«Και βλέπω τα μάτια του να γυαλίζουν…»

Είναι μεσημέρι Κυριακής σε ένα προαύλιο σχολείου στον Αλιμο, με το πρωτόλειο υλικό σας στη μέση, συναντιέστε διαφορετικοί άνθρωποι για να δημιουργήσετε αυτό που έχετε φανταστεί για το «Ονειρο καλοκαιρινής νύχτας». Και ο καθένας να φέρει σε αυτή την παράσταση το αποτύπωμά του ισότιμα.

Να σε διακόψω και να σου πω ότι δεν είναι πάντα εύκολο να συμβεί αυτό. Αν ο στόχος είναι η συνάντηση, το έργο γίνεται απλώς η αφορμή. Αν τώρα και το έργο είναι τεράστιο και έχεις μια ωραία συνάντηση, δεν υπάρχει μεγαλύτερη ευτυχία από αυτό. Αυτό είναι το ζητούμενο, αλλά δεν μπορεί να συμβαίνει πάντα.

Γιατί;

Γιατί δεν υπάρχει «χορτασιά» στους ανθρώπους. Εχει χαθεί η ανάγκη της επιθυμίας να βρεθείς με τον άλλο. Για παράδειγμα: ποιος είναι ο λόγος που θέλουμε να συναντηθούμε με τον Βλαδίμηρο Κυριακίδη φέτος; Είναι ένας εξαίρετος λαϊκός κωμικός που ήθελα πολλά χρόνια να δουλέψω μαζί του, και ο Βλαδίμηρος επίσης. Θέλαμε να αφηγηθούμε τι σημαίνει να λες την ιστορία μέσα από κώδικες. Ο Βλαδίμηρος έχει πολύ καθαρό τον κώδικα αυτό, σε σημείο που πραγματικά τον απολαμβάνω. Κάνουμε πρόβα μαζί και δεν έχω να πω κάτι για να τον καθοδηγήσω. Παρ’ όλ’ αυτά, ακούει την παρατήρηση του σκηνοθέτη.

Εσείς ακούτε των συνεργατών σας;

Ε, βέβαια. Βλέπω τον Βλαδίμηρο και λέω αυτή είναι η «γλώσσα» του κωμικού την οποία ξεχνάμε. Μου υπενθυμίζει πώς μπορείς να είσαι αυθόρμητος, πώς να λειτουργείς σωστά και με ακρίβεια την κατάλληλη στιγμή, ποιος είναι ο ρυθμός. Γιατί κωμωδία είναι ο ρυθμός.

Το έργο το επιλέξατε εσείς;

Να σου πω ένα μυστικό; Τα έργα σε διαλέγουν.

Πρέπει να σας ομολογήσω ότι αυτό, όταν το ακούω, το θεωρώ υπερβολή.

Καταλαβαίνω, όμως δεν είναι. Βρίσκεσαι κάποια στιγμή με άτομα που σ’ ενδιαφέρουν και λες τι μπορούμε να κάνουμε μαζί. Ο άνθρωπος είναι πάντα η αφορμή για να δημιουργήσουμε. Πως μπορούμε δηλαδή να πούμε μαζί μια ιστορία που να ενδιαφέρει εμάς και τον κόσμο. Τι είναι το αρχαίο αττικό δράμα; Μια ιστορία που παιζόταν από τρεις ανθρώπους. Σαν να σου λέει «μη με παίζεις ψυχολογικά». Ο ίδιος ηθοποιός που έπαιζε την Αντιγόνη έπαιζε μετά τον Τειρεσία. Αυτός που έκανε τον Κρέοντα υποδυόταν μετά την Ευρυδίκη. Επιστρέφοντας στην αξία των ανθρώπων, θα πω άλλο ένα παράδειγμα. Βρεθήκαμε με τη Λένα (σ.σ.: Παπαληγούρα) και αναρωτηθήκαμε τι μπορούμε να κάνουμε μαζί. Ετσι μας βρήκε η «Ιφιγένεια». Το ίδιο έγινε και με την «Αντιγόνη», με τον Μιχάλη τον Σαράντη. Ετσι έγινε και φέτος με τον Βλαδίμηρο. Αλλη μία μεγάλη συνάντηση είναι με τον Μάριο Τάγαρη. Είναι ο νεότερος από τη θεατρική οικογένεια, η οποία δραστηριοποιείται 40 χρόνια.

Εχουν σημασία και οι συνεργάτες εκτός σκηνής;

Ειδικά με τις σημερινές συνθήκες, έτσι όπως έχουν διαμορφωθεί, ναι. Με τον Μάριο πέρυσι, όταν κάναμε την «Αντιγόνη», ψάξαμε να δούμε τι θα κάνουμε του χρόνου. Τι είναι πιο ανακουφιστικό στη σκέψη και λιγότερο επώδυνο.

