Το ναυάγιο της οικουμενικής

Στο πέμπτο μέρος του αφιερώματος για τη χρεοκοπία του 1932 παρουσιάστηκε η παρέμβαση του Τύπου για κυβέρνηση συνεργασίας και το διάγγελμα Βενιζέλου προ τον ελληνικό λαό με αποδέκτες τους δανειστές και τα κόμματα τις αντιπολίτευσης. Στο έκτο μέρος γίνεται εκτενής αναφορά στη νέα σύσκεψη των πολιτικών αρχηγών υπό την προεδρία του Ζαΐμη και στο ναυάγιο των διαπραγματεύσεων για οικουμενική κυβέρνηση.

Στις 25 Μαρτίου, ανήμερα της εθνικής εορτής, ο Βενιζέλος κάλεσε εκ νέου τους πολιτικούς αρχηγούς σε σύσκεψη, αυτή τη φορά στο Προεδρικό Μέγαρο, υπό την προεδρία του Προέδρου της Δημοκρατίας Αλ. Ζαΐμη. Η σύσκεψη ξεκίνησε στις 5 το απόγευμα και διήρκεσε τρεις ώρες. Σκοπός του Βενιζέλου ήταν να προτείνει στους αρχηγούς της αντιπολίτευσης τη σύσταση οικουμενικής κυβέρνησης.

Τον λόγο πήρε αρχικά ο υπουργός Οικονομικών Μαρής, ο οποίος ανέλυσε την κυβερνητική πολιτική και περιέγραψε τις εντυπώσεις του από τις συναντήσεις τού πρωθυπουργού και του ιδίου στο Παρίσι και τις άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Αμέσως μετά, τον λόγο πήρε ο Βενιζέλος, ο οποίος επανέλαβε τις βασικές κατευθύνσεις της οικονομικής πολιτικής της κυβέρνησής του, τονίζοντας πως «διά να επιτύχη πληρέστερον η πολιτική αυτή η κυβέρνησις θεωρεί αναγκαίαν την συγκρότησιν οικουμενικής, την οποίαν καθιστούν επιβεβλημένην αι θυσίαι αίτινες πρέπει να ζητηθούν από τους δανειστάς μας και εν γένει αι έκτακται ανάγκαι απέναντι των οποίων ευρίσκεται η χώρα». Ο Βενιζέλος πρόσθεσε πως ο ίδιος δεν έχει καθόλου την αξίωση να προεδρεύσει μιας τέτοιας κυβέρνησης και πως θεωρεί πως αν υπάρχει άλλη εναλλακτική πολιτική, εκτιμά πως ακόμη και με τέτοια, ενδεχομένως πιο αδύναμη, μπορεί να έχει καλύτερα αποτελέσματα από τη δική του, αν αυτή εφαρμοσθεί από όλα τα πολιτικά κόμματα.

Ολοι οι πολιτικοί αρχηγοί πλην του Π. Τσαλδάρη, δηλαδή οι Καφαντάρης, Παπαναστασίου, Ζαβιτσάνος, Μιχαλακόπουλος και Κονδύλης, συμφώνησαν λίγο – πολύ πως η επιλογή της οικουμενικής ήταν η πλέον ενδεδειγμένη, ωστόσο επιφυλάχθηκαν να μελετήσουν τις προτάσεις του πρωθυπουργού και να του απαντήσουν στην επόμενη σύσκεψη των πολιτικών αρχηγών που ήταν προγραμματισμένη για ύστερα από τρεις ημέρες. Ομως ο Τσαλδάρης είχε αποφασίσει να τορπιλίσει κάθε προσπάθεια δημιουργίας οικουμενικής.

Αμέσως μετά τη σύσκεψη, η Προεδρία της Δημοκρατίας έδωσε στη δημοσιότητα το ακόλουθο ανακοινωθέν: «Κατά την σημερινήν σύσκεψιν των αρχηγών των κομμάτων, ο αρχηγός του Λαϊκού κόμματος κ. Τσαλδάρης έκαμε την παρατήρησιν ότι θεωρεί ουχί ικανοποιητικήν την σύσκεψιν, ως δυναμένην να παράσχη την εντύπωσιν ότι κανέν κόμμα δεν έχει πολιτικήν δυναμένην να εφαρμοσθή υπ’ ευθύνην του και ότι κατά την αντίληψίν του ορθοτέρα λύσις θα ήτο υποβαλλομένης τυχόν της παραιτήσεως της κυβερνήσεως να εκαλείτο εις έκαστος των αρχηγών να εκθέση τας γνώμας του, οπότε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας θα ηδύνατο να φθάση εις συμπεράσματα περί σχηματισμού της διαδόχου κυβερνήσεως. Εις ταύτα απήντησεν ο κ. Βενιζέλος τονίζων ότι η σύσκεψις είναι απολύτως κοινοβουλευτική, η οποία δύναται να θεωρηθή η αναγκαία συνέπεια των προγενεστέρων συσκέψεων των γενομένων αφ’ ης από του παρελθόντος Σεπτεμβρίου επεδεινώθη η οικονομική κρίσις».

Νέα σύσκεψη στο Προεδρικό Μέγαρο. Τρεις ημέρες αργότερα, στη νέα σύσκεψη στο Προεδρικό Μέγαρο, τον λόγο πήρε πρώτος ο Π. Τσαλδάρης και φρόντισε αμέσως να βάλει ταφόπλακα στο ενδεχόμενο οικουμενικής κυβέρνησης. Ο Τσαλδάρης ανακοίνωσε πως «δεν δύναμαι να μετάσχω αυτής (σ.σ.: της οικουμενικής κυβέρνησης)», εξηγώντας πως «η συνεννόησις όλων των κομμάτων θα επέφερε φθορά όλων επ’ ωφελεία των εξωκοινοβουλευτικών στοιχείων» και πως «η οικουμενική κυβέρνησις θα ενεφανίζετο ως παράρτημα της σημερινής κυβερνήσεως η οποία διαθέτουσα μεγάλην πλειοψηφίαν θα ήτο η ουσιαστικώς κυβερνώσα». Ο αρχηγός του Λαϊκού Κόμματος πρόσθεσε πως «δεν βλέπω τον λόγον διά τον οποίον δεν δύναται η παρούσα κυβέρνησις να μείνη εις την αρχήν διά να εφαρμόση την κρινομένη ως ορθή πολιτικήν της» και πρότεινε, τέλος, είτε εξωκοινοβουλευτική κυβέρνηση τεχνοκρατών, η οποία «ευρισκόμενη εν στενή επαφή μετά των αρχηγών των κομμάτων θα ηδύνατο να αντιμετωπίση την κατάστασιν και να λάβη τα προσήκοντα μέτρα και ακολούθως να προκηρύξη εκλογάς», είτε την παραίτηση της κυβέρνησης Βενιζέλου και την άμεση προσφυγή στις κάλπες, που «θα απέδιδον κυβέρνησιν ισχυράν δυναμένην να εφαρμόση μόνη την ενδεδειγμένη πολιτικήν».

Από την πλευρά του ο Καφαντάρης τάχθηκε υπέρ της ένωσης όλων των κομμάτων, και όχι μόνο μερικών, και άρα η διαφωνία Τσαλδάρη απέκλειε κατ’ αυτόν τη δυνατότητα σχηματισμού οικουμενικής, ενώ παράλληλα διαφώνησε με την πρόταση Τσαλδάρη για σχηματισμό προσωρινής κυβέρνησης τεχνοκρατών, τονίζοντας πως «δεν θα ήτο καθόλου ενισχυτικόν του κύρους του πολιτικού κόσμου να δηλώση αδυναμίαν διακυβερνήσεως του σκάφους της χώρας εις τας ώρας της τρικυμίας, επιφυλασσόμενος να επανέλθη εις τας θέσεις του μετά την κατάπαυσιν αυτής». Την ίδια άποψη είχαν και οι άλλοι πολιτικοί αρχηγοί κατά τις τοποθετήσεις τους, τασσόμενοι υπέρ μιας οικουμενικής και κατά μιας κυβέρνησης τεχνοκρατών. Με την προσωρινή κυβέρνηση τεχνοκρατών διαφώνησε και ο Βενιζέλος, υποστηρίζοντας ότι «τούτο θα απετέλει την χείριστην των λύσεων και θα εδυσφήμει τον πολιτικόν κόσμον ως ανίκανον να εκπληρώση τα καθήκοντά του προς την χώραν».

Ετσι, η προσπάθεια για σύσταση οικουμενικής οδηγήθηκε σε ναυάγιο και πλέον η συνέχεια θα δινόταν, δύο ημέρες αργότερα, στην αίθουσα της Βουλής.

Μονομαχία στη Βουλή για την οικονομία. Στις 30 Μαρτίου ξεκίνησε η συζήτηση των κομμάτων στη Βουλή για την οικονομία. Ο Βενιζέλος εμφανίστηκε αποφασισμένος να απαντήσει στις κατηγορίες που του είχε προσάψει στη σύσκεψη, δύο ημέρες νωρίτερα, ο Τσαλδάρης, ο οποίος είχε υπονοήσει πως ο λόγος που ο Βενιζέλος επιθυμούσε την οικουμενική ήταν επειδή ήθελε να μοιραστεί τις ευθύνες της αποτυχημένης οικονομικής πολιτικής του με τα άλλα κόμματα: «Το έργον της οικονομικής ανασυγκροτήσεως θα διηυκολύνετο μεγάλως εάν όλος ο πολιτικός κόσμος απεφάσιζεν ηνωμένος ν’ αντιμετωπίση την κατάστασιν. Διότι τοιουτοτρόπως και τα προς αντιμετώπισιν της καταστάσεως αναγκαία μέτρα, τα οποία δεν είναι δυνατόν παρά να θίξουν τα συμφέροντα μεγάλου μέρους του πληθυσμού, θα εγίνοντο δεκτά υπό της κοινής γνώμης και η ψυχολογική ατμόσφαιρα, η οποία είναι απαραίτητος εις τοιαύτας περιστάσεις, θα εδημιουργείτο και η πολεμική του αντιπολιτευτικού τύπου, του προσκειμένου τουλάχιστον προς τα πολιτικά κόμματα, όστις θα ηδύνατο να χαλιναγωγηθή αποτελεσματικώτερον.

Μόλις δε κατέληξα εις το συμπέρασμα τούτο, έσπευσα να ανακοινώσω ανεπισήμως εις τους Αρχηγούς της Αντιπολιτεύσεως ότι αν μεν αι προς τας δυνάμεις αιτήσεις μου απερρίπτοντο θα υπέβαλλον βεβαίως την παραίτησίν μου, όπως εκείνοι κληθούν να σχηματίσουν Κυβέρνησιν, εάν δε αντιθέτως εγίνοντο δεκταί θα απηυθυνόμην τότε προς αυτούς ζητών την σύμπραξίν των προς τελεσφορωτέραν αντιμετώπισιν της καταστάσεως ήτις εδημιουργήθη και δι’ ημάς εκ της επιτάσεως της παγκοσμίου κρίσεως (…)».

Ο Γιώργος Ρωμαίος είναι δημοσιογράφος – συγγραφέας