Επειδή ήταν όμορφα

Ερώτηση προς το κοινό: ενδιαφέρει κανέναν η ιστορία ενός Κούρδου από το Ιράν που γεννήθηκε πριν από 41 χρόνια στα σύνορα με το Ιράκ από σχεδόν αγράμματους γονείς, μεγάλωσε υπό τους ήχους των βομβών στον ιρανο-ιρακινό πόλεμο, καλλιεργούσε λαχανικά και φρούτα με τον μεγαλύτερο αδελφό του σε ένα κομμάτι γης κοντά στο χωριό και κατέληξε στα 21 του να ζητά άσυλο στο Νότιγχαμ;

Σας προλαβαίνω. Ο άνθρωπος αυτός τιμήθηκε πέρυσι με το μαθηματικό ισοδύναμο του βραβείου Νομπέλ. Και πριν από λίγες ημέρες ψηφίστηκε από δεκάδες χιλιάδες αναγνώστες του βρετανικού περιοδικού Prospect «σημαντικότερος στοχαστής στον πλανήτη». Αρα;

Ο Φερεϊντούν Ντερακσανί είχε ένα μεγάλο προνόμιο: ο αδελφός του αγαπούσε τα μαθηματικά. Κι έτσι, ενώ όλοι γύρω τους προσπαθούσαν να επιβιώσουν, εκείνος μάθαινε πράγματα που δεν υπήρχαν στα σχολικά βιβλία, όχι για να πάρει καλούς βαθμούς αλλά επειδή ήταν «όμορφα». Σπούδασε μαθηματικά στο Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης και το 2000 ταξίδεψε στη Βρετανία για να λάβει μέρος σε έναν διαγωνισμό. Δεν γύρισε ποτέ πίσω: άλλαξε το όνομά του σε Κότσερ Μπίρκαρ (που στα κουρδικά σημαίνει «μετανάστης μαθηματικός») και ζήτησε άσυλο. Ζούσε σε ένα διαμέρισμα με άλλους τρεις, δεν μπορούσε να δουλέψει και αγόραζε φαγητό στο σουπερμάρκετ με κουπόνια. Μια μέρα έστειλε e-mail στο Πανεπιστήμιο του Νότιγχαμ και ζήτησε να μιλήσει σε κάποιον για την αλγεβρική γεωμετρία.

Να το πούμε συνοπτικά. Οι εξισώσεις στα μαθηματικά δεν είναι πάντα ευθείες γραμμές (όπως χ+ ψ=2). Μερικές φορές είναι και σχήματα (η εξίσωση χ² + ψ² =1 είναι κύκλος). Η αλγεβρική γεωμετρία μελετά όλα τα σχήματα που μπορούν να περιγραφούν και με εξισώσεις: τρισδιάστατα σχήματα όπως σφαίρες, πολυδιάστατα σχήματα που δεν μπορούν να οπτικοποιηθούν και πιο ακανόνιστα σχήματα που έχουν, για παράδειγμα, τρύπες. «Οταν κάποιος παίρνει χρήματα από ένα ΑΤΜ», λέει ο Μπίρκαρ, «το πιθανότερο είναι ότι χρησιμοποιεί αλγεβρική γεωμετρία».

Κάτι τέτοια είπε σε σπασμένα αγγλικά στον καθηγητή Ιβάν Φεσένκο που τον κάλεσε στο Πανεπιστήμιο του Νότιγχαμ για να τον ακούσει. Ευτυχώς δεν ήταν τότε πρωθυπουργός ο Τζόνσον. Κι έτσι άρχισε μια απίθανη διαδρομή που κατέληξε στη σημερινή αποθέωση. «Αν ξεπεράσει κανείς τα αρνητικά στερεότυπα, δεν είναι περίεργο να είσαι και πρόσφυγας και επιστήμονας», έλεγε πέρυσι στους Times. Ο πιο διάσημος ήταν ο Αϊνστάιν. Αλλά δεν ήταν Κούρδος.

Και για όποιον νομίζει ότι οι μαθηματικοί είναι αποκομμένοι από τον κόσμο, ο Μπίρκαρ έχει άποψη και για την άνοδο της Δεξιάς («ανησυχητική, αλλά αν κοιτάξετε την ιστορία των τελευταίων 1.000 ετών θα δείτε πολλά σκαμπανεβάσματα», λέει στο Prospect) και για το Brexit («λιγότερα χρήματα, λιγότερη κίνηση ανθρώπων, αλλά σε μια κλίμακα 100 ετών η πορεία της κατανόησης θα συνεχιστεί»). Τα μαθηματικά, τονίζει, «είναι εν μέρει επιστήμη και εν μέρει τέχνη».

Τι λέτε, άξιζε τον κόπο η γνωριμία;