«Η Τουρκία έχει μείνει χωρίς συμμάχους στη Mέση Ανατολή»

Ποια είναι η εξωτερική πολιτική του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν; Ποιοι οι στόχοι του στην Ανατολική Μεσόγειο και γιατί συμμαχεί με τη Λιβύη; Γιατί βρίσκεται σε σύγκρουση με τη Δύση; Πού θα φτάσει η προκλητικότητά του; Ως βαθύς γνώστης της Τουρκίας και ιδίως του καθεστώτος Ερντογάν, ο Σονέρ Τσαμπτάι, διευθυντής του τουρκικού ερευνητικού προγράμματος στο Washington Institute, που εξειδικεύεται στη Μέση Ανατολή, επιχειρεί να απαντήσει στα ερωτήματα αυτά στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ». Ο τουρκοαμερικανός πολιτικός επιστήμονας έχει γράψει εκτενώς για την τουρκική πολιτική, τον τουρκικό εθνικισμό μέσω τακτικής αρθρογραφίας, αλλά και ως συγγραφέας. Στο βιβλίο του «Ο νέος σουλτάνος: ο Ερντογάν και η κρίση της σύγχρονης Τουρκίας» αποτυπώνει την πολιτική πορεία του τούρκου προέδρου, ενώ στο τελευταίο του βιβλίο «Η αυτοκρατορία του Ερντογάν: η Τουρκία και η πολιτική της Μέσης Ανατολής» εξετάζει τη μεταβαλλόμενη εξωτερική πολιτική της Τουρκίας υπό τον Ερντογάν.

«Εθνη που ήταν κάποτε μεγάλες δυνάμεις, όπως η Τουρκία, το Ιράν, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Κίνα, έχουν πολλές φορές μια παραφουσκωμένη ιδέα της ένδοξης εποχής τους, αλλά και μία ετοιμότητα να εμπνευστούν από πολιτικούς που μιλούν τη ρητορική αυτή και την αντιπροσωπεύουν, κάτι που κάνει ο Ερντογάν. Ο Ερντογάν δηλώνει ότι είναι εκεί για να κάνει το έθνος ένδοξο και την Τουρκία μεγάλη αυτοκρατορία» λέει ο Τσαμπτάι. Οπως επεξηγεί η πρόθεση αυτή του Ερντογάν δεν είναι τόσο ασυνήθιστη. Την ίδια πρόθεση είχαν οι σουλτάνοι του 19ο αιώνα και οι τούρκοι ηγέτες του 20ό αιώνα, αλλά ενώ τον 19ο και τον 20ό αιώνα η Τουρκία επιχειρούσε να αναβιώσει τη δύναμή της σε συμμαχία με τη Δύση, όπως έγινε όταν η Τουρκία εντάχθηκε στο ΝΑΤΟ, προσπαθώντας να αναβιώσει το μεγαλείο της υπό την προστασία των ΗΠΑ, ο Ερντογάν δεν ακολουθεί την ίδια τακτική. «Εδώ ο Ερντογάν είναι ανορθόδοξος. Δεν θέλει να τοποθετήσει την Τουρκία υπό τη Δύση ή να εκχωρήσει την ασφάλειά της αυτόματα στο ΝΑΤΟ. Θέλει η αναγέννηση του τουρκικού μεγαλείου να γίνει στον δικό του χρόνο, ενόσω η Τουρκία λειτουργεί ως αυτόνομη δύναμη» επεξηγεί ο ειδικός στο Washington Institute.

Ο «ΣΟΥΛΤΑΝΟΣ» ΕΡΝΤΟΓΑΝ. Καταφέρνει, όμως, ο Ερντογάν να καταστήσει την Τουρκία αυτόνομη διεθνή δύναμη; «Οχι» απαντά ο Τσαμπτάι και παραπέμπει στο βιβλίο του «Η αυτοκρατορία του Ερντογάν» και συγκεκριμένα στη σκηνή της τελετής ορκωμοσίας του Ερντογάν τον Ιούλιο του 2018, όταν γίνεται εκτελεστικός πρόεδρος, έχοντας μόλις ενισχύει τις εξουσίες του μέσω της αναθεώρησης του Συντάγματος. «Είναι η στιγμή που ο Ερντογάν εισέρχεται στο νέο προεδρικό σύστημα με την Τουρκία να εγκαταλείπει την αντιπροσωπευτική δημοκρατία, και τον ίδιο να γίνεται ο πρώτος σουλτάνος της νέας Τουρκίας. Αλλά ποιοι είναι παρόντες στην τελετή αυτή;» αναρωτιέται με έμφαση ο Τσαμπτάι. «Κανένας αρχηγός κράτους από την ΕΕ ούτε από το ΝΑΤΟ, με εξαίρεση τη Βουλγαρία. Κανείς από τους μονάρχες της Μέσης Ανατολής με εξαίρεση τον εμίρη του Κατάρ. Ούτε οι ηγέτες της Ρωσίας, της Κίνας, του Ιράκ ήταν παρόντες. Πρόκειται για ιστορική απομόνωση, με την Τουρκία να μην μπορεί να στηριχθεί στους παραδοσιακούς φίλους της από τη Δύση, αλλά και χωρίς να έχει κάνει φίλους τις αναδυόμενες δυνάμεις» λέει ο Τσαμπτάι. Αντίθετα, στην τελετή ορκωμοσίας εκπροσωπούνται χώρες των δυτικών Βαλκανίων – Βόσνια, Αλβανία, Κόσοβο – της Ανατολικής και Δυτικής Αφρικής – όπου η Τουρκία έχει ενισχύσει την παρουσία της – και χώρες της Κεντρικής Ασίας. «Ο Ερντογάν δεν έχει πετύχει στην αποστολή του να καταστήσει την Τουρκία ηγέτιδα δύναμη, η οποία έχει τον σεβασμό της Δύσης, της Μέσης Ανατολής ή λαμβάνεται σοβαρά υπόψη από τις αναδυόμενες δυνάμεις. Το αντίθετο, η Τουρκία είναι καθηλωμένη ανάμεσα σε μπλοκ δυνάμεων γειτονικών χωρών» λέει ο τουρκοαμερικανός πολιτικός αναλυτής.

