Τζάμπα χρήματα

Το καθεστώς νομισματικής πολιτικής επικεντρωμένο στην ποσοτική χαλάρωση (QE) και τα μηδενικά ή και αρνητικά επιτόκια έχει δημιουργήσει ένα εξαιρετικά βολικό περιβάλλον για ορισμένους  πολιτικούς. Εκείνοι που είναι πρόθυμοι να εκμεταλλευτούν τις σημερινές συνθήκες για να ενισχύσουν τη δική τους δημοτικότητα μπορούν να προχωρήσουν μπροστά – τουλάχιστον προς το παρόν.

Σε όλες σχεδόν τις προηγμένες οικονομίες, η νομισματική και δημοσιονομική πολιτική αλληλεπιδρούν με ένα νέο και μοναδικό τρόπο. Για παράδειγμα, η γερμανική κυβέρνηση εξέδωσε τριετή χρεόγραφα με αρνητική απόδοση. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να δανειστεί δωρεάν και, θεωρητικά, να κάνει οτιδήποτε θέλει – χωρίς κόστος. Και η Γερμανία δεν είναι η μόνη, γι’ αυτό δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι αυξάνονται οι φωνές για τη λήψη και δημοσιονομικών μέτρων με την πρώτη ένδειξη επιβράδυνσης της ανάπτυξης. Προφανώς, η σημερινή κατάσταση θα μπορούσε να έχει σοβαρές συνέπειες. Αλλά αυτό είναι μόνο η αρχή. Τα χρήματα που ξοδεύονται κάπου δεν μπορούν να δαπανηθούν κάπου αλλού. Εάν οι νοσηλευτές και οι γιατροί πληρώνονται περισσότερο, οι εκπαιδευτικοί, η αστυνομία ή οι πυροσβέστες θα πληρώνονται σχετικά λιγότερο. Οι κυβερνήσεις πρέπει να επιλέξουν μεταξύ της μείωσης των φόρων και της οικοδόμησης νέων σιδηροδρομικών συνδέσεων μεγάλης ταχύτητας, αεροσκαφών ή δρόμων και γεφυρών.

Προς το παρόν, όμως, η ασυνήθιστη νομισματική πολιτική οδήγησε σε μια ασυνήθιστη δημοσιονομική πολιτική. Στην Ευρώπη, οι λαϊκιστικές κυβερνήσεις εκμεταλλεύτηκαν την κατάσταση. Μπορούν να εξαγοράσουν διαφορετικές πολιτικές ομάδες, να αυξήσουν τα επιδόματα για τα παιδιά, να αυξήσουν τις συντάξεις, να μειώσουν την ηλικία συνταξιοδότησης, να δημιουργήσουν υποδομές και να μειώσουν τους φόρους ταυτόχρονα. Εάν η αντιπολίτευση ωθήσει νέες προτάσεις δαπανών, η κυβέρνηση μπορεί απλώς να υιοθετήσει αυτές τις ιδέες ως δικές της, διασφαλίζοντας την κατοχή της εξουσίας.

Σε αυτή τη γενναία νέα οικονομία, κανείς δεν φαίνεται να είναι σε θέση να πει κατηγορηματικά πόσο ύψος χρέους γίνεται τελικά επικίνδυνο. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει κάποιο επίπεδο χρέους που θα μπορούσε να προκαλέσει μεγάλα προβλήματα. Εάν οι καταθέτες και οι επενδυτές γίνουν νευρικοί, το χρέος θα μπορούσε να γίνει και πάλι ακριβό, καθιστώντας το υπάρχον χρέος μη βιώσιμο. Μόνο τότε η λαϊκιστική μαγεία θα σταματήσει να λειτουργεί. Οσοι θέλουν να αποκαταστήσουν τη συμβατική πολιτική και τους παλιούς κανόνες βρίσκονται σε μια καθόλου αξιοζήλευτη θέση. Αν και δεν επιθυμούν να τερματίσουν την ευημερία, φαίνονται σαν να το θέλουν όταν βρίσκονται απέναντι στους λαϊκιστές. Οταν όμως πραγματοποιηθούν οι προειδοποιήσεις της Κασσάνδρας θα είναι πολύ αργά.

Ο Χάρολντ Τζέιμς είναι καθηγητής Ιστορίας και Διεθνών Σχέσεων στο Princeton University και συνεργάτης του Center for International Governance Innovation