Το όστρακο έγραφε «Αρκάς»

Ο θεσμός του εξοστρακισμού έλκει την καταγωγή του από την αρχαιότητα. Τον εφάρμοσαν πρώτοι οι Αρχαίοι Αθηναίοι – και όταν λέμε «Αρχαίοι Αθηναίοι» εννοούμε εκείνη τη μικρή μειοψηφία των ελεύθερων αθηναίων ανδρών, δεν εννοούμε ούτε τους συγκριτικά πολυπληθέστερους δούλους, ούτε τους απελεύθερους, ούτε τους μέτοικους, ούτε τις γυναίκες κάθε μιας από τις παραπάνω κατηγορίες (είναι από τις διευκρινίσεις που οι ίδιοι οι Αρχαίοι Αθηναίοι θα θεωρούσαν ως περιττό πλεονασμό): έγραφαν σ’ ένα όστρακο όποιο όνομα συμπολίτη τους ήθελαν και εάν τα όστρακα δεν ήταν λιγότερα από έξι χιλιάδες (οπότε ο εξοστρακισμός κηρυσσόταν άκυρος – όπως με τα όρια των ποσοστών επί των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων, καλή ώρα, στα σύγχρονα δημοψηφίσματα), ο δύσμοιρος αθηναίος πολίτης που έβλεπε το όνομά του γραμμένο στα πιο πολλά όστρακα εξοριζόταν από την Αθήνα για δέκα χρόνια.

Στο όστρακο μπορούσες να γράψεις και τον λόγο για τον οποίο θεωρούσες τον συμπολίτη σου ανεπιθύμητο (θα έπρεπε να είσαι λακωνικός λόγω στενότητας διαθέσιμου χώρου), αλλά δεν ήταν απαραίτητο. Προαιρετικό επίσης ήταν ο λόγος – εάν υφίστατο – να είχε κάποια, έστω και μακρινή, σχέση με την ευθυκρισία ή και να ήταν εντελώς εμπαθής ή παρανοϊκός. Το θρυλούμενο περιστατικό μ’ εκείνον τον Αθηναίο, που ανέγραψε το όνομα του Αριστείδη επειδή είχε βαρεθεί ν’ ακούει να τον αποκαλούν «τίμιο», εισχωρεί τόσο βαθιά στη νεοελληνική μας σκατοψυχία και αποδεικνύει ότι η κατοχύρωση της μοχθηρίας ως δημοκρατικής κατάκτησης είναι ένα από τα διαχρονικά επιτεύγματα του έθνους μας. Εάν δεις το ποτήρι μισογεμάτο, ο εξοστρακισμός ήταν και είναι η κορυφαία εκδήλωση της άμεσης δημοκρατίας. Εάν το δεις μισοάδειο, ήταν και είναι ο προάγγελος ενός φασισμού με πλειοψηφικό προσωπείο.

Η περίπτωση του Αρκά, ενός από τους σημαντικότερους εν ζωή σκιτσογράφους μας, είναι πολλαπλά διδακτική και μας εφιστά την προσοχή στις δυσάρεστες παρενέργειες από την εμπλοκή με την ενεργό πολιτική. Εάν χωρίσουμε το δημιουργικό έργο του Αρκά σε δύο εύκολα διακριτές περιόδους (φάσεις), θα διαπιστώσουμε ότι στην πρώτη φάση, όπου η πολιτική ταυτότητα των ηρώων του δεν δηλώνεται ευθαρσώς και μετατίθεται σ’ εμάς η φροντίδα να την εικάσουμε από τα υπόλοιπα «κοινωνιολογικά» και «ψυχολογικά» χαρακτηριστικά τους, η αποδοχή του έργου του είναι σχεδόν καθολική, οι ήρωές του λειτουργούν ως αρχέτυπα που εντάσσονται στη λαϊκή μυθολογία – ο Κόκορας, το Γουρούνι, ο Φυλακισμένος κ.ο.κ. – και ξεκαρδίζεσαι/προβληματίζεσαι με τα καμώματά τους ασχέτως εάν στην κάλπη ρίχνεις Νέα Δημοκρατία, ΣΥΡΙΖΑ, ΚΚΕ ή «Πουλάω Οικόπεδα, Χαρίζω Χρέη». Αντιθέτως, στη δεύτερη φάση, όταν στο στόχαστρο του Αρκά μπαίνει η παρδαλή αριστεροακροδεξιά συγκυβέρνηση των ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ και ξεκινάει εκ μέρους του μια ανηλεής όσο και τεκμηριωμένη διαπόμπευσή της, η πολιτική σου ταυτότητα επικρατεί του αισθητικού σου γούστου. Εάν συμφωνείς με την πολιτική τοποθέτηση του Αρκάς, εκτιμάς τη δουλειά του και χωρίς καν να μπεις στον κόπο να τη δεις. Για την ίδια ακριβώς αιτία, μολονότι αντεστραμμένη, αποστρέφεσαι τη δουλειά του, εάν διαφωνείς μαζί του πολιτικά.

Οσοι σπαταλούν τον βραχύ βίο τους στο Facebook έχουν κατανοήσει γιατί πρόκειται προσεχώς να θησαυρίσουν στην πατρίδα μας οι φαρμακοβιομηχανίες: εμφανώς διαταραγμένα άτομα βρίσκουν εδώ δημόσιο βήμα και, όταν κουράζονται να ξερνούν χολή προς πάσα κατεύθυνση, κάνουν αναφορές και ενίοτε καταφέρνουν να εξοστρακίσουν προσωρινά «σελίδες», όπως τη «σελίδα» του Αρκά. Σε αντίθεση όμως με τον Αθηναίο που φθονούσε τον Αριστείδη, ορισμένα από αυτά τα άτομα δεν είναι καν… υπαρκτά: είναι fake λογαριασμοί fake προσώπων. Αυτή είναι η τεχνολογική υπεροχή της δικής μας δημοκρατίας έναντι της αρχαίας.