Η ΤΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΑΓΚΥΡΑΣ. Πώς διαμορφώνουν τα δεδομένα αυτά την εξωτερική πολιτική του Ερντογάν; «Η Τουρκία λειτουργεί ως αυτόνομη δύναμη, δεν θα εγκαταλείψει, όμως, το ΝΑΤΟ, αλλά θα συνεχίζει να καθιστά ολοένα και πιο συναλλακτική τη σχέση της με τη Δύση και το ΝΑΤΟ, διαμορφώνοντας πολιτικές με στόχο να μεγιστοποιεί τα οφέλη της ανάμεσα σε Δύση, ΝΑΤΟ, ΕΕ, Ρωσία, Ανατολικό Ιράν, Κίνα, νοτιοαραβικά κράτη» επεξηγεί ο Τσαμπτάι. Πρόκειται για τακτική, που εφάρμοσε για να λάβει αυτό που ήθελε στη Βορειοδυτική Συρία, φέρνοντας αντιμέτωπους Ρωσία και ΗΠΑ. Οι τουρκικοί σχεδιασμοί επηρεάζονται επίσης από την απομόνωση της Αγκυρας στη Μέση Ανατολή, απόρροια της υποστήριξης από τον Ερντογάν της Μουσουλμανικής Αδελφότητας στις αραβικές εξεγέρσεις. Ο Ερντογάν είναι εναντίον της κυβέρνησης αλ Σίσι στην Αίγυπτο και των υποστηρικτών της στο Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου. Ετσι βρίσκεται απέναντι από μία συμμαχία που απαρτίζουν η Αίγυπτος, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Σαουδική Αραβία και οι σύμμαχοί τους στην περιοχή. Οι σχέσεις του Ερντογάν με το Ισραήλ έχουν καταρρεύσει και η εμπλοκή του στη Συρία τον έχει θέσει σε αντιμαχία με το καθεστώς του Ασαντ, και τους υποστηρικτές του – την Τεχεράνη και τους φίλους της Τεχεράνης, στον Λίβανο και το Ιράκ. «Η Τουρκία έχει μείνει χωρίς συμμάχους στη Μέση Ανατολή με εξαίρεση το Κατάρ και εδώ εισέρχεται η Λιβύη. Βλέπει τη συμμαχία της με την κυβέρνηση της Τρίπολης ως έναν μοχλό άσκησης πίεσης για να προχωρήσει στην Ανατολική Μεσόγειο» λέει κατηγορηματικά ο Τσαμπτάι. «Καθώς πληθαίνουν οι πρωτοβουλίες συνεργασίας ανάμεσα σε Κύπρο, Ελλάδα, Ισραήλ, Αίγυπτο, η Τουρκία βλέπει να αναδεικνύεται ένας άξονας στην Ανατολική Μεσόγειο, που εμποδίζει τα σχέδιά της. Ο Ερντογάν, αλλά και τούρκοι διπλωμάτες, βλέπουν στη συμφωνία με τη Λιβύη, περιλαμβανομένου του καθορισμού των θαλάσσιων ζωνών, και στο μέλλον της λιβυκής κυβέρνησης, έναν τρόπο να ανακοπεί ο άξονας αυτός» λέει ο Τσαμπτάι. Κατά τον πολιτικό αναλυτή για την Τουρκία η Λιβύη είναι ένας σύμμαχος στην Ανατολική Μεσόγειο, με τον οποίο θέλει να έχει επαφή μέσω θαλάσσης, και βλέπει σοβαρά την προοπτική να ενισχύσει την υποστήριξή της στην κυβέρνηση της Τρίπολης. Ως αποτέλεσμα ο Χαφτάρ, που είναι αντίθετος με τη λιβυκή κυβέρνηση, θα στηριχθεί από τους αντιπάλους του Ερντογάν στην περιοχή. «Τον υποστηρίζουν ήδη Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και Αίγυπτος, και δεν θα εκπλαγώ αν η Ελλάδα ενισχύσει την υποστήριξή της στον Χαφτάρ» προβλέπει ο Τσαμπτάι. «Η Λιβύη μεταβάλλεται σε νέα αρένα αντιπαράθεσης μεταξύ παλαιών και νέων αντιπάλων της Τουρκίας από τον περσικό Κόλπο μέχρι το Αιγαίο» καταλήγει ο έγκριτος αναλυτής.