«Η Ελλάς δεν διεκδικεί τίποτε»

Σε όλα τα εγχειρίδια διαπραγμάτευσης είναι γραμμένη ως προμετωπίδα η βασική αρχή ότι: η οικειοθελής παραίτηση, και μάλιστα διακηρυσσόμενη εξ αρχής urbi et orbi, από οιαδήποτε διεκδίκηση, καθιστά τη διαδικασία άνιση και μεταθέτει τη μέση γραμμή της τελικής έκβασης στο εσωτερικό της οριοθετημένης σφαίρας συμφερόντων της πλευράς που δεν διεκδικεί τίποτε.

Εντελώς ακατανόητη, υπ’ αυτό το πρίσμα, είναι η στάση της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο μέχρι σήμερα. Επί δεκαετίες και διακομματικά, το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών και το ελληνικό πολιτικό σύστημα ακολούθησε μία αμυντική, απολογητική πολιτική έναντι των τουρκικών αναθεωρητικών και επεκτατικών απαιτήσεων. Είτε εν ονόματι της «καλής γειτονίας» είτε εν ονόματι της «κοινής ένταξης στο ΝΑΤΟ» είτε εν ονόματι της «κοινής ευρωπαϊκής πορείας» είτε εν ονόματι του «σεβασμού του διεθνούς δικαίου», η Ελλάδα συμπεριφέρθηκε διαχρονικά ως θεατής και σχολιαστής των εις βάρος της αιτιάσεων. Μάλιστα ο Ανδρέας Παπανδρέου, που έδειξε σθεναρή στάση στην κρίση του 1987, αν και μέγας γνώστης της διεθνούς πολιτικής κωδικοποίησε τη στάση αυτή στο δόγμα «η Ελλάς δεν διεκδικεί τίποτε αλλά και δεν παραχωρεί τίποτε».

Δεν ισχυρίζεται κανείς ότι η Ελλάδα έπρεπε να συντηρήσει ή να αναβιώσει τη Μεγάλη Ιδέα ως αντίβαρο στον τουρκικό αναθεωρητισμό. Υποτίθεται ότι το 1922 μπήκε ένα τέλος στο Ανατολικό Ζήτημα. Το 1955 θα αρκούσε να απαιτήσει την επιστροφή των εκδιωχθέντων ομογενών της Κωνσταντινουπόλεως και να ενθυλακώσει το ζήτημα αυτό ως σταθερό αίτημα, πρόβλημα και «αγκάθι» στις διμερείς σχέσεις αλλά και στους διεθνείς οργανισμούς, ώστε να αποτελεί μόνιμο μοχλό πίεσης της Τουρκίας. Αντιστοίχως, στην αποδόμηση του ελληνικού στοιχείου της Ιμβρου και της Τενέδου από το τουρκικό κράτος και στην καταρράκωση του σχετικού με αυτό άρθρου 14 της Συνθήκης της Λωζάννης, καμία ελληνική κυβέρνηση δεν άρθρωσε το παραμικρό. Αντιθέτως η Τουρκία στήριξε με συνέπεια τη μουσουλμανική μειονότητα της Θράκης, τη χρηματοδότησε, τη βάπτισε τουρκική, την ήλεγξε, την έχρισε διμερές πρόβλημα και την εξωθεί στην αποσταθεροποίηση. Τακτικά δε τούρκοι πολιτικοί την επισκέπτονται. Ενώ ουδείς έλληνας αξιωματούχος έχει ποτέ επισκεφθεί τα δύο ελληνικότατα από αρχαιοτάτων χρόνων ακριτικά νησιά της Ιμβρου και της Τενέδου.

Με αυτά και με αυτά, χωρίς ανάχωμα και χωρίς αντιστάθμισμα, ο τουρκικός αναθεωρητισμός εσχάτως έφτασε μέχρι τη «Θεσσαλονίκη της καρδιάς μας» και (όπως εξελίσσεται η νεο-οθωμανική ρητορική του Ερντογάν) σύντομα θα φτάσει μέχρι το Ταίναρο. Τώρα οι τουρκικές διεκδικήσεις, που εμφανίζονταν παγίως με «τεχνικό» χαρακτήρα στα πεδία της υφαλοκρηπίδας, των ενεργειακών πόρων κ.λπ., έχουν γίνει απροκάλυπτες. Η δε πάγια ελληνική αμυντική – απολογητική στάση έχει αποκρυσταλλωθεί σε επίπεδα αυτοματισμού. Κάθε φορά που συναντώνται έλληνες και τούρκοι επίσημοι, οι μεν Τούρκοι με βλοσυρόν ύφος θέτουν διάφορα θέματα, οι δε Ελληνες έχουν ύφος πανευτυχές, που οι συνομιλητές τους αντιλαμβάνονται πολύ καλά ότι υποκρύπτει φοβία και προσπάθεια εξευμενισμού.

Στο Λονδίνο ο κ. Μητσοτάκης άκουσε τον πρόεδρο της Τουρκίας να τον μέμφεται διότι επί ελληνικού εδάφους διαβιούν Κούρδοι και γκιουλενιστές και του απάντησε ευγενώς ότι οι ελληνικές υπηρεσίες κάνουν τη δουλειά τους. Από διπλωματικής σκοπιάς θα ήταν ίσως προτιμότερο να θέσει στο τραπέζι το ζήτημα της συνεχούς, χρόνιας παραβίασης του άρθρου 14 της Συνθήκης της Λωζάννης, ώστε η τουρκική πλευρά να πρέπει να δώσει εξηγήσεις. Ή να θέσει ζήτημα της αποζημίωσης των Ελλήνων της Κωνσταντινουπόλεως. Ας ετοιμάσει το υπουργείο Εξωτερικών έναν φάκελο με νομικά τεκμηριωμένες ελληνικές διεκδικήσεις, ώστε αν η κυβέρνηση ετοιμάζεται για κάποιον διάλογο να έχει αντίβαρα.

Ο Μελέτης Η. Μελετόπουλος είναι διδάκτωρ Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών Πανεπιστημίου Γενεύης