Γραμματείς και φαρισαίοι

Σε οποιαδήποτε άλλη χώρα, θα ήταν απλώς η βαρετή ιστορία μερικών κρατικών αξιωματούχων. Σε αυτή τη χώρα, όμως, η ιστορία των γενικών γραμματέων των υπουργείων είναι μια ιστορία φαρισαϊσμού. Κι αυτό επειδή δεν είναι μια ιστορία που γράφουν μόνοι οι ίδιοι ως γραμματείς. Την ιστορία τη γράφουν και οι πολιτικοί τους προϊστάμενοι ως φαρισαίοι. Ως διαπρύσιοι κήρυκες του ακομμάτιστου κράτους που όμως αδυνατούν να στελεχώσουν τη διοίκηση χωρίς κομματικά κριτήρια.

Η ιστορία αυτή όμως δεν είναι γραμμική. Θα ήταν φαρισαϊσμός να πει κανείς πως οι σημερινοί γραμματείς με τα ογκώδη βιογραφικά έχουν την παραμικρή σχέση με τους αποτυχημένους πολιτευτές που στελέχωναν κάποτε τα υπουργεία. Αντίθετα, θα ήταν ειλικρινής εάν έλεγε πως εκείνες οι εποχές έχουν περάσει ακόμη και για ένα πολιτικό σύστημα που δυσκολεύεται να αποβάλει τις παλιές του έξεις. Την «επιστροφή στην κομματικοποίηση» που κατήγγειλε το Κίνημα Αλλαγής με αφορμή τις αλλαγές στο νομοθετικό πλαίσιο το οποίο ισχύει από το 2010.

Ο στόχος τότε ήταν να απαλλαγεί η δημόσια διοίκηση από τη γάγγραινα των αποτυχημένων πολιτευτών. Και η επίτευξη του στόχου επιχειρήθηκε με τον ευφάνταστο τρόπο του Γιώργου Παπανδρέου. Με τη δημιουργία, δηλαδή, μιας πλατφόρμας στην οποία μπορούσε ο καθένας να υποβάλει το βιογραφικό του για να διοριστεί στη θέση του γενικού γραμματέα. Είναι ένα ερώτημα όμως εάν μπορεί να στελεχωθεί ένα κράτος σε τέτοιο επίπεδο σχεδόν αλγοριθμικά. Εάν τόσο επιτελικές θέσεις είναι θεμιτό να επανδρώνονται τόσο απρόσωπα. Και είναι ένα άλλο, εάν ένα κράτος τόσο αργόσυρτο έχει την πολυτέλεια να περιμένει να ολοκληρωθεί η διαδικασία της αξιολόγησης σε ένα βάθος χρόνου που θα το αφήσει για πολύ καιρό ακέφαλο.

Ακόμη και αν επιμείνει κανείς πως τίποτε δεν έχει αλλάξει σήμερα, δεν μπορεί παρά να παραδεχθεί συγχρόνως πως τίποτε ακριβώς δεν είναι όπως παλιά. Κομματικά κριτήρια; Μπορεί. Αλλά πόσο κομματικά όταν διατηρήθηκαν στις θέσεις τους γενικοί γραμματείς που είχαν οριστεί από την προηγούμενη κυβέρνηση ή επανήλθαν άλλοι που είχαν υπηρετήσει κεντροαριστερές κυβερνήσεις; Ορισμοί γενικών γραμματέων προτού αλλάξει το νομοθετικό πλαίσιο; Ναι. Αλλά πόσο κακή είναι αυτή η βιασύνη όταν στο παρελθόν περνούσαν ακόμη και μήνες για να οριστούν οι γενικοί γραμματείς;

Οι διορθώσεις αυτές μπορεί να είναι μικρές. Μπορεί να είναι οι διορθώσεις ενός κράτους που παραμένει κατά βάση μη μεταρρυθμίσιμο. Είναι όμως διορθώσεις. Και καμία διόρθωση, όσο μικρή και αν είναι, δεν μπορεί να αγνοηθεί. Κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει πως αυτή δεν είναι η εποχή των αποτυχημένων πολιτευτών αλλά των υπερκαταρτισμένων τεχνοκρατών. Εστω και κάπως κομματικών.

ΧΡΟΝΟΣ

Το έγραφε ο Τόνι Μπλερ στα απομνημονεύματά του. Με την κυβερνητική απειρία που είχε όταν κέρδισε τις εκλογές, το καλύτερο δώρο που τον περίμενε στην Ντάουνινγκ Στριτ 10 ήταν ο γραμματέας της απερχόμενης κυβέρνησης των Συντηρητικών. Χάρις σε αυτόν κέρδισε σε χρόνο ό,τι αργότερα θα κέρδιζε σε εμπειρία. Είναι η περίπτωση της Βρετανίας, αλλά όχι της Ελλάδας. Ενας έλληνας πρωθυπουργός θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και με το τιμόνι δεξιά. Οχι όμως να διατηρήσει τον γραμματέα της προηγούμενης κυβέρνησης στη θέση του.