Οι δύο επιλογές {LF}της Ελλάδας

Η καθημερινή επίδειξη στρατιωτικής ισχύος, η προκλητική παρερμηνεία του διεθνούς δικαίου και η κλιμακούμενη επιθετική ρητορική εκ μέρους της Αγκυρας δείχνουν ότι οι ελληνοτουρκικές σχέσεις έχουν εισέλθει σε μια νέα εποχή. Το διακύβευμα δεν είναι πλέον ο έλεγχος των ενεργειακών κοιτασμάτων της Ανατολικής Μεσογείου, αλλά η ελληνική κυριαρχία στο Αιγαίο. Η δημόσια συζήτηση στη γειτονική χώρα έχει αρχίσει να μετακινείται από την αμφισβήτηση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων (π.χ. υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ Κρήτης και Δωδεκανήσων) στο αμφισβητούμενο καθεστώς κατοικημένων νησιών. Οι συχνές δηλώσεις Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου, αρχηγού του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP), για την «ελληνική κατοχή τουρκικών νησιών» καταδεικνύουν το μέγεθος του προβλήματος.

Η τουρκική πολιτική τάξη φανερά επιθυμεί την αναθεώρηση της Συνθήκης της Λωζάννης, που αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο των διμερών σχέσεων. Η Τουρκία συμπεριφέρεται με επιθετικό τρόπο έναντι της Ελλάδας, διότι πολύ απλά μπορεί να το κάνει. Οι υπερπτήσεις τουρκικών αεροσκαφών πάνω από ελληνικά νησιά είναι η έμπρακτη απόδειξη της ευρωπαϊκής και νατοϊκής απροθυμίας να εμπλακούν στην ελληνοτουρκική αντιπαράθεση.

Η προσφυγή στο Δικαστήριο της Χάγης είναι μια πάγια θέση της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, που όμως έχει ξεπεραστεί από τις εξελίξεις. Η Αγκυρα δεν πρόκειται να συναινέσει στην υπογραφή ενός συνυποσχετικού με αποκλειστικό σκοπό την οριοθέτηση της ελληνικής υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ. Η λίστα των τουρκικών απαιτήσεων είναι τόσο μεγάλη (π.χ. αποστρατιωτικοποίηση νήσων, «γκρίζες ζώνες») που καμία ελληνική κυβέρνηση δεν δύναται να αποδεχθεί. Επομένως, η δικαστική διευθέτηση της μοναδικής ελληνοτουρκικής διαφοράς που αναγνωρίζει η Αθήνα δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένας ευσεβής πόθος.

Οι επιλογές για την ελληνική πλευρά είναι στην πραγματικότητα μόνο δύο. Η πρώτη επιλογή είναι η στρατηγική του κατευνασμού μέσα από μια διαδικασία διμερούς διαπραγμάτευσης, με την ελπίδα ότι έτσι θα τιθασεύσουμε την τουρκική επιθετικότητα. Η πρόταση για «συνεκμετάλλευση» του Αιγαίου εντάσσεται σε αυτή την κατηγορία. Η δεύτερη επιλογή είναι η συγκρότηση μιας νέας στρατηγικής ανάσχεσης (containment) της Τουρκίας στη βάση δύο πυλώνων.

Ο πρώτος πυλώνας περιλαμβάνει τη μεγάλη ενίσχυση των Ενόπλων Δυνάμεων, με αγορά προηγμένων οπλικών συστημάτων και αλλαγή στρατιωτικής στρατηγικής. Η Ελλάδα πρέπει να γίνει λιγότερο προβλέψιμη για τον αντίπαλο που έχει επίγνωση της χαοτικής φύσης του πολέμου. Το αμυντικό μας δόγμα δεν εξελίσσεται και παραμένει ανησυχητικά στάσιμο. Παρά τον αποτρεπτικό του χαρακτήρα, το δόγμα πρέπει να προσαρμοστεί στα νέα γεωπολιτικά δεδομένα και να αποκτήσει άλλα ποιοτικά χαρακτηριστικά. Για αυτό τον σκοπό πρέπει να υιοθετηθούν αρχές όπως η ευελιξία (flexibility), ο αιφνιδιασμός (surprise) και η επιθετική δράση (offensive action).

Ο δεύτερος πυλώνας αφορά την εμβάθυνση των συμμαχιών μας με μεσογειακές χώρες που μοιράζονται τις ίδιες ανησυχίες για την αναθεωρητική πολιτική της Τουρκίας, δηλαδή τη Γαλλία και το Ισραήλ. Ταυτόχρονα, είναι απαραίτητο να ενισχύσουμε τις σχέσεις μας με σημαντικές αραβικές χώρες, όπως είναι η Αίγυπτος και η Σαουδική Αραβία. Η Ελλάδα έχει ένα τεράστιο «πολιτισμικό κεφάλαιο» στον μουσουλμανικό κόσμο που παραμένει ανεκμετάλλευτο.

Η στρατηγική της ανάσχεσης μπορεί πρόσκαιρα να αυξήσει την ένταση ανάμεσα στις δύο χώρες, αλλά θα καταστήσει τελικά απαγορευτική οποιαδήποτε τουρκική επιθετική ενέργεια. Μια σειρά από χώρες την υιοθέτησαν επιτυχώς στο παρελθόν για να αντιμετωπίσουν έναν επιθετικό γείτονα. Το ίδιο πρέπει να κάνουμε και εμείς.

Ο Μάνος Καραγιάννης είναι αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Αμυντικών Σπουδών του King’s College London και στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας