«Είμαι άθεος χάρη στον Θεό»

Η μία είναι τυλιγμένη σφιχτά με αλυσίδες και γραπωμένη στα νύχια ενός περιστεριού. Από τη δεύτερη ξεπηδά μια φλόγα, ενώ το κλειδί της παραμένει στην κλειδαριά της ως ανοικτή πρόκληση: θα τολμήσει κάποιος να την ξεκλειδώσει ή θα κλέψει το κλειδί; Η τρίτη μοιάζει σαν να «γέννησε» έναν σταυρό πάνω στον οποίο έχουν σκαρφαλώσει κισσόφυλλα. Και από την τέταρτη φυτρώνουν κρίνα. Τέσσερις κατακόκκινες καρδιές καμωμένες από 250 κιλά μεσογειακών κοραλλιών βρήκαν μόνιμο καταφύγιο μέσα στις κόγχες της οκταγωνικής, αλλά από τις πιο σημαντικές εκκλησίες-μουσεία της Νάπολι, στην καρδιά του μεγαλύτερου ιστορικού κέντρου της Ευρώπης (κηρυγμένο ως μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO), την Pio Monte della Misericordia.

Απέναντι στις φλογερές κοραλλένιες καρδιές βρίσκεται ένα από διασημότερα έργα τέχνης που φιλοξενούνται στην πόλη: οι «Επτά πράξεις του ελέους», πίνακας που φιλοτεχνήθηκε το 1607 από τον Καραβάτζο. Και πλάι του έργα του σπουδαίου ναπολιτάνου Μπατιστέλο Καρατσόλο, του Λούκα Τζορντάνο, του Φαμπρίτσιο Σανταφέντε, Tζοβάνι Ατσολίνο. Σε αντιπαράσταση δε με τον «μεγαλοφυή καταραμένο», όπως έχει καταγράψει η Ιστορία της Τέχνης τον Καραβάτζο, ο «αιρετικός» και πολυπράγμων της σύγχρονης εικαστικής σκηνής, που λατρεύει την πρόκληση και τις δύσκολες αναμετρήσεις, Γιαν Φαμπρ.

Τι γυρεύουν οι καρδιές που ο βέλγος εικαστικός (και χορογράφος, περφόρμερ, σκηνοθέτης, συγγραφέας) ξεκίνησε να δημιουργεί τον Σεπτέμβριο (και για χάρη του οποίου δεν πήγαν διακοπές 20 εξειδικευμένοι εργάτες που επεξεργάζονται τα θαλάσσια ασπόνδυλα στο ιστορικό εργαστήριο-μουσείο του Βινσέντσο Λιβερίνο το οποίο λειτουργεί από το 1894 στο Τόρε ντελ Γκρέκο) στο φιλανθρωπικό ίδρυμα που ίδρυσαν επτά νεαροί ναπολιτάνοι αριστοκράτες το 1601; Τα «Πρόσωπα» ρώτησαν τον γνωστό ακόμα και στο μη φιλότεχνο ελληνικό κοινό ως τον πιο βραχύβιο καλλιτεχνικό διευθυντή του Ελληνικού Φεστιβάλ για το νέο του εγχείρημα το οποίο επιμελήθηκε με εξαιρετικό τρόπο η ιστορικός τέχνης Μελάνια Ρόσι και έχει ως κεντρικό άξονα ένα θέμα που ο καλλιτέχνης αγαπά ιδιαιτέρως: τη Μεταμόρφωση. Κι εκείνος ξεκινώντας τη φράση του με την αγαπημένη του ατάκα «Look lady…» μίλησε για τα καινούργια του έργα, τη σχέση του με τον Θεό, την επιλογή του να εκθέτει δίπλα στα κορυφαία ονόματα της Ιστορίας της Τέχνης και για όσα σχεδιάζει με άρωμα Ελλάδας.

Εχετε θέσει ως πρωταγωνιστή στα έργα σας τον ανθρώπινο εγκέφαλο, τον οποίο έχετε χαρακτηρίσει ως το πιο σέξι μέρος του ανθρώπινου σώματος. Για ποιον λόγο επιλέξατε τώρα την καρδιά;

Η καρδιά που συνεχώς αντλεί αίμα, τον υγρό χρυσό μας, την πιο πολύτιμη πηγή ζωτικότητας του σώματός μας, αποτελεί σύμβολο της αναζωογόνησης, του κύκλου ζωή-θάνατος-αναγέννηση. Είναι παρούσα στην εικονογραφική παράδοση της Ιστορίας της Τέχνης και της καθολικής θρησκείας ως ιερή με τη φλόγα να αντιπροσωπεύει το πάθος του Χριστού και τη θυσία του για την αγάπη. Για μένα, ως καλλιτέχνη, το να δημιουργώ και να σκέφτομαι, το να σκέφτομαι και να δημιουργώ σημαίνει ότι έχω μυαλό, καρδιά και φύλο. Κατά συνέπεια τα τρία αυτά στοιχεία συνδέονται πάντα στο έργο μου. Η συνέργειά τους παράγει πάθος, συναίσθημα, ενσυναίσθηση, ευφυΐα και ένστικτο, που με καθοδηγούν στην τέχνη μου.

