Αναζητώντας εύλογες συναινέσεις

Η δεύτερη φάση της συνταγματικής αναθεώρησης, που εξελίχθηκε και ολοκληρώθηκε χωρίς μεγάλες εντάσεις και με συναινετική κατά βάση διάθεση από όλες τις πολιτικές δυνάμεις, απέδειξε ότι υπάρχουν περιθώρια ευρύτερων συγκλίσεων γύρω από τα ζητήματα της λειτουργίας του θεσμικού συστήματος. Το ελληνικό Σύνταγμα έγινε καλύτερο μετά την αναθεώρηση του 2019, με τη συμβολή όλων των πολιτικών δυνάμεων, μέσα από έναν υψηλού επιπέδου συνταγματικό διάλογο στην Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος, που οδήγησε σε αρκετά θέματα σε απροσδόκητες συμφιλιώσεις, αφήνοντας πίσω το διχαστικό κλίμα της μνημονιακής περιόδου. Μένει να αποδειχθεί εάν μπορεί να υπάρξει ευρύτερη συναίνεση γύρω από τα δύο κρίσιμα ζητήματα της τρέχουσας πολιτικής συγκυρίας, δηλαδή του νέου εκλογικού νόμου και της εκλογής του νέου Προέδρου της Δημοκρατίας.

Οσον αφορά το εκλογικό σύστημα, νομίζω ότι η πρόταση του Δημήτρη Τσάτσου στην Ε’ Αναθεωρητική Βουλή μπορεί να αποτελέσει σημείο σύγκλισης. Δηλαδή μια διορθωμένη – αλλά όχι ενισχυμένη – αναλογική, με εύλογη ενίσχυση του πρώτου κόμματος, που δεν θα υπερβαίνει σε ποσοστό εδρών το 10% σε σχέση με το ποσοστό των ψήφων του, έτσι ώστε το πρώτο κόμμα να μπορεί να εξασφαλίσει απόλυτη κοινοβουλευτική πλειοψηφία με ένα ποσοστό λίγο πιο πάνω από το 40%. Δηλαδή το bonus σε ένα κόμμα με 40% της ψήφου θα αντιστοιχεί σε 30 επιπλέον έδρες, όχι στις 50 έδρες του νόμου Παυλόπουλου (Ν. 3636/2008), ούτε στις 40 έδρες του νόμου Σκανδαλίδη (3231/2004). Πρόκειται για ένα εκλογικό σύστημα ουδέτερο απέναντι στα δύο μεγάλα κόμματα, αφού το καθένα από αυτά μπορεί να επωφεληθεί από το bonus, ανάλογα με την επίδοσή του, για να σχηματίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση, ενώ παρέχει τη δυνατότητα και στα μικρότερα κόμματα, ιδίως στο τρίτο κόμμα, να παίξουν ρυθμιστικό ρόλο στη διαδικασία σχηματισμού κυβέρνησης αν κανένα από τα δύο μεγάλα κόμματα δεν κινηθεί πάνω από το 40%.

Οσον αφορά την εκλογή του νέου Προέδρου της Δημοκρατίας, το ζητούμενο είναι η επιλογή του καλύτερου προσώπου για το αξίωμα αυτό, δηλαδή εκείνου που θα συνδυάζει τη γνώση των συνταγματικών θεσμών και της λειτουργίας του πολιτικού και του διεθνούς συστήματος, την καταξίωση στην Ελλάδα και στο εξωτερικό και την ικανότητα να λειτουργεί πράγματι ως ρυθμιστής του πολιτεύματος (άρ. 30 παρ. 1 Συντ.), που σημαίνει ότι δεν θα έχει απλώς έναν διακοσμητικό ή συμβολικό ρόλο, αλλά θα μπορεί να διασφαλίζει, όταν χρειάζεται, την ομαλή λειτουργία του πολιτεύματος.

Ο Χαράλαμπος Ανθόπουλος είναι καθηγητής Δικαίου και Διοίκησης ΕΑΠ