Διεύρυνση και δυσανεξία

Οταν τα πράγματα σκουραίνουν, η κρίση μας θολώνει και οι προθέσεις των άλλων εκλύουν μιαν αφόρητη δυσοσμία, δεν είναι κακή ιδέα η καταφυγή στην αρχική σημασία των λέξεων. Τι σημαίνει, λόγου χάριν, δυσανεξία; Τι σημαίνει διεύρυνση; Δυσανεξία σημαίνει ό,τι περίπου σημαίνει και αναφυλαξία, δίχως να είναι πάντοτε ορατά τα συμπτώματα. Θέλω να πω, τόσο στη δυσανεξία όσο και στην αναφυλαξία έχουμε να κάνουμε με μια έντονη αλλεργική αντίδραση, αλλά η δυσανεξία μπορεί να μη συνοδεύεται από φαγούρα, δύσπνοια, διάρροια, πονοκεφάλους ή εξανθήματα, μπορεί να μην εκδηλώνεται με κανέναν οφθαλμοφανή τρόπο μέχρις ότου ο δυσανεκτικός βρεθεί πίσω από το παραβάν του εκλογικού τμήματος κι εκεί πια πάρει στο χέρι του το στιλό και ξεσπάσει μεμιάς πάνω στα κακόμοιρα τα ψηφοδέλτια. Από την άλλη πλευρά, σε όποιο λεξικό και αν κοιτάξετε, θα βρείτε τη διεύρυνση ως συνώνυμη με την επέκταση, τη διαπλάτυνση, τη μεγέθυνση κ.ο.κ. Πώς να το κάνουμε; Η διεύρυνση ως μια εναλλακτική μορφή στασιμότητας δεν έχει ανακαλυφθεί ακόμη· ας κρατήσουμε μια μικρή επιφύλαξη για το μέλλον.

Η Ελλάδα είναι πιθανόν μία από τις λίγες χώρες στον κόσμο όπου μπορείς να κάνεις χοντρή πλάκα με τα εντελώς αυτονόητα. Ισως επειδή εδώ σχεδόν τίποτε δεν θεωρείται αυτονόητο a priori και κάθε γενιά καλείται να τα προσδιορίζει ξανά – μανά. Εάν πεις στον Νεοέλληνα ότι πάσχει από δυσανεξία, θα σε κοιτάξει με μισό μάτι. Θεωρούμε ότι είμαστε από τους πιο ανεκτικούς λαούς της υφηλίου και σίγουρα, το έχω ξαναγράψει, εάν μας συγκρίνεις μ’ εκείνους που ανασκολοπίζουν, αποκεφαλίζουν ή λιθοβολούν όσους έχουν διαφορετικό σεξουαλικό προσανατολισμό από τους ίδιους, δεν τίθεται ζήτημα, ολοφάνερα εμείς υπερέχουμε: ας μη λησμονούμε ότι μόλις πρότινος ο σουλτάνος του Μπρουνέι ανέστειλε την απόφαση να λιθοβολούνται οι ομοφυλόφιλοι στο κρατίδιό του, ύστερα από τη διεθνή κατακραυγή – και, παρακαλώ πολύ, μην προσπεράσετε αδιάφορα ότι ο φιλάνθρωπος σουλτάνος μιλάει πάντα για «αναστολή» και όχι για «ματαίωση». Η παρεξήγηση, όσον αφορά εμάς, έγκειται στο γεγονός ότι ανεχόμαστε μάλλον εκείνους που συμφωνούν μαζί μας, παρά εκείνους που διαφωνούν. Είμαστε αλλεργικοί με όσους δεν ενστερνίζονται τις απόψεις μας. Δεν το λες και ανεκτικότητα αυτό, όσο large και αν είσαι με τους ορισμούς· το λες δυσανεξία.

Η διεύρυνση, ως κυρίαρχη τάση στην πολιτική μας σκηνή, εκδηλώθηκε σχεδόν ταυτόχρονα και από τα δύο μεγάλα κόμματα, με σκοπό ν’ αντληθούν ψηφοφόροι από την ίδια δεξαμενή: τον όχι και τόσο εύκολα  οριοθετούμενο χώρο του Κέντρου και της Κεντροαριστεράς. Είναι μια πολύπαθη δεξαμενή, που – για διαφορετικούς λόγους – έχει δεχτεί πυρά στο παρελθόν τόσο από τη Νέα Δημοκρατία όσο και από τον ΣΥΡΙΖΑ, αν και όχι πάντοτε με την αυτή ένταση, ούτε με την αυτή βιαιότητα. Διαχρονικά πάντως μπορούμε να την εκλάβουμε ως μια πολύφερνη νύφη που, όταν δεν καταφέρνουμε να τη σαγηνεύσουμε και να την παντρευτούμε, την κακολογούμε ασύστολα, ούτως ώστε ν’ απαξιώσουμε προκαταβολικά τον γάμο της και με οιονδήποτε άλλον μνηστήρα. Η νύφη δείχνει μάλλον να έχει συνηθίσει το σκωτσέζικο ντους, μολονότι πάντα αφήνει περιθώρια αμηχανίας τόσο στις επιθέσεις αγάπης όσο και στις επιθέσεις μίσους. Κάπου εδώ σκάει μύτη και η δυσανεξία που λέγαμε. Εκδηλώνεται κυρίως από την πλευρά των συγγενών του γαμπρού. Οι συγγενείς, που – όπως όλοι οι συγγενείς – γνωρίζουν καλύτερα το συμφέρον του γαμπρού από τον γαμπρό τον ίδιο, αποφαίνονται ένα από τα δύο τινά ή και τα δύο: είτε η νύφη δεν είναι του επιπέδου του γαμπρού – είναι παρακατιανή, που λένε – είτε είναι μεν του επιπέδου του, αλλά κατά τα λοιπά εξώλης και προώλης. Σε κάθε περίπτωση η νύφη θεωρείται «ξένο σώμα»· θα μολύνει το σόι με την παρουσία της. Το σόι δεν χρειάζεται κανενός είδους διεύρυνση· μια χαρά είναι κι έτσι που είναι. Φυσικά, εάν δεχτούμε αυτή τη λογική έως την ακραία της συνέπεια, τα κόμματα θα μείνουν πάντοτε περιχαρακωμένα στα ποσοστά τους, με ασήμαντες αποκλίσεις από εκλογική αναμέτρηση σε εκλογική αναμέτρηση, οι ιδεολογικές ενδογαμίες θα κυριαρχήσουν και θα οδηγήσουν στα ίδια εκφυλιστικά φαινόμενα που οδήγησαν και τη δυναστεία των Αψβούργων. Ο,τι δεν κυλάει, χορταριάζει και πεθαίνει. Πικρή αλήθεια από τον καιρό των Rolling Stones.

