Η Ινδία που (δεν) ξέρουμε

Η σύγχρονη Ινδία είναι μια ανερχόμενη οικονομική και στρατιωτική δύναμη, η εμβέλεια της οποίας ξεπερνά τα γεωγραφικά όρια της Νότιας Ασίας. Συνάμα, είναι κληρονόμος ενός πανάρχαιου και πολύμορφου πολιτισμού. Τις όψεις αυτού του τελευταίου επιχειρεί να συστήσει – και ως ένα σημείο να «ανασυστήσει» – ο συγγραφέας του ευσύνοπτου βιβλίου «Ινδία» (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης). Ο λόγος για τον Τόμας Τράουτμαν, επίτιμο καθηγητή Ιστορίας και Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν, που έχει διατελέσει διευθυντής του Κέντρου Μελετών Νότιας και Νοτιοανατολικής Ασίας του ίδιου πανεπιστημίου, καθώς και διευθυντής έκδοσης της επιθεώρησης «Comparative Studies in Society and History».

Είναι προφανές ότι ένα συνοπτικό βιβλίο δεν επιδιώκει να καλύψει σε βάθος την ιστορία χιλιάδων ετών. Αλλωστε, με τον πολιτισμό αυτόν η Δύση έρχεται σε επαφή ήδη από την αρχαιότητα, όπως μαρτυρούν τα ελληνοϊνδικά βασίλεια της Βόρειας Ινδίας και του Αφγανιστάν, ενώ το δικό τους ισχυρό αποτύπωμα άφησαν μεταγενέστερα το Ισλάμ, η έλευση των ευρωπαίων αποικιοκρατών, η αποαποικιοποίηση και η δημιουργία εθνικών κρατών τον 20ό αιώνα. Η ινδική υποήπειρος υπήρξε, ως εκ τούτου, ένα γιγάντιο πεδίο συνάντησης ποικίλων πληθυσμιακών ομάδων και θρησκειών, η καθεμία από τις οποίες επηρέασε με τον τρόπο της την κοινωνική, πνευματική, επιστημονική και τεχνολογική σφαίρα.

Ο στόχος, λοιπόν, του Τράουτμαν δεν είναι η εξαντλητική καταγραφή του ινδικού πολιτισμού και «τρόπου». Το περί ου ο λόγος βιβλίο πρέπει να θεωρηθεί εισαγωγικό, καθώς προσφέρει στους αναγνώστες μια γενική παρουσίαση της μακράς ιστορικής περιόδου: «ένα ορεκτικό δηλαδή, όχι ένα πλήρες γεύμα». Μια σύνοψη των σημαντικότερων στιγμών, γεγονότων και περιόδων, όχι την καθολική ιστορία.

Σε κάθε περίπτωση, ο Τράουτμαν δεν περιορίζεται στην ανάλυσή του στη σύγχρονη Δημοκρατία της Ινδίας που προέκυψε μετά τον τερματισμό της βρετανικής επικυριαρχίας. Αναφέρεται και στα επτά εθνικά κράτη, τα οποία κατέχουν το αντίστοιχο γεωγραφικό έδαφος με την πολιτισμική έννοια. Δηλαδή τη Δημοκρατία της Ινδίας, το Πακιστάν, το Μπανγκλαντές, τη Σρι Λάνκα, το Νεπάλ, το Μπουτάν και τις Μαλδίβες. Ελληνες, Αραβες, Πέρσες και Κινέζοι χρησιμοποιούσαν το όνομα Ινδία για να δηλώσουν τον ινδικό πολιτισμό και τον χώρο του. Εξάλλου το έθνος – κράτος όπως το γνωρίζουμε σήμερα είναι μια πολιτική ιδέα που έγινε κανόνας τους λίγους τελευταίους αιώνες.

Αρνησικοσμία και αβλαβεία

Ο Τράουτμαν μας οδηγεί σε μια διαδρομή που αρχίζει από την κοιλάδα του Ινδού, σκιαγραφώντας τα βασικά χαρακτηριστικά, την αντίληψη αυτού του πολιτισμού, καθώς και τον μαρασμό και τη σχέση του με τη μεταγενέστερη Ινδία. Συνεχίζει με τα θρησκευτικά κείμενα των Αρίων, τις Βέδες, περιγράφοντας τις λατρευτικές συνήθειες, θεότητες και βασικές πεποιθήσεις, τις ετερόδοξες παραδόσεις του βουδισμού και του τζαϊνισμού, τη φιλοσοφία της αρνησικοσμίας και της αβλάβειας (αχίμσα), δηλαδή τη μη πρόκληση βλάβης σε άλλα ζωντανά πλάσματα. Μια φιλοσοφία που επηρέασε βαθιά τον σπουδαίο βασιλιά Ασούκα, ο οποίος επιχείρησε να συνδέσει τις αρχές των θρησκειών της απάρνησης με τις πολιτικές του και ήταν ίσως ο μοναδικός βασιλιάς στην ανθρώπινη ιστορία που προσπάθησε να εφαρμόσει τη μη βία τόσο στο εσωτερικό του κράτους του όσο και στις σχέσεις του με άλλους βασιλείς. Και στη συνέχεια μας ξεναγεί στον κόσμο του συστήματος των καστών, στα συστήματα διοίκησης των βασιλείων, στον θεσμό της οικογένειας και στα διάφορα έθιμα του γάμου, στη λατρεία των προγόνων, στην πατρογραμμική και τη μητρογραμμική καταγωγή, στον ινδουισμό, στην έλευση του Ισλάμ και εν τέλει σε όλο αυτό το απίθανο αμάλγαμα που συνθέτει την ινδική κουλτούρα.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο απόηχος του ινδικού πολιτισμού που εκτείνεται από την Κεντρική και τη Νοτιοανατολική Ασία μέχρι την Κίνα. Η διάδοση της βουδιστικής και ινδουιστικής σκέψης σε αυτές τις περιοχές είχε μια βαθιά επίδραση στην εξέλιξή τους, ενώ το εμπόριο υπήρξε επίσης ένα σημαντικό κομμάτι που τις συνέδεε με την Ινδία. Αργότερα οι Τούρκοι, οι Μογγόλοι και οι Ευρωπαίοι επηρέασαν σημαντικά τον πολιτισμό της Ινδίας. Ο Τράουτμαν παρέχει μια εξαιρετική σύνοψη της ευρωπαϊκής διείσδυσης και ηγεμονίας στην περιοχή καθώς και τις επιδράσεις της βρετανικής κυριαρχίας στην εκπαίδευση και την οικονομία της χώρας αλλά και σε πολιτικό επίπεδο. Τέλος, ασχολείται με τα πολιτικά κινήματα που οδήγησαν στην ανεξαρτησία της χώρας αλλά και τα προβλήματα που δημιουργήθηκαν και τις αιματηρές διαμάχες που ως αποτέλεσμα είχαν τη δημιουργία των σύγχρονων κρατών της Ινδίας, του Πακιστάν, του Νεπάλ και του Μπανγκλαντές.

INFO:

{1BSYG}Thomas R. Trautmann,{1BSYG}{CR}{2BTIT}Ινδία – σύντομη ιστορία ενός μεγάλου πολιτισμού{2BTIT}{CR}{3BEKD}Μτφ. Μαρία Παπαηλιάδη{CR}Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, σελ. 398{3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή 16 ευρ{4BTIM}ώ