Big Ben με ώρα Βρυξελλών

H ιδέα του «Brexit εδώ και τώρα» δεν ανήκει στον Μπόρις Τζόνσον. Τον Φεβρουάριο του 2016, τρεις μήνες πριν από το δημοψήφισμα, ο Ντέιβιντ Κάμερον είχε υποσχεθεί ότι θα ξεκινούσε τη διαδικασία εξόδου (γνωστή και ως «άρθρο 50») «αμέσως». Ο Τζέρεμι Κόρμπιν, την επομένη του δημοψηφίσματος, ζήτησε να ενεργοποιηθεί κατευθείαν το άρθρο 50, ώστε η Βρετανία να φύγει το συντομότερο δυνατό. Καλλιεργήθηκε, έτσι, στη βρετανική κοινή γνώμη η πεποίθηση ότι το Brexit είναι κάτι που γίνεται με συνοπτικές διαδικασίες, αρκεί να υπάρχει η πολιτική βούληση. Αν και το άρθρο 50 ενεργοποιήθηκε τελικά με εννέα μήνες καθυστέρηση, στις 29 Μαρτίου του 2017, οι υπουργοί δεν έπαψαν να υπόσχονται εύκολο και οριστικό ξεμπέρδεμα με την ΕΕ. Ο Λίαμ Φοξ, υπουργός Εμπορίου της Τερίζα Μέι, προεξόφλησε ότι η συμφωνία με την Ευρωπαϊκή Ενωση θα είναι η «ευκολότερη στην ιστορία της ανθρωπότητας».

Στην πραγματικότητα, οι Βρετανοί δοκίμαζαν συνεχόμενες διαψεύσεις στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης. Ζήτησαν από τις Βρυξέλλες να διαπραγματευτούν ταυτόχρονα με τους όρους της αποχώρησης τη συμφωνία της μελλοντικής συνύπαρξης. Η ΕΕ αρνήθηκε. «Η σειρά με την οποία θα διαπραγματευτούμε (…) Θα είναι η διπλωματική μάχη του καλοκαιριού [του 2017]» προεξόφλησε ο τότε υπουργός Brexit Ντέιβιντ Ντέιβις. Δεν έγινε καμία μάχη. Οι Βρετανοί υποχώρησαν. Υπέγραψαν πρώτα τους όρους εξόδου και θα διαπραγματευτούν την εμπορική συμφωνία ως τρίτη χώρα. Η βρετανική κυβέρνηση συνέχισε στο ίδιο μοτίβο και με τους όρους του διαζυγίου. Οι Ευρωπαίοι απαίτησαν αποζημίωση για τις υποχρεώσεις που είχε αναλάβει το Ηνωμένο Βασίλειο ως μέλος της ΕΕ. «Αν δείτε τα χρήματα, σφυρίξτε μας» είπε από τη Βουλή το καλοκαίρι του 2017 ο τότε υπουργός Εξωτερικών Μπόρις Τζόνσον. Οι Βρετανοί τελικά θα πληρώσουν 39 δισεκατομμύρια λίρες. «Κανένας βρετανός πρωθυπουργός δεν θα μπορούσε να βάλει την υπογραφή του σε ειδικό καθεστώς στη Βόρεια Ιρλανδία» δήλωσε με δραματικούς τόνους η Τερίζα Μέι. Υπέγραψε για λογαριασμό της ο Τζόνσον, όταν τη διαδέχθηκε. Η συμφωνία εξόδου προβλέπει ότι η Βόρεια Ιρλανδία θα έχει τελωνειακά σύνορα με την υπόλοιπη Βρετανία, και όχι με την Ιρλανδία. Η ιστορία επαναλαμβάνεται λίγο προτού ξεκινήσει το δεύτερο ημίχρονο του Brexit: η μελλοντική εμπορική σχέση. Οι Βρετανοί λένε ότι δεν θα ζητήσουν παράταση της διαπραγμάτευσης. H ΕΕ προειδοποιεί ότι δεν υπάρχει χρόνος για μια τόσο πολύπλοκη εμπορική συμφωνία. Το επιχείρημα των Βρετανών είναι ότι η ολοκλήρωση της διαπραγμάτευσης το 2020 είναι νόμος του βρετανικού κράτους. Νόμος όμως της Βρετανίας ήταν και η αποχώρηση στις 29 Μαρτίου του 2019, που δεν έγινε.

Οι αριθμοί καθορίζουν τους όρους του Brexit, και όχι οι δηλώσεις των υπουργών. Οι Βρετανοί είναι 65 εκατομμύρια απέναντι στην ΕΕ των 450 εκατομμυρίων. Περίπου οι μισές εξαγωγές της Βρετανίας (44%) πηγαίνουν στην Ευρωπαϊκή Ενωση, ενώ μόνο το 8% των εξαγωγών της ΕΕ κατευθύνεται στη Βρετανία. Κανείς δεν διηγείται πιο εύγλωττα αυτή τη διαπραγμάτευση από το Big Ben. Οι ευρωσκεπτικιστές ζήτησαν με βαρύγδουπες δηλώσεις την (πρακτικά αδύνατη) επίσπευση της ανακαίνισής του, ώστε να χτυπήσει συμβολικά την ιστορική ώρα της εξόδου. Οι Βρετανοί δεν θα αποχωρήσουν τα μεσάνυχτα της 31ης Ιανουαρίου, αλλά μία ώρα νωρίτερα, στις 11 (ώρα Βρετανίας), ώστε να συγχρονιστούν με την ώρα των Βρυξελλών. Ενα συμβολικό μήνυμα ότι ο ρυθμός της διαπραγμάτευσης ήταν και θα είναι ευρωπαϊκός.