Εννοείτε τον οικονομικό παράγοντα;

Ακριβώς.

Δεν χάνει η τέχνη όταν μπαίνει αυτός ο παρονομαστής;

Οχι. Με την Αθηνά (σ.σ.: Μαξίμου) ανεβάσαμε τα τελευταία οκτώ χρόνια δύο έργα Σαίξπηρ, ένα του Μολιέρου, δύο αττικά δράματα στην Επίδαυρο. Στον «Ταρτούφο» πέσαμε έξω. Αναλάβαμε τις ευθύνες μας και αποφασίσαμε την οικονομική καταστροφή μας να την επωμιστούμε εμείς και όχι οι συνεργάτες μας. Πληρώθηκαν όλοι. Αυτόν τον ηθικό άξονα τον βρήκαμε μόνο στον Μάριο, με τον οποίο συνεργαζόμαστε τώρα. Ετσι ανέλαβε τις επόμενες παραγωγές μας και μάλιστα με τον ίδιο τρόπο που εμείς ονειρευόμαστε – χωρίς έκπτωση.

Τι σημαίνει έκπτωση για σας;

Να μην πάρεις έναν καλό ηθοποιό επειδή είναι ακριβός ή να πάρεις κάποιον επειδή θα σου φέρει λεφτά. Αυτό που πραγματικά μας έχει σώσει – κι εμένα και τα παιδιά με τα οποία συνεργαζόμαστε – είναι ότι αντιλαμβανόμαστε πως δεν είμαστε πιο σημαντικοί από τα έργα. Το «Ονειρο καλοκαιρινής νύχτας» θα είναι πιο σημαντικό από οποιονδήποτε ηθοποιό. Φαντάζει αυτονόητο, αλλά δεν είναι.

Αυτό ήταν κάτι που σας απασχολούσε πάντα;

Από πολύ μικρό. Καλλιεργήθηκε από τις συνεργασίες που έκανα, από τους ανθρώπους με τους οποίους συναναστράφηκα στη δουλειά. Η Αθηνά ήταν για χρόνια με τον Βασίλη Παπαβασιλείου, εγώ με τον Λευτέρη Βογιατζή. Ως εκ τούτου, δεν υπήρχε περίπτωση να μην μπει αυτός ο προβληματισμός μέσα μας. Οταν έχεις μάθει να συνομιλείς και ν’ αναρωτιέσαι «τι είναι τέχνη;» με ανθρώπους ευγενείς, τότε γνωρίζεις πώς είναι να ζεις καλλιτεχνικά. Αλλά εδώ θα πρέπει να ξεκαθαρίσω και κάτι άλλο που προέκυψε από αυτήν τη συναναστροφή μας. Διαβάζω πάρα πολύ συχνά που λένε «χάνονται μέσα στον ρόλο».

Δεν το κατανοείτε;

Είναι αδύνατον να χαθείς μέσα στον ρόλο. Υπάρχουν κάποιοι πάρα πολύ απλοί κανόνες που το αποδεικνύουν. Οταν είσαι στο θέατρο και κάποιοι γελάνε, δεν μπορείς να μιλήσεις πάνω στο γέλιο, γιατί πολύ απλά δεν θα ακουστεί ο λόγος σου. Αρα δεν είσαι χαμένος μέσα σε κανένα ρόλο. Είσαι εκείνη τη στιγμή μαζί με τον θεατή στον ρυθμό της παράστασης. Αυτός ο ρυθμός της παράστασης είναι μια άλλη ζωή. Δεν μπορείς να θεωρείς ότι χάνεσαι μέσα σε μια προσωπική σου ζωή, την ώρα που είσαι στη ζωή μιας παράστασης. Οποιος το πιστεύει αυτό, λυπάμαι, αλλά είναι για τα κάγκελα.

Κάποιοι θα σας έλεγαν ότι θεωρούν απαραίτητο να βυθιστούν.

Πώς μπορείς να μπεις δηλαδή μέσα στον Αμλετ, σε έναν λογοτεχνικό ήρωα, όταν αυτός ο ήρωας είναι αποτέλεσμα του φαντασιακού του Σαίξπηρ. Μέσα από τον τεχνικό του τρόπο ή μέσα από τον φαντασιακό κόσμο του Χειμωνά που τον μετέφρασε, φτιάχνει έναν ρυθμό. Νομίζουμε εμείς ότι γινόμαστε ρόλος. Οχι, είμαστε αυτοί που αφηγούνται την ιστορία και πώς σ’ ένα φανταστικό λογοτεχνικό παρελθόν ειπώθηκαν τα πράγματα. Γι’ αυτό λέμε «η ερμηνεία του ρόλου». Οπως λέει και ένας αγαπημένος άνθρωπος, ο Γιάννης Μπέζος, «αν με δείτε να βουτάω στον ρόλο, βγάλτε με να μην πνιγώ».

