Λιβύη ώρα μηδέν

Η κατάσταση στη Λιβύη παραμένει εξαιρετικά ρευστή. Η διάσκεψη του Βερολίνου αποσκοπεί στη σχετική ομαλοποίηση της κατάστασης, κυρίως λόγω της κρίσιμης σημασίας που έχει η Τρίπολη για την ανάσχεση των προσφυγομεταναστευτικών ρευμάτων, προερχόμενων από την αφρικανική ήπειρο. Ιδιαίτερη αξία για τον διεθνή παράγοντα παρουσιάζει και η εγκαθίδρυση τζιχαντιστικών στοιχείων, τα οποία προφανώς εκμεταλλεύονται τις αντιπαραθέσεις των υπόλοιπων μερών, έχοντας αποκτήσει σοβαρό «πάτημα» στη χώρα. Η δε ύπαρξη σειράς πολιτοφυλακών, ξένων μισθοφόρων και διαφόρων φυλών με συμφέροντα που άλλοτε συγκλίνουν και άλλοτε αποκλίνουν, καθιστά τις προσπάθειες σταθεροποίησης αμφίβολες. Στο πλευρό του Χαφτάρ πολεμούν Σουδανοί, ενώ τον Αλ Σαράζ υποστηρίζουν τζιχαντιστές διαφόρων εθνικοτήτων. Ενδεικτική επίσης είναι η εμφατική περιφρόνηση του εμπάργκο του ΟΗΕ για τη μεταφορά πολεμικού υλικού. Στο Βερολίνο θα επιχειρηθεί να συμφωνηθεί ένας οδικός χάρτης που θα οδηγήσει σε νέα κυβέρνηση και εκλογές, θα δημιουργήσει έναν κοινά αποδεκτό μηχανισμό ελέγχου και θα διασφαλίσει την απρόσκοπτη αξιοποίηση των φυσικών πόρων. Λόγω βέβαια της παρουσίας διαφόρων ομάδων με αναφορά και σε εξωτερικούς δρώντες, η προσπάθεια πολιτικής λύσης κρέμεται σε μία κλωστή. Τυχόν δε επίτευξη εκεχειρίας θα είναι εύθραυστη και θα απαιτηθεί υπομονή και επιμονή ώστε να μην προκύψει εν τοις πράγμασι ναυάγιο, πολύ περισσότερο αν ζητηθεί η διάλυση των πολιτοφυλακών, χάριν της ανάγκης ενοποίησης του λιβυκού στρατού. Ενα επιπρόσθετο πρόβλημα είναι η μερική επαναφορά ή μη στο status quo ante, εξανεμίζοντας σχετικά εδαφικά κέρδη των δυνάμεων του Χαφτάρ.

Πάντως, δεδομένου πως καμία πλευρά δεν μπορεί για αντικειμενικούς λόγους να κυριαρχήσει ολοκληρωτικά, η διπλωματική λύση (δύο κέντρων εξουσίας;) μοιάζει η ασφαλέστερη επιλογή. Ακόμη και αν η αποχώρηση του Χαφτάρ από τη συνάντηση της Μόσχας, δεν ήταν τακτικός ελιγμός (είτε για να κερδίσει περισσότερα ή προκειμένου να καθησυχάσει τους εταίρους του στο εσωτερικό της χώρας), ο βαθμός εξάρτησης του από τους εξωτερικούς παίκτες δεν αφήνει μεγάλα περιθώρια ελιγμών και επιλογών σε Αλ Σαράζ και Χαφτάρ. Στο σενάριο συμφωνίας (οι πιθανότητες είναι μοιρασμένες), ο μεν πρώτος κερδίζει χρόνο για να ανασυγκροτηθεί και να αποφύγει την περαιτέρω αναδίπλωση του, ο δε δεύτερος ενισχύει τη διεθνή του αναγνώριση, θέτοντας τις βάσεις για κάτι παραπάνω στο μέλλον.

Ελληνικού ενδιαφέροντος είναι προφανώς η τύχη του μνημονίου οριοθέτησης ΑΟΖ μεταξύ Τρίπολης και Αγκυρας, που, πάντως, δεν αποτελεί αντικείμενο της διάσκεψης, ούτε προτεραιότητα εν συνεχεία. Δεδομένου ότι σημαντικό κομμάτι της λοξής λιβυκής ΑΟΖ αφορά θαλάσσιες περιοχές ελεγχόμενες από τον Χαφτάρ, θα ήταν ευπρόσδεκτο αν αυτός απέτρεπε την εφαρμογή από πλευράς Τουρκίας, λόγω της έντονης αντιπαράθεσης στην οποία βρίσκονται. Αν, μάλιστα, έτσι παραμόνευε ο κίνδυνος κλιμάκωσης, ίσως τότε το τουρκολιβυκό μνημόνιο να κέντριζε το ενδιαφέρον διεθνώς. Ας έχουμε, όμως, κατά νου ότι η Αγκυρα προσφέρει στην Τρίπολη μεγαλύτερη ΑΟΖ από αυτή που θα λάμβανε από μία συμφωνία με την Αθήνα. Υπό το πρίσμα των νέων συνθηκών, η δική μας αντίστοιχη οριοθέτηση με την Αίγυπτο καθίσταται αναγκαία.

Ο δρ Κωνσταντίνος Φίλης είναι εκτελεστικός διευθυντής ΙΔΙΣ