Οι καρδιές σας είναι αλυσοδεμένες, ανθισμένες, πηγές φλόγας. Τι έχουν να πουν στον θεατή του 21ου αιώνα;

Τα σύμβολα που υπάρχουν στα συγκεκριμένα τέσσερα γλυπτά μου συνδέονται με τις Επτά Πράξεις του Ελέους που αναφέρονται στο Ευαγγέλιο (σ.σ.: η ταφή των νεκρών, η επίσκεψη στους φυλακισμένους, η προσφορά τροφής στους πεινασμένους, νερού στους διψασμένους, στέγης στους αστέγους, ρούχων στους γυμνούς και η στήριξη των αδυνάμων), αλλά και με ορισμένα στοιχεία και σύμβολα που υπάρχουν στα αριστουργήματα των Καραβάτζο, Σανταφέντε, Ατσολίνο και Τζορντάνο που εκτίθενται στην εκκλησία. Η αλυσίδα είναι εκείνη του σκλάβου που απελευθερώνεται στο έργο του Ατσολίνο, τα κρίνα είναι το σύμβολο της παρθενικής αγνότητας της Μαρίας στην οποία είναι αφιερωμένη αυτή η εκκλησία, ο αναμμένος πυρσός στο έργο του Καραβάτζο φωτίζει τον ενταφιασμό των νεκρών… Αυτά τα σύμβολα των βαθέων ανθρώπινων αναγκών που απεικονίζονται στα έργα εξακολουθούν να είναι επίκαιρα. Ο άνθρωπος έχει πάντα τις ίδιες ανάγκες. Η ευαισθησία μας παραμένει αμετάβλητη κατά τη διάρκεια των αιώνων. Βεβαίως, η τεχνολογική και η ιατρική πρόοδος έχουν κάνει τη ζωή μας πιο υγιή από ό,τι το 1600, αλλά κατά βάθος οι αδυναμίες μας, τα ερωτήματα και οι ανάγκες μας δεν διαφέρουν από εκείνες των ανθρώπων του παρελθόντος. Απλώς κοιτάξτε τον πίνακα του Καραβάτζο στο Pio Monte, εξακολουθεί να είναι σύγχρονος και πρωτοποριακός διότι μας αντιπροσωπεύει ακόμη. Ελπίζω ότι θα συμβεί το ίδιο και με τα γλυπτά μου σε μερικούς αιώνες…

Τα έργα σας τις περισσότερες φορές εμπεριέχουν πολιτικά σχόλια. Ισχύει και για τα συγκεκριμένα, δεδομένης και της δεινής πολιτικής κατάστασης στην Ευρώπη;

Ελπίζω ότι η Ευρώπη θα φροντίσει και θα πιστέψει στον εαυτό της, διότι βρισκόμαστε πλέον πίσω σε παγκόσμια κλίμακα. Δεν μπορούμε να ανταγωνιζόμαστε πολύ δυναμικά με την Ινδία, την Κίνα, τα Αραβικά Εμιράτα, σε πολιτιστικό και οικονομικό επίπεδο. Πιστεύω στην Ευρώπη ως άνθρωπος και ως καλλιτέχνης. Και ας μην ξεχνάμε ότι υπερασπιζόμενοι την ιδέα της Ευρώπης υπερασπιζόμαστε και περισσότερα από 70 χρόνια ειρήνης στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Ουσιαστικά, οι άνθρωποι που θέλουν να διαλύσουν την Ευρώπη ξεχνούν την Ιστορία.

Πώς εκτιμάτε ότι διαμορφώνεται η πολιτική κατάσταση στο μέλλον, καθώς τα ηνία κρατούν ηγέτες όπως ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Μπόρις Τζόνσον;

Αυτοί οι δύο ηγέτες είναι σαν έκπτωτοι άγγελοι. Πιστεύω στη δύναμη του ανθρώπινου γένους, όπως πιστεύω ότι θα έρθουν και νέοι ηγέτες με διανοητική κατάσταση που θα υπερασπιστούν την ευάλωτη ομορφιά και το ανθρώπινο είδος. To να δίνει κάποιος συμπόνια και βοήθεια δεν αποτελεί ανταμοιβή για τους πλούσιους και τους ενάρετους αλλά είναι τροφή για τους ανθρώπους που τη χρειάζονται. Η συμπόνια και η ενσυναίσθηση είναι ο δυναμίτης που γκρεμίζει τα εμπόδια. Ας ελπίσουμε ότι οι ηγέτες του μέλλοντος δεν θα υψώνουν τείχη αλλά θα δημιουργούν γέφυρες. Η αδιαφορία είναι ο μεγαλύτερος εχθρός μας στη σημερινή κοινωνία. Οταν κανείς δεν είναι ένοχος, τότε είναι όλοι ένοχοι.