Σας απασχολεί πώς θα φέρετε το κάθε έργο στο σήμερα;

Σαφώς. Ενα έργο του Ευριπίδη και ένα έργο του Κακογιάννη για έναν εικοσάχρονο είναι το ίδιο αρχαία. Εχει σημασία ο τρόπος που εσύ ορίζεις τη φόρμα της παράστασης, με το πώς το φέρνεις εικαστικά, εικονοκλαστικά στο σήμερα. Το σημαντικό είναι αυτό που θα προτείνεις να ενδιαφέρει εκείνον που θα το δει σήμερα.

Αυτό το στοίχημα πώς το κερδίζετε;

Αν η παράσταση θέσει ερωτήματα και δεν διατυπώσει απαντήσεις. Δεν κουνήσει το δάχτυλο. Η μεγάλη μας μάχη είναι να βρούμε την ερώτηση που πρέπει να απευθύνουμε στο κοινό. Χωρίς ενοχές.

Εσείς έχετε ενοχές απέναντι στην τέχνη σας;

Δεν ξέρω πραγματικά. Τραύματα έχουμε όλοι και επειδή θέλουμε να μην είμαστε εκδικητικοί απέναντί τους, προσπαθούμε να συμφιλιωθούμε μαζί τους. Αυτή η προσπάθεια γίνεται τέχνη.

Το δικό σας τραύμα ποιο είναι;

Δεν είναι ένα, και αν αρχίσω να τ’ απαριθμώ, δεν ξέρω πού θα σταματήσουμε. Υπάρχει όμως κάτι που μου συνέβη και επαναδιατύπωσα όλη τη ζωή μου.

Θέλετε να μου πείτε γι’ αυτό;

Στα 41 μου χρόνια έκανα μια πάρα πολύ σοβαρή εγχείρηση. Είχα έναν όγκο στη βάση του κρανίου. Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς του 2012, παθαίνω διπλωπία. Ο οφθαλμίατρος μου είπε «τρέξε τώρα στον νευροχειρουργό», ο οποίος με τη σειρά του μου είπε για τον όγκο. Ετοιμαζόμουν να κάνω «Οιδίποδα» το καλοκαίρι. Εκείνη τη στιγμή ο εαυτός σου ζητάει, για να επιζήσει, έναν απολογισμό. Γίνεται αυτόματα, χωρίς να το θες. Μέσα σε 35 ημέρες έκανα την εγχείρηση αφού έστειλα τις εξετάσεις σε Γερμανία, Καναδά, Ιαπωνία και Ολλανδία για να δω τι ακριβώς είναι. Ηταν μια σωτήρια κίνηση.

Γιατί;

Εκεί βρήκα τον Χρήστο Γεωργαλά – ένα μαγικό παιδί -, στον οποίο πραγματικά χρωστάω τη ζωή μου. Είναι καθηγητής Ενδοσκοπικής Χειρουργικής Βάσης Κρανίου στο Πανεπιστήμιο του Αμστερνταμ. Για την εγχείρηση όλοι οι νευροχειρουργοί μού έλεγαν ότι είναι πάρα πολύ δύσκολη, πολύ επίπονη και πανάκριβη. Σχεδόν 200.000 ευρώ μού έλεγαν ότι θα κόστιζε. Ο Χρήστος μού είπε ότι ήταν πολύ εύκολη εγχείρηση, πολύ απλή και ότι θα μπορούσα να φύγω σε δύο ημέρες από το νοσοκομείο. Επίσης υπολόγιζε δύο μήνες χρόνο ανάρρωσης, ενώ οι άλλοι μού έλεγαν ότι θα συνέλθω έπειτα από έναν χρόνο. Σε αυτές τις 35 ημέρες που άκουγα τις διάφορες γνώμες από παντού και πριν φτάσει η άποψη του Χρήστου, άρχισα να σκέφτομαι διάφορα.

Πείτε μου μια σκέψη.

Οταν μπήκα στο χειρουργείο και ενώ με προετοίμαζαν, του λέω: «Θέλω να σου πω ότι μέχρι τώρα έχω ζήσει μια πλήρη ζωή. Τα περισσότερα πράγματα από αυτά που ήθελα να κάνω τα προσπάθησα. Αλλα έγιναν, άλλα δεν έγιναν. Μην έχεις κανένα άγχος». Βλέπω τα μάτια του να γυαλίζουν. Υστερα από δύο ημέρες και αφού πήγαν όλα καλά, μου λέει: «Πρώτη φορά στη ζωή μου είδα ασθενή να ηρεμεί τον χειρουργό». Δεν θα το ξεχάσω ποτέ.