Ο συμβολισμός ενός Ετους

Θα προτιμούσα να με έπειθε χωρίς άλλες ενστάσεις η λογοτεχνία των πανταχού καλών προθέσεων, όπου οι άνθρωποι αγαπούν αλλήλλους και το μήνυμα κυριεύει πάντα τα έθνη. Εκεί όπου ένας στρατιώτης απεκδύεται την ιδιότητά του και χάρη στον μαγικό ρεαλισμό της στιγμής από Αλλος – με άλφα κεφαλαίο – γίνεται άλλος άνθρωπος. Ενα σώμα γυμνό που δεν το χωρίζει τίποτε με τα γυμνά σώματα των… Αλλων. Είναι μια λογοτεχνία σπαράγματα της οποίας ενσωματώνονται ετησίως στα αναγνωστικά του ελληνικού σχολείου δίκην μιας τελετής μύησης, όπου ο μαθητής καλείται να δείξει τον καλύτερό του εαυτό. Να αντικρίσει τους ανθρώπους όχι όπως είναι, αλλά όπως θα έπρεπε να είναι. Οχι με τις αναμενόμενες αντιφάσεις τους, αλλά με ψυχαναγκαστικές ψευδαισθήσεις. Πρόκειται για εικόνες που «έγραψαν» στο γυμνασιακό και λυκειακό υποσυνείδητο μαζί με την ανακάλυψη κλισέ στίχων για την ομορφιά του κόσμου – όμορφου κι αγγελικά πλασμένου.

Θα ήθελα να έχω νιώσει κι εγώ τον αντίκτυπο που αφήνει στη δημόσια σφαίρα η Βουλή των Εφήβων. Αν γίνεται, όμως, χωρίς τις εμπνεύσεις κατηχητικού ύφους, τις ελληνοκεντρικές εξάρσεις και την αίσθηση μιας περίκλειστης κοινότητας που υπερασπίζεται τα «εθνικά δίκαια», τα δικαιώματα του δεκαπενταμελούς, τα όνειρα της αφηρημένης νεότητας, την οργή που δεν μετουσιώνεται σε εμπειρία. Μιας κοινότητας, από την άλλη, που μάχεται με δονκιχωτική επίφαση τους ενηλίκους, το «σύστημα» (απρόσωπο, άνευ άλλων συστάσεων), το κράτος, όσους επιβουλεύονται την πατρίδα μας. Ορισμένα από τα τηλεοπτικά στιγμιότυπα εκείνης της Βουλής ήταν η άλλη όψη στις μούντζες των παραστατών προς την πλευρά των επισήμων στην πάλαι ποτέ Αγανακτισμένη Ελλάδα.

Θα περίμενα η απήχηση ενός συγγραφέα να μετριέται ως προστιθέμενη αξία στην «κληρονομιά» των επόμενων γενεών. Να τον επικαλούνται οι ομότεχνοί του όχι μόνο επειδή ήταν ένας «γλυκός άνθρωπος στις συναναστροφές του» – που ήταν -, αλλά επειδή αποκόμισαν το αντίδωρο από την προσωπική μάχη του με τη γραφή. Αν ήταν έτσι, όμως, θα έπρεπε να έχουμε κηρύξει προ πολλού Ετος Γιώργου Ιωάννου και Μάριου Χάκκα, καθώς αυτοί είναι οι συγγραφείς που επανέρχονται στις συνεντεύξεις και στα «βιογραφικά» της νεότερης γενιάς συγγραφέων (είναι ίσως εξίσου ενδεικτικό ότι τα δικά τους ονόματα αναφέρονται στην πληρέστερη ανθολογία λογοτεχνικής κριτικής που κυκλοφορεί, εκείνη του Γιώργου Αράγη).

Θα αμφισβητούσα ακόμη και την αυτοματοποιημένη αντίστασή μας απέναντι σε οποιοδήποτε Ετος με το οποίο η θεσμική μνήμη παίρνει εκδίκηση από την πραγματική με το έτσι θέλω. Και θα διάβαζα κατά πνεύμα το στερεοτυπικό αίτημα αντίστοιχων πρωτοβουλιών του υπουργείου Πολιτισμού – η συγκεκριμένη είχε ξεκινήσει επί υπουργίας Μυρσίνης Ζορμπά και την υιοθέτησε η νυν ηγεσία – να ξαναθυμηθούμε το έργο και την προσωπικότητα του τιμωμένου αφορμής έστω δοθείσης.

Γι’ αυτούς τους λόγους το Ετος Αντώνη Σαμαράκη το 2020 – όπως και το Ετος Μελίνα Μερκούρη – αποτελεί πρόκληση προς το άγνωστο και όχι χειρονομία προς το δοξολογημένο παρελθόν. Ενας δημοφιλής τίτλος που πρέπει να γεμίσει με όραμα. Ενας συμβολισμός που απαρνείται τη μυθολογία του και προσαρμόζεται στη σημερινή εποχή. Οπως συμβαίνει σε πολλά από τα διηγήματά του. Ηταν κατάφορτα από συμβολισμούς, οι οποίοι κονταροχτυπιούνται πλέον με την ιστορική διάρκεια. Πολλοί απευθύνονταν σε όσους μπορούσαν να ταυτιστούν με τον ομοιόμορφα κατανεμημένο ανθρωπισμό – επί δικαίους και αδίκους -, ώστε στο τέλος δεν απευθύνονταν σε κανέναν.