Η μοναξιά του πάτου

Τελευταίοι εδώ, προτελευταίοι εκεί, τέταρτοι και πέμπτοι απ’ το τέλος παραπέρα. Αλλά μια θέση πάνω, μια θέση κάτω, δεν έχει και τόση σημασία. Στις διεθνείς κατατάξεις «πατώνουμε» – «πάτωσαν» και οι 15χρονοι μαθητές στη διεθνή εκπαιδευτική αξιολόγηση του PISA, τα αποτελέσματα της οποίας δημοσιεύθηκαν χθες. Τι άλλο μας μένει να κάνουμε λοιπόν από το να απολαύσουμε τη μοναξιά του πάτου; Α, να ξυπνήσουμε από τη χειμερία νάρκη του το DNA του νικητή, όπως είχε πει κάποτε μια ντοπαρισμένη αθλήτρια. Να αποδείξουμε τι σημαίνει πραγματικός Ελληνας, όπως είπε πρόσφατα ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Με τέτοια κατασκευαστική αριστεία, να τι άλλο μας μένει να κάνουμε: Να θριαμβεύσουμε.

Μα είναι πραγματικά ανάγκη να αρχίσουμε την πορεία προς τον θρίαμβο από τους 15χρονους; Μια απάντηση είναι πως ναι από εκεί πρέπει να ξεκινήσουμε επειδή τα πάντα είναι «θέμα παιδείας». Η άνοδος δεν μπορεί παρά να ξεκινήσει από το ίδια τα παιδιά. Από τη νέα γενιά που θα θριαμβεύσει τώρα σε μια μαθητική κατάταξη για να θριαμβεύσει στην ενήλικη ζωή της σε όλες τις υπόλοιπες – τις λίστες των μεγάλων. Αυτή όμως είναι η εύκολη απάντηση. Είναι η προσέγγιση ενός διεθνούς ανταγωνισμού που γίνεται μόνο για το εθνικό γόητρο. Σκιστείτε να πετύχετε γιατί η μοναξιά του πάτου δεν αντέχεται. Γίνετε μικροί Αϊνστάιν.

Τι άλλο μπορεί να προαναγγέλλει αυτή η προσέγγιση από ακόμη μία αποτυχία; Γι’ αυτό η άλλη απάντηση, η πιο δύσκολη απάντηση, είναι να μην ξεκινήσει η πορεία από τους μικρούς αλλά από τους μεγάλους. Να ξεκινήσει από το εκπαιδευτικό σύστημα – από αυτό το εκπαιδευτικό σύστημα που διακρίνεται για τον συγκεντρωτισμό του, τον δασκαλοκεντρισμό του, την απουσία της βιωματικής διδασκαλίας και την παντελή έλλειψη σύνδεσης της γνώσης με την πραγματική ζωή. Η γνώση που προσφέρεται είναι πολύ στείρα και η απόδειξη της κατάκτησής της είναι η αποστήθιση. Τι μπορεί να περιμένει κανείς από 15χρονους παπαγάλους; Να διαβάζουν ένα κείμενο και να μην καταλαβαίνουν. Να διαβάζουν ένα κείμενο και στην κατανόηση κειμένου να βαθμολογούνται σταθερά εδώ και χρόνια κάτω από τον μέσο όρο των χωρών του ΟΟΣΑ. Αλίμονο, οι 15χρονοι Ελληνες δεν είναι μικροί Αϊνστάιν, δεν μπορούν να είναι. Είναι οι σκράπες του PISA.

Ας αλλάξουν λοιπόν οι μεγάλοι το εκπαιδευτικό σύστημα. Αλλά για να το αλλάξουν, θα πρέπει πρώτα να περάσουν εκείνοι τις εξετάσεις στην κατανόηση κειμένου. Δεν είναι καθόλου βέβαιο όμως πως έχει καταλάβει το κείμενο αυτής της διεθνούς κατάταξης όποιος το διαβάζει ως σκορ – τόσο οι Ελληνες, τόσο οι Εσθονοί κι οι Κινέζοι, μα οι Εσθονοί κι οι Κινέζοι; Μόνο που το πραγματικό πρόβλημα, ή μάλλον η πραγματική πρόκληση της κατανόησης του κειμένου, δεν βρίσκεται στο σκορ. Βρίσκεται στα ψιλά γράμματα της μαθητικής αξιολόγησης και σε εκείνα τα στοιχεία που λένε πως το εκπαιδευτικό σύστημα είναι εξαιρετικά άνισο και πως οι μειονεκτούντες μαθητές είναι πολύ πιθανό να παραμείνουν μειονεκτούντες μια ζωή, θύματα μαζί με όλους τους άλλους ενός εκπαιδευτικού συστήματος που είναι ικανό να πάρει ακόμη και μια συναρπαστική ιστορία σαν την Οδύσσεια και να την κάνει να φαίνεται εντελώς βαρετή.

Από πού πρέπει να κάνει κανείς την αρχή; Ενδεχομένως από εκείνα ακριβώς τα δυσκολοκατανόητα ψιλά γράμματα. Κι αφού προηγουμένως απολαύσει τη μοναξιά του πάτου του…