Κράτος – λαχείο

Είναι γνωστό ότι το ελληνικό κράτος είναι… λαχείο: άμα σου τύχει και μπλέξεις, «σώθηκες». Ομως, καμιά φορά, κυριολεκτικά σώθηκες: γεμίζεις χρήμα. Απαξ και σε αγαπήσει, σ’ τα δίνει όλα: έως και το όνομά του. Παραμονές κάθε νέου έτους εκατομμύρια πολίτες εναποθέτουν (στατιστικά μάταιες) ελπίδες στο Κρατικό Λαχείο. Πιστεύουν ότι αγόρασαν κρατικό λαχνό. Είναι όμως αλήθεια;

«ΚΡΑΤΙΚΟ ΛΑΧΕΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΤΙΛΗΨΗΣ»: Τι καταλαβαίνει όποιος διαβάσει αυτόν τον τίτλο; Οτι πρόκειται για κρατικό λαχείο και μάλιστα με κοινωνική ευαισθησία. Οχι όπως ήταν λ.χ. η παλιά Ολυμπιακή που (αν και δεν το έγραφε στην ονομασία της) ήταν κρατική εταιρεία αλλά (θεωρητικά πάντα) με σκοπό αμιγώς ιδιωτικής: το κέρδος. Ομως αν διαβάσει κανείς και τη γραμμή που είναι στοιχειοθετημένη με πολύ μικρότερα γράμματα αμέσως από κάτω, θα πάει βαθύτερα: «Φορέας Εκμετάλλευσης: ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΑΧΕΙΑ AE». Αλλά και πάλι, τι θα καταλάβει; Εκ νέου κάτι δημόσιο, κάτι κρατικό – δεδομένης και της ύπαρξης της αρμόδιας κρατικής Διεύθυνσης Λαχείων. Θα πρέπει συνεπώς να συνεχίσει και με την τρίτη να φτάσει πια στην αλήθεια: «Εταιρεία του (ιδιωτικού) Ομίλου ΟΠΑΠ». Τελικά, το ονομαζόμενο κρατικό κοινωφελές λαχείο δεν είναι τίποτε άλλο από το εξαιρετικά προσοδοφόρο προϊόν ιδιωτικής εταιρείας. Θα ήταν δηλαδή σαν να δει κανείς στα ράφια του σουπερμάρκετ κρατικά σαπούνια, κρατική ζάχαρη, κρατικό αλάτι. Ναι, γιατί όλα αυτά έχουν την ίδια πραγματική ρίζα: υπήρξαν πάλαι ποτέ κρατικά μονοπώλια που όμως εδώ και πολύ καιρό δεν είναι πια. Αλλά χάνοντας αυτόν τον χαρακτήρα, απώλεσαν και την κρατική ονομασία τους, η οποία, αν παρέμενε, θα ήταν παραπλανητική. Τα λαχεία, πάλι, τη διατήρησαν. Ως «προίκα».

Για όποιους ιδιώτες εκμεταλλεύονται τη λέξη «κρατικό» στην επωνυμία τους το κράτος όντως έκατσε λαχείο. Αυτό γίνεται ακόμα πιο γκροτέσκο όταν τέτοιες επιχειρήσεις δεν είναι καν ελληνικές, αλλά πολυεθνικής ιδιοκτησίας. Το σημερινό Κρατικό Πρωτοχρονιάτικο Λαχείο ξεκίνησε ως Λαχείο Συντακτών το 1928. Τότε, είχε τουλάχιστον την ευθύτητα να μην ονομάζεται καν κρατικό: έλεγε τίμια ότι απέβλεπε (και) στην ενίσχυση μιας επαγγελματικής κατηγορίας ανθρώπων. Το κράτος παραχωρούσε το προνόμιο της έκδοσής του, αλλά όχι και το όνομά του, κάτι που έγινε μόλις το 1967. Ομως, ταυτόχρονα, από τότε και το όφελος πήγαινε πια στο κράτος. Σε όλο αυτό το διάστημα δεν μοίραζε μόνον χρήματα αλλά και ό,τι άλλο μπορούσε να φανταστεί κανείς: από μαγαζιά και διαμερίσματα μέχρι αυτοκίνητα. Και έτσι έγινε ένα πολύ ισχυρό brand name και μπήκε στο κάδρο της ελληνικής κοινωνίας ως ένα είδος θεσμού – Αγίου Βασίλη σε πολύ δύσκολες εποχές. Και πράγματι αυτό ήταν. Ετσι πέρασε στη λαϊκή κουλτούρα, στον κινηματογράφο, στη λογοτεχνία: έγινε icon.

Το «κρατικό» λαχείο, που εδώ και χρόνια είναι πλέον ιδιωτικό, εκμεταλλεύεται εμπορικά αυτό το κοινωνικό icon, την ιστορία του στη δημόσια ελληνική συνείδηση και τον όρο «κράτος» για ιδιωτικό πλουτισμό. Είναι δηλαδή όλα «μαϊμού». Πόσο θεμιτό είναι αυτό; Ακόμα και ανεξάρτητα από τους όρους πώλησης του λαχείου σε ιδιώτες. Πόσο θεμιτό είναι έναντι των καταναλωτών, για τους οποίους υποτίθεται ότι οι πάντες στον σημερινό κόσμο κόπτονται; Καθόλου φυσικά. Αλλά και πόσο αλλοιώνει τελικά τους κανόνες της ελεύθερης αγοράς και του ανταγωνισμού που, επίσης υποτίθεται, άπαντες οφείλουν να σέβονται; Αραγε πόσο η λέξη «κρατικό» συμβάλλει στα υπερκέρδη μιας επιχείρησης, σε μια αγορά γεμάτη με προϊόντα τζόγου σε ακραίο ανταγωνισμό; Αν αύριο το πρωί έχανε τον ψευδεπίγραφο προσδιορισμό «κρατικό», τι μερίδιο αγοράς θα έχανε μαζί του; Ας τα σκεφτούν αυτά λίγο οι πολιτικοί και κρατικοί αρμόδιοι. Οι γνήσιοι, όχι οι «μαϊμού».