Η νέα ισότητα

Σε μια χώρα που συζητάμε ακόμη για την ανάγκη στήριξης πληθυσμού με μέτρα όπως το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα, κάθε κριτική σε έννοιες όπως η αξιοκρατία και η ανταγωνιστικότητα σε ατομικό επίπεδο, ακούγεται είτε ως κάποια περίεργη αριστερή εμμονή ή ως πολυτελής διανοητική άσκηση. Κι όμως, είναι μια συζήτηση που έχει ξεκινήσει εδώ και καιρό σε αναπτυγμένες χώρες με τα ίδια και χειρότερα προβλήματα ανισοτήτων και στην οποία μετέχουν επιστήμονες από όλο το ιδεολογικό φάσμα. Ποιος είναι ο κορμός της; Οτι χωρίς κοινωνική κινητικότητα, η σύγχρονη αξιοκρατία είναι ένα παιχνίδι εξ ορισμού άδικο στο οποίο μπορεί όλοι να παίζουν με τους ίδιους ακριβώς κανόνες αλλά νικητές βγαίνουν πάντοτε οι πιο προνομιούχοι. Οπου «προνομιούχοι» είναι και αυτοί με τη μεγαλύτερη οικονομική δυνατότητα, το μεγαλύτερο κεφάλαιο, αλλά και αυτοί με το κοινωνικό κεφάλαιο. Στην Ελλάδα τείνουμε να το βλέπουμε απελπιστικά μονόπλευρα. Το να αντιδράσεις στην ιδέα ότι ένας νέος είναι πιο άξιος από έναν άλλον επειδή π.χ. πήγε στο Χάρβαρντ είναι εύκολο. Γιατί, ας μην κοροϊδευόμαστε, οι ιστορίες θαύμα των φτωχών παιδιών που καταλήγουν υπότροφοι στα ιδρύματα των ονείρων τους είναι ελάχιστες. Το πραγματικά ενδιαφέρον είναι να παρατηρείς το πόση επίγνωση έχουν οι νέοι για το πόσο σκληρός μπορεί να είναι ο κόσμος, το πώς εντυπώνεται μια επιθετική ανταγωνιστικότητα στα παιδιά και το πώς πολλά παιδιά, από οικογένειες που προσπαθούν να τους παρέχουν τα μέγιστα, καταλήγουν να μεγαλώνουν σαν άλογα κούρσας.

Μια αποτύπωση της κοινωνικής ανισότητας είναι κι αυτή, ο πήχυς των προσδοκιών, ενώ η νέα ισότητα, το σημείο γνήσιας αταξικής σύγκλισης της εποχής μας, είναι το στρες που βασανίζει όλο και περισσότερους νέους εντελώς αδιάκριτα, είτε μιλάμε γι’ αυτούς που κυνηγούν την επιτυχία, το τέλειο βιογραφικό, την ανταγωνιστικότητα είτε αυτούς που έχουν προτεραιότητα τη σταθερότητα και τον βιοπορισμό. Πρέπει κανείς να «λυπηθεί» τους προνομιούχους ή όσους παλεύουν για το καλύτερο (όπως κι αν το ορίζουν); Οχι δα. Χρειάζεται αλλαγή του μηνύματος, όμως, με ενσυναίσθηση και προς την υπόλοιπη κοινωνία που καγχάζει όταν ακούει τους προνομιούχους συμπολίτες της να της μιλάνε για μια αξιοκρατία που μοιάζει με το «αμερικανικό όνειρο» που βλέπουμε στις ταινίες. Και μια μετατόπιση της πολιτικής πάλης στην κατεύθυνση των περισσότερων ευκαιριών.