Πολιτιστικό αίμα

Εδώ και δεκαετίες, οι παραγωγικές δυνάμεις, από το Ντιτρόιτ έχουν μετακινηθεί στη Σίλικον Βάλεϊ. Από τον προλετάριο και το «γερμανικό κλειδί» για μπουλόνια  στο χέρι, στον προγραμματιστή (και εν συνεχεία τον νέο χρηματιστή). Οι κοινωνικές συγκρούσεις, δηλαδή, έχουν ισχυρότερα πολιτιστικά χαρακτηριστικά λόγω και της εκπληκτικής διεύρυνσης των μέσων πληροφορίας. Το «ταξικό μίσος» μπορεί να εκφράζεται πολύ πιο άμεσα και μαζικά. Οι  συμπεριφορές εικονογραφούνται, διασπείρονται, διεγείρονται, επιδρούν. Οι «τάξεις» είναι πρωτίστως επικράτειες πολιτισμικής ισχύος.

Εκεί οφείλεται η έξαρση της κινηματογραφίας ταξικής αποκαθήλωσης; Διότι όντως έχουμε ένα πυκνούμενο φιλμικό γιουρούσι «αποκατάστασης του δίκιου». Πάμπολλες οι ταινίες ανάδυσης των καταραμένων. Σαν να ψάχνει το φεϊσμπουκικό χάος και ο λαβύρινθος των social media, την έγκυρη αισθητική και καλλιτεχνική τους αναλογία στην υψηλή τέχνη. Τις τελευταίες εβδομάδες το «Τζόκερ» του Φιλπς με τον Χοακίν Φίνιξ, ανέλαβε τον ρόλο της λυτρωτικής ακολουθίας. Βέβαια, η πουριτανική και συντηρητική ηλιθιότητα με τα «όργανα της τάξης» και την ακαταλληλότητα δεν θα αρκούσαν να τροφοδοτήσουν τη δημοφιλία της ταινίας, αν δεν υπήρχε η  μεγάλη κινηματογραφική δύναμη του έργου, η υποκριτική του Φίνιξ, αλλά κυρίως το άγγιγμα μιας υπόγειας χορδής.

Το υπόστρωμα του έργου είναι το ταξικό μίσος; Σίγουρα διευρύνεται το αίτημα: πρέπει να βρεθεί όλο και περισσότερος χώρος για το αδιευθέτητο και πλεονάζον κοινωνικό μίσος. Οι ταξικές συγκρούσεις συγκροτούν και θέτουν τα όρια αλλά και τα χαρακτηριστικά του «δίκιου και του άδικου»,   αναπαράγουν τις διαφορές, αλλά κυρίως τον ίλιγγο της διαφοράς, και τη βία της αποκατάστασης. Ο πλούσιος και ο φτωχός δεν αρκούν ως αναλυτικό δίπολο. Στην πραγματικότητα είναι ο πόθος για τη θέση του άλλου, μια μορφή δηλαδή φόνου ή κατασπάραξης.

Με τους παλαιούς μαρξιστικούς όρους πρόκειται για ενδοταξική σύγκρουση, αλλά για τη σημερινή μεταβιομηχανική συνθήκη πρόκειται για ενδοσυνειδησιακή  σύγκρουση, για τα θραύσματα ενός κοινωνικού Big Bang.

Για την εικονογράφηση του ταξικά προσδιορισμένου δίκιου και του άδικου δεν αρκεί η περιγραφή μιας θεσμικής ελαστικότητας (π.χ. οι φορολογικές διευκολύνσεις στον ισχυρό). Χρειάζεται να προσδιοριστεί η πολυεπίπεδη κοινωνική «υψομετρική διαφορά». Χαριστικά, οι διάφορες μορφές ανοχής και συνύπαρξης τα διάφορα επίπεδα παραδοχών, ονομάζονται «δίκαιο», ενώ είναι γλώσσα, κώδικας, σημασίες, εννοιοδοτήσεις, επικράτειες ισχύος.

«…Η αναπαράσταση του αντικειμένου δεν συνιστά ως αναπαράσταση ένα ακόμη αντικείμενο, δεν πρόκειται για ένα αντίγραφο του πράγματος (…) αλλά φανερώνει το πρωτότυπο ως το σύμβολό του» λέει ο Φλορένσκι. Θα μπορούσε να του αντιταχθεί απελπισμένα ο Βιριλιό,μετριοπαθώς ο Μπελ, πιο οργανωμένα ο Χάρβεϊ.

Η σημαντική ταινία, όπως κάθε έργο υψηλής τέχνης φαίνεται ότι συναντά και ανασυνθέτει θραύσματα, χωρίς να εκβιάζει την ηθική απόφαση. Οι ελευθερίες στο εσωτερικό του έργου τέχνης είναι ασύλληπτες και ακατανόητες από τις ρυθμιστικές και κανονιστικές εφαρμογές και τη μονοδιάστατη αξιωματική τους.