Τι μας διδάσκει {LF}η Συρία;

Η προβλέψιμη προσέγγιση ΗΠΑ – Τουρκίας καλύπτει το κενό της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής στη Μέση Ανατολή. Συνιστώντας ένα καλό μάθημα. Ετσι ώστε να αντιληφθούμε τη στρατηγική μιας υπερδύναμης που συνεχίζει να εστιάζει στη μεγάλη εικόνα για τα ζητήματα της εθνικής της ασφάλειας (βλ. Κίνα, Ρωσία). Προχωρώντας σε προσαρμογές και διευθετήσεις με μια περιφερειακή δύναμη. Οχι από ευχαρίστηση, αλλά από γεωπολιτική αναγκαιότητα. Οχι για τον Ερντογάν, αλλά για την Τουρκία.

Με τους Κούρδους οι ΗΠΑ προχώρησαν σε μια αμοιβαία, επωφελή, πλην όμως ευκαιριακή, συναλλακτική σχέση. Ωστε να ηττηθεί το Ισλαμικό Κράτος χωρίς την άμεση εμπλοκή των Αμερικανών. Ο στόχος επετεύχθη. Τώρα στη Μέση Ανατολή τους ενδιαφέρει η επιρροή του Ιράν και όχι οι σουνίτες τζιχαντιστές. Ακούγεται σκληρό και κυνικό, αλλά αυτή ήταν πάντοτε η πολιτική των μεγάλων δυνάμεων. Το συναίσθημα αλλοιώνει το αισθητήριο, πόσω μάλλον το μεσομακροπρόθεσμο γεωπολιτικό που οφείλει να λαμβάνει προτεραιότητα. Οι Κούρδοι θα χάσουν πολλά από τα κέρδη τους, αλλά χωρίς τη συνδρομή των ΗΠΑ πιθανόν να μην είχαν τίποτα να μετρήσουν στο ταμείο. Για τους Τούρκους, το PYD-YPG (και όχι οι Κούρδοι γενικά – βλ. τις σχέσεις της Τουρκίας με το ιρακινό Κουρδιστάν) αποτελεί υπαρξιακή απειλή και δεν θα υποχωρούσαν ποτέ. Ηταν θέμα χρόνου για τους Αμερικανούς να τους το προσφέρουν.

Η διαδικασία που ακολουθήθηκε ήταν εσφαλμένη, όχι όμως και η στρατηγική. Με τους Αμερικανούς να ρίχνουν το βάρος τους σε ανταλλάγματα ως προς τη μεγάλη εικόνα (βλ. Ρωσία) και την περιφερειακή της διάθλαση (βλ. Ιράν). Ας μη βιαζόμαστε, είναι πολύ νωρίς για όσα θα συμφωνηθούν πάνω και κάτω από το αμερικανοτουρκικό τραπέζι. Στη Συρία, οι ΗΠΑ εκκίνησαν την πολιτική τής ισορροπίας δυνάμεων αλλά δεν φαντάζονταν πως συνεταίρος τους θα ήταν η Ρωσία, και μάλιστα ως πρώτο βιολί στη θέση που κρατούσαν για τους ίδιους. Κοιτώντας τον χάρτη, δεν υπήρχε το στρατηγικό περιθώριο να μείνει η Τουρκία απ’ έξω.

Η οποία ως χώρα εξακολουθεί να κρατά βαριά χαρτιά έναντι της Ρωσίας (βλ. Μαύρη Θάλασσα). Εκεί όπου Ρουμανία και Βουλγαρία αδυνατούν από μόνες τους να εξισορροπήσουν την προβολή ναυτικής ισχύος εκ μέρους της Μόσχας. Προφανώς και στην Ουάσιγκτον λαμβάνεται υπόψη η ευμετάβλητη σύμπτωση συμφερόντων Μόσχας – Τεχεράνης – Αγκυρας για τον καθορισμό σφαιρών επιρροής. Περισσότερο όμως είναι το βάρος της Ιστορίας που μετράει. Εχοντας φαρδιά-πλατιά καταγράψει τους γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς μεταξύ των τριών. Σε αντίθεση με Ρωσία και Ιράν, οι ΗΠΑ δεν θα επιδιώξουν ποτέ εδαφικές αξιώσεις στη Μέση Ανατολή.

Ασφαλώς η Αγκυρα θα πουλήσει ακριβά το τομάρι της. Με ανανεωμένη εθνική αυτοπεποίθηση, στο πλαίσιο σφυρηλάτησης μιας ισότιμης σχέσης με συναλλακτικά χαρακτηριστικά. Γνωρίζοντας και η ίδια πως αν μείνει μόνη της θα παγιδευτεί. Ειδικά τώρα που εισέρχεται βαθιά στο παιχνίδι και στήνει παρακαταθήκες για το μέλλον. Ακόμη και για το Κουρδικό, ανοίγει παράθυρο ευκαιρίας για τον τούρκο πρόεδρο. Προκειμένου να επιδιώξει μια μελλοντική προσέγγιση που θα οδηγήσει σε πολιτικό modus vivendi με τους Κούρδους. Ο μόνος που το είχε παλαιότερα επιδιώξει. Απέτυχε λόγω του στρατού που αποτέλεσε τον βασικό θεσμικό του αντίπαλο. Τώρα όμως έχει προκύψει μια μεγάλη αλλαγή στη δομή εξουσίας. Για το στράτευμα, ο Ερντογάν αναγνωρίζεται ως εθνικός ηγέτης και όχι ως κάποιος που υποσκάπτει την εθνική ενότητα. Θα τολμήσει;

Ο Σωτήρης Σέρμπος είναι καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης