Ο διεθνής πρωτοπόρος

Ονειρεύτηκε να κάνει τέχνη με το αόρατο. Θέλησε να δει  «όλες τις πυρηνικές βόμβες στη Γη να μετατρέπονται σε γλυπτά». Επλασε τον κόσμο του με υλικά που δεν περίμενε κανείς. Το εικαστικό του σύμπαν με φως και ήχο, μαγνητικά πεδία και κίνηση. Και το προσωπικό του καταφύγιο 19 μέτρα πιο ψηλά από τον λόφο της Ακρόπολης, στους πρόποδες της Πάρνηθας, σε έναν τόπο που ονομάζεται Ιερό Βουνό (Γεροβουνό).

Πάνω από όλα όμως έχτισε έναν μύθο που θα συνοδεύει την εικαστική κληρονομιά του. Γοητευτικό, πολυδαίδαλο, με κορυφώσεις, αλλά και πτώσεις, δοκιμές, πειράματα, πρωτοποριακά βήματα, σπουδαίες γνωριμίες, παρορμητικές αντιδράσεις – τόσο που να μοιάζει ειρωνική η φράση που κοσμούσε μαζί με ένα ερωτικό σχέδιο το υπνοδωμάτιό του ως το τέλος «Σκέψου πριν μιλήσεις» – τάση προς την πρόκληση, αμφισβήτηση, πίκρα και απογοήτευση, τα τελευταία χρόνια κυρίως, και μια συνεπή εικόνα: του άνδρα που δεν αποχωριζόταν το τσιγάρο από το χέρι του και που κάτω από το χαρακτηριστικό καπέλο και πίσω από τα γυαλιά του έκρυβε ένα βλέμμα διψασμένο για οτιδήποτε καινούργιο. Εναν μύθο που έχει χαραχθεί στις σελίδες της Ιστορίας της Τέχνης, μόνο με το μικρό του όνομα: Takis.

Ποια ήταν όμως η αυτοδίδακτη εκείνη διάνοια που κατάφερε εν έτει 1960 να εκτοξεύσει για ελάχιστα δευτερόλεπτα τον καλό του φίλο, νοτιοαφρικανό ποιητή Σίνκελ Μπέιλς στον άερα, ενώ απήγγειλε το μαγνητικό μανιφέστο σε γκαλερί του Παρισιού; Το ταλέντο εκείνο που άντλησε έμπνευση ενώ περίμενε το τρένο στο Καλέ της Γαλλίας και μέσα σε ελάχιστο χρόνο κατάφερε να μετατρέψει τα φώτα των τρένων και τις κεραίες των ραντάρ στα εμβληματικά του Σινιάλα, στα έργα εκείνα που δονούνται, συγκρούονται, παράγουν ήχους, φωτίζονται ή απλώς στέκουν περιμένοντας το βλέμμα του θεατή να τα εξερευνήσει;

Ο άνθρωπος στον οποίο η Γαλλία έχει παραχωρήσει τον μεγαλύτερο δημόσιο χώρο που έχει δοθεί ποτέ σε καλλιτέχνη, 3.500 τ.μ. για τα 49 Φωτεινά Σινιάλα στην περιοχή της Λα Ντιφένς; Κι ο υπερασπιστής των δικαιωμάτων των καλλιτεχνών απέναντι σε όσους καρπώνονται μέρος της δουλειάς τους, με αποτέλεσμα να βρεθεί στην πρώτη σελίδα των «New York Times» όταν εισέβαλε στο Mουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης για να αποσύρει ένα έργο του αφήνοντας αποσβολωμένους τους φύλακες;

Το προτελευταίο από τα επτά αδέλφια της οικογένειας Βασιλάκη – μεγαλογαιοκτήμονες από τη Σμύρνη που καταστράφηκαν το 1922 – ο Παναγιώτης λάτρευε από παιδί τα πειράματα και ένα από τα αγαπημένα του παιχνίδια ήταν να θάβει αντικείμενα στο χώμα πιστεύοντας πως όταν τα ξεθάψει θα έχουν μεταλλαχθεί. Ανήσυχο πνεύμα κι αφού διετέλεσε ηγετικό στέλεχος της ΕΠΟΝ με αποτέλεσμα να βρεθεί στη φυλακή για έξι μήνες, επαναστάτησε στις προσταγές της οικογένειας και στράφηκε στον κόσμο της τέχνης. Εκεί όπου έμελλε να γράψει ιστορία ως μία από τις «πιο καινοτόμες καλλιτεχνικές φωνές στην Ευρώπη που επαναπροσδιόρισε τα όρια στην τέχνη», επιστρατεύοντας την κίνηση σε κάθε της σχεδόν μορφή: μηχανική, ηλεκτρομηχανική, θερμική, μαγνητική, υδροδυναμική για να δημιουργήσει τηλεγλυπτά, τηλεπίνακες, τηλεφώτα, καντράν… Εργα που του χάρισαν τη διεθνή αναγνώριση και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, γνωριμίες με προσωπικότητες όπως ο Κονσταντίν Μπρανκούζι – από το εργαστήριο του οποίου πέρασε κατά τα πρώτα του βήματα – και ο Μαρσέλ Ντισάν, αλλά και ο Τζον Λένον με τη Γιόκο Ονο, οι οποίοι εκτός από συλλέκτες έργων του, κατά τον Λένον η γνωριμία με την Ονο έγινε σε έκθεση του Τάκι.

Ο δημιουργός που κατάφερε να συνδυάσει στο έργο τους τις καταβολές της παραδοσιακής γλυπτικής με την τεχνολογία στα 70 χρόνια της διεθνούς διαδρομής του δεν ξεχώρισε μόνο για τις εικαστικές του δημιουργίες. Διότι μπορεί τα έργα του να βρίσκονται στα μεγαλύτερα μουσεία και συλλογές του κόσμου και μόλις προ μηνός να εγκαινιάστηκε στην Τέιτ Μόντερν στο Λονδίνο η μεγαλύτερη έκθεση με (70) έργα του που έχει γίνει ως τώρα στη Βρετανία και διαρκεί ως τις 27 Οκτωβρίου – όμως βρήκε τη θέση του εξίσου τόσο στο θέατρο της Αρχαίας Επιδαύρου καθώς υπέγραψε στα σκηνικά για την Ηλέκτρα που ανέβασε ο Μιχάλης Κακογιάννης, όσο και στη μεγάλη οθόνη αφού έχει συνεργαστεί με τον Κώστα Γαβρά στην ταινία Ειδικό Δικαστήριο.

Οργισμένος και πικραμένος καθώς θεωρούσε πως στην Ελλάδα δεν είχε τύχει από την Πολιτεία της προσοχής που του άρμοζε, αλλά και λόγω της ιδιορρυθμίας του χαρακτήρα του και της εύθραυστης υγείας του, τα τελευταία χρόνια είχε εστιάσει το ενδιαφέρον του μεταξύ άλλων στο Κέντρο Ερευνών για την Τέχνη και τις Επιστήμες (ΚΕΤΕ) έναν κοινωφελή οργανισμό με σκοπό την προώθηση της τέχνης και των επιστημών, που άφησε πίσω του ως παρακαταθήκη μαζί με την πλούσια κληρονομιά των έργων του.

Οσα παράπονα κι αν είχε από την Πολιτεία ωστόσο εκείνος πίστευε ότι είχε πολύ καλή σχέση με το ευρύ κοινό. Κι αν ο ίδιος ως φυσική παρουσία δεν θα συναντά πλέον εκείνους που αγάπησαν το έργο του και την πρωτοποριακή του σκέψη τα σινιάλα του που χαιρετίζουν όσους περνούν καθημερινά έξω από το Αλσος Στρατού στο Γουδή – στον κήπο της Εθνικής Γλυπτοθήκης – διασχίζουν την Πειραιώς έξω από το Μουσείο Μπενάκη ή κατεβαίνουν στον σταθμό Συγγρού – Φιξ του Μετρό, θα θυμίζουν τον δημιουργό που κατάφερε να χαράξει έναν διαφορετικό δρόμο στην τέχνη του 20ού αιώνα.