Η ΕΕ χρειάζεται ένα σύμφωνο καινοτομίας

Ο κίνδυνος από τους αντι-ευρωπαίους μπορεί να αντιμετωπισθεί. Η απάντηση είναι ένα σύμφωνο καινοτομίας που θα δώσει νέα ώθηση στη σύγκλιση και θα ολοκληρώσει την ενοποίηση που ξεκίνησε με το Μάαστριχτ, λέει στα «ΝΕΑ» ο οικονομολόγος καθηγητής Αλέξανδρος Κρητικός, διευθυντής Ερευνας στο Γερμανικό Ινστιτούτο Οικονομίας DIW του Βερολίνου.

Ενας από τους βασικούς στόχους της ΕΕ παλαιότερα ήταν η σύγκλιση των κρατών – μελών. Σήμερα όμως κανείς δεν μιλάει για σύγκλιση. Τι σας δείχνει αυτό;

Δυστυχώς δεν υπάρχει στη θεματολογία του προεκλογικού αγώνα για τις ευρωεκλογές. Αλλά η σύγκλιση των κρατών – μελών είναι θεμελιώδους σημασίας, χωρίς αυτήν είναι μεγάλος ο κίνδυνος να μειωθεί η υποστήριξη των πολιτών στην ΕΕ. Βλέπουμε μάλιστα ότι από το 2010 υπάρχει μία αντίστροφη εξέλιξη στην ευρωζώνη, να διευρύνεται η απόκλιση μεταξύ νότιας περιφέρειας και των άλλων χωρών.

Επειδή ίσως οι Ελληνες και οι άλλοι Νοτιοευρωπαίοι είναι «τεμπέληδες», όπως τους χαρακτήριζε παλιότερα η «Μπιλντ»;

Φυσικά δεν είναι τεμπέληδες. Και δεν λείπουν στις χώρες αυτές ούτε τα κεφάλαια ούτε καλά μυαλά με καινοτόμες ιδέες. Αλλά η ελλιπής ή κακή λειτουργία των κρατικών θεσμών διαμορφώνουν ένα γραφειοκρατικό, αντι-επενδυτικό περιβάλλον που αποτρέπει τις επενδύσεις και την ανάπτυξη ενός παραγωγικού συστήματος καινοτομίας. Αλλά αυτό ακριβώς χρειάζεται για να φτάσουμε από τις καινοτόμες ιδέες στα καινοτόμα προϊόντα.

Και τι ρόλο παίζει σ’ αυτό η ΕΕ σήμερα;

Η ΕΕ με την εσωτερική αγορά δίνει τη δυνατότητα στα «καλά μυαλά» και τους επενδυτές να μετακομίσουν στη χώρα με τις καλύτερες συνθήκες. Το θεσμικό πλαίσιο για την ίδρυση, λειτουργία, διάλυση μιας επιχείρησης στην ΕΕ είναι μία κουρελού. Διαφορές μεταξύ των χωρών υπάρχουν επίσης στην ποιότητα των κρατικών θεσμών και των συστημάτων καινοτομίας. Οι σκανδιναβικές και οι βαλτικές χώρες π.χ. έχουν ιδιαίτερα φιλεπενδυτικό κλίμα, ακολουθούν Γαλλία, Γερμανία, Πολωνία. Αντίθετα, χαμηλής αποδοτικότητας είναι η λειτουργία κρατικών θεσμών σε Ελλάδα και Ιταλία. Στο πλαίσιο για την επιχειρηματική καινοτομία έχουμε ένα χάσμα Βορρά – Νότου, ενώ στο επιχειρηματικό κλίμα ένα χάσμα Δύσης – Ανατολής.

Πώς αποτυπώνεται το χάσμα Βορρά – Νότου;

Από το 2002 – 2003 παρατηρούμε ότι τα «καλά μυαλά» μεταναστεύουν από Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία σε άλλες χώρες της ΕΕ με καλύτερο πλαίσιο συνθηκών. Αυτό επιδεινώνει την ανισορροπία στο εσωτερικό της ΕΕ. Παραγωγικότητα και απασχόληση αυξάνονται περισσότερο στις χώρες που έχουν καλύτερο πλαίσιο και σύστημα καινοτομίας. Ταυτόχρονα επιδεινώνονται και οι προοπτικές για ανάκαμψη στις χώρες προέλευσής τους, επειδή λείπουν εκείνοι που θα ασκούσαν πίεση για τη βελτίωση των θεσμών.