Παρουσιάζετε τα έργα σας ακόμα μια φορά σε μια εκκλησία. Γιατί επιστρέφετε σε έναν τέτοιο χώρο; Αναζητάτε τον Θεό;

Είμαι άθεος, χάρη στον Θεό. Μου αρέσει να πηγαίνω στις εκκλησίες για να δω τα αριστουργήματα της τέχνης. Πηγαίνω, για παράδειγμα, στην Ισπανία για να δω τα έργα του Γκόγια, στην πατρίδα μου για να δω Ρούμπενς, Βαν Ντάικ… Είναι μεγάλη τιμή και αισθάνομαι χαρούμενος σαν παιδάκι που τα τέσσερα νέα γλυπτά μου μοιράζονται τον ίδιο χώρο με έναν σπουδαίο δάσκαλο όπως ο Καραβάτζο. Νιώθω σαν ένας μικρός νάνος στο σωστό μέρος δίπλα σε αυτόν τον γίγαντα.

Επιλέγετε να εκθέσετε τα έργα σας για ακόμα μία φορά δίπλα στα αριστουργήματα των μεγάλων δασκάλων, γεγονός που φαντάζει ως εμμονή ή ως αγωνία να συγκριθείτε μαζί τους. Γιατί επανέρχεστε με μια έκθεση-συγκατοίκηση δίπλα σε έναν από τους κορυφαίους δημιουργούς;

Επειδή δεν ανταγωνίζομαι με ζωντανούς καλλιτέχνες. Είμαι σε διάλογο με τους σπουδαίους δασκάλους, στα εικαστικά, στα θεατρικά μου έργα και στα γραπτά μου. Είναι πάντα μια καλή άσκηση να βλέπεις τα έργα σου δίπλα σε εκείνα των μεγάλων δασκάλων. Βλέπεις με κριτικό βλέμμα τη δουλειά σου και γίνεσαι πολύ ταπεινός ως άνθρωπος και ως καλλιτέχνης.

Το κοράλλι αποτελεί ένα νέο υλικό στη δημιουργική σας παλέτα. Τι είναι αυτό να σας προσέλκυσε σε αυτό;

Το κοράλλι είναι ένα απίστευτο υλικό, είναι ένας εξωσκελετός, ζει στα βάθη της θάλασσας αλλά έχει το χρώμα και το σχήμα των φλογών της φωτιάς. Αντιπροσωπεύει απόλυτα τη θαυμάσια πόλη της Νάπολι, χτισμένη πάνω σε έναν μεσογειακό κόλπο και στις πλαγιές του Βεζούβιου. Είναι η τέλεια σύνθεση του διαλόγου μεταξύ των αντιθέτων.

Αποτελεί ένα σύμβολο προστασίας τόσο της καθολικής θρησκείας όσο και της λαϊκής παράδοσης.

Σκοπεύετε να επιστρέψετε στην Ελλάδα με μια έκθεση ή με μια παράσταση ή είστε ακόμη θυμωμένος με τους Ελληνες;

Λατρεύω την Ελλάδα. Δεν ένιωσα ποτέ θυμωμένος. Εχετε, όπως υπάρχουν παντού, κάποιους ανόητους ανθρώπους, αλλά πρέπει πάντα να συγχωρείτε. Εξακολουθεί να με διακατέχει ένα βαθύ πάθος για όλους τους ελληνικούς μύθους και τις τραγωδίες των μεγάλων ελλήνων συγγραφέων. Με εμπνέουν και γι’ αυτό δημιουργούμε με τη θεατρική μου ομάδα, την Troubleyn, μια νέα δημιουργία υπό τον τίτλο «Βουνοκορφή Μύτικας» (Peak Mytikas). Αναφέρεται στην κορυφή του Ολύμπου, στην οποία στάθηκε ο Προμηθέας για να κλέψει τη φωτιά από τους θεούς συνάπτοντας μια συμφωνία μαζί τους: όταν θα έδινε τη φωτιά στους ανθρώπους, οι θεοί θα απολάμβαναν τον καπνό και τις αναθυμιάσεις από τη φωτιά. Η νέα αυτή θεατρική παραγωγή είναι τρόπον τινά μια απάντηση στην τεράστια επιτυχία του «Ορους Ολυμπος που δοξάζει τη λατρεία της τραγωδίας». Κατά συνέπεια, με όλον τον σεβασμό και με μεγάλη χαρά αναμένω τη στιγμή που θα με ξανακαλέσει η ελληνική καλλιτεχνική κοινότητα.