Το τέλος της αυταπάτης

Τα πρώτα Χριστούγεννα ύστερα από πολλά χρόνια χωρίς να νιώθει την ασφυκτική ανάσα μιας τρόικας επιτηρητών, η Ελλάδα διαθέτει συντηρητική κυβέρνηση με μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα και πολλούς τεχνοκράτες σε υπουργικά και επιτελικά πόστα για να το εφαρμόσουν. Αλλά πρωτίστως μοιάζει να ζει με κυρίαρχο έναν πραγματισμό: δεν είμαστε περιούσιος λαός που προορίζεται να ευημερεί, είμαστε μια σταγόνα στον ωκεανό και αν θέλουμε να ευημερήσουμε χρειάζεται να κοπιάσουμε γι’ αυτό. Ατομικά και συλλογικά.

Η σημερινή Ελλάδα, παρά τα πολλά προβλήματα, μοιάζει να έχει συνειδητοποιήσει ένα πράγμα: ότι δεν επιτρέπεται σε κανέναν να έχει αυταπάτες. Ζήσαμε για δεκαετίες με επιδοματική λογική, απομυζήσαμε το κράτος, βολευτήκαμε με την καλοσύνη των ξένων, οχυρωθήκαμε πίσω από ένα κόμπλεξ ανωτερότητας, ένα πολιτισμικό μοντέλο δήθεν μιας πλανητικής ιδιαιτερότητας… Και πιστέψαμε περισσότερους λαοπλάνους απ’ όσους μπορούσε να αντέξει το σύστημα, το οποίο κράσαρε, παραλίγο να μας οδηγήσει όλους μαζί στην καταστροφή. Τη γλιτώσαμε την τελευταία στιγμή, επειδή εκείνοι που μας οδηγούσαν στο χάος είδαν τι ερχόταν και μαζεύτηκαν φοβισμένοι. Σήμερα, επιτέλους, μαζεύουμε τα κομμάτια μας και προσπαθούμε να ξανασυντονίσουμε τα βήματά μας σε έναν χαώδη κόσμο.

Πού να κατατάξουμε τους εαυτούς μας σε αυτόν τον χαώδη κόσμο; Η αυτοεικόνα μας δεν μετράει στον καινούργιο ανταγωνισμό, είναι απλώς μια φολκλοριστική εικόνα φτιαγμένη από τα υλικά μιας σαθρής παιδείας και της βαριάς τουριστικής βιομηχανίας μας: λίγο κρασί, λίγη θάλασσα και μια κάποια κυνική ελευθεριότητα.

Ευτυχώς, αυτή η εικόνα που μπορεί να διαλυθεί πολύ εύκολα στηρίζεται σε ένα συνεκτικό περιτύλιγμα, το οποίο, παρά τα πλήγματα που έχει δεχτεί, παραμένει έγκυρο και ισχυρό. Είμαστε στην Ευρώπη, μέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης και, ευτυχώς, συνεχίζουμε να είμαστε στην ευρωζώνη. Οσο κι αν μαγευτήκαμε με μύθους περί μοναχικότητας και μοναδικότητας, όσες φορές κι αν επιλέξαμε αντισυστημικό πολιτικό περιτύλιγμα, γνωρίζουμε καλά ότι, όταν χρειάστηκε, ο συνασπισμός των κρατών στον οποίο πολιτικά ανήκουμε μας στήριξε και μας κράτησε στη ζωή. Προφανώς, με Μνημόνια και επιβολή, κάθε αφροσύνη έχει συνέπειες.

Πιθανόν, όπως είπε πριν από μερικές ημέρες και ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας, να συνέβαλε στην ευρωπαϊκή στήριξη η ύπαρξη εντός των σημερινών ελληνικών ορίων της Ακρόπολης. Η κλασική αρχαιότητα και η δημοκρατία ήταν ιδρυτικές συνιστώσες της νεότερης εθνικής μας ταυτότητας. Ωστόσο, ανάμεσα στις εξίσου σημαντικές συνιστώσες της ταυτότητας αυτής είναι η ελευθερία, η έμφαση της κοινωνίας μας στην πρόοδο, η σημασία της εργασίας, η εξαρχής πρόσδεσή μας στον φιλελεύθερο δυτικό κόσμο, η παρακολούθηση των προβληματισμών του. Τα χαρακτηριστικά της ταυτότητας αυτής παραμένουν, όσο κι αν προσπαθούν να τα θολώσουν κατά καιρούς διάφοροι αντισυστημισμοί και διάφοροι εξτρεμισμοί.

Θα εμπνευστούμε από αυτή την ταυτότητα για τα επόμενα βήματα; Αν ναι, υπάρχουν ορισμένες προτεραιότητες. Η αναπροσαρμογή του παραγωγικού μοντέλου, η ανασυγκρότηση της οικονομίας μας. Η αναπροσαρμογή και η ανασυγκρότηση του εκπαιδευτικού μας συστήματος. Η αποκατάσταση ορισμένων παραδοσιακών αξιών: της εργατικότητας, της γνώσης, της καλλιέργειας. Το μπόλιασμα της παράδοσης με την επιδίωξη της καινοτομίας και της προόδου. Και η αντικατάσταση των ιδεοληπτικών προσεγγίσεων της ζωής από ρεαλισμό: αν πατήσουμε στα πόδια μας, μπορούμε να πετύχουμε.

Θα πετύχουμε.