Είναι όλες οι χώρες του ευρωπαϊκού Νότου στον ίδιο παρονομαστή; Διότι κάποιες οικονομίες, π.χ. της Ισπανίας, πάνε καλύτερα.

Η Ισπανία κατάλαβε έγκαιρα ότι πρέπει να γίνει ελκυστικότερη για επενδύσεις και πέρασε μία σειρά διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που ανέκοψαν την έξοδο των καινοτόμων επιχειρήσεων. Ο τριτογενής τομέας παροχής υπηρεσιών που βασίζεται στη γνώση – όπως στο «Hot-Spot» νεοφυών επιχειρήσεων στη Βαρκελώνη – τροφοδότησε την οικονομική ανάπτυξη. Η Πορτογαλία έκανε αντίστοιχες προσπάθειες.

Στην Ελλάδα και την Ιταλία, όπου η πολιτική δεν ανταποκρίνεται στην ανταγωνισμό για τον τόπο εγκατάστασης, η οικονομία μείνει στάσιμη. Και τα κονδύλια από τα διαρθρωτικά ταμεία, με τον τρόπο που χορηγούνται, δεν ανέκοψαν στην έξοδο κεφαλαίου και μυαλών από τις χώρες αυτές, ούτε αντισταθμίζουν τα μειονεκτήματα κλειστών και υπερβολικά ρυθμισμένων οικονομιών.

Πώς μπορούν να υποχρεωθούν τα κράτη – μέλη σε μια μεταρρυθμιστική ατζέντα;

Η ΕΕ χρειάζεται ένα σύμφωνο καινοτομίας που θα αποτελείται από τρεις βασικούς πυλώνες:

Πρώτον, τη μετεξέλιξη των διαρθρωτικών ταμείων στην κατεύθυνση βιώσιμων επενδύσεων και περιφερειακών συστημάτων καινοτομίας. Τα κονδύλια να κατευθύνονται στην έρευνα και ανάπτυξη καινοτόμων σχεδίων και τη δημιουργία ψηφιακής υποδομής.

Δεύτερον, η πρόσβαση στο ΕΣΠΑ να συνδεθεί με την προώθηση διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων για την αποτελεσματικότερη λειτουργία των κρατικών θεσμών και τη βελτίωση του ρυθμιστικού πλαισίου. Για να διατηρηθούν τα κίνητρα για μεταρρυθμίσεις, η πρόσβαση σε πρόσθετα κονδύλια να επιτρέπεται μόνον όταν οι στόχοι αποδεδειγμένα υλοποιούνται.

Τρίτον, η ΕΕ να παράσχει βοήθεια, υποστήριξη στις χώρες – μέλη για να μπορέσουν να βελτιώσουν τη λειτουργία των κρατικών θεσμών. Ενα «σέρβις διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων» υπάρχει ήδη, αλλά πρέπει να επεκταθεί.

Είναι οι νέες προτεραιότητες που πρέπει να θέσει η νέα Κομισιόν μετά τις ευρωεκλογές;

Με το σύμφωνο καινοτομίας, η Κομισιόν θα δώσει νέα ώθηση για τη σύγκλιση, στον βαθμό που θα δώσει προτεραιότητα στην εναρμόνιση του ρυθμιστικού πλαισίου στην ΕΕ. Το σύμφωνο μπορεί να αντιτάξει κάτι αποτελεσματικό στον ευρωσκεπτικισμό και να κάνει το επόμενο βήμα για την ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς, αντί να αφήνει τη σκηνή ελεύθερη στους λαϊκιστές. Η ΕΕ δεν επιτρέπεται να μείνει στα μισά του δρόμου, αλλά να συνεχίσει τον μετασχηματισμό που ξεκίνησε με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ. Αξίζει τον κόπο, διότι οι οικονομίες της νότιας περιφέρειας έχουν το δυναμικό για τον επιτυχή μετασχηματισμό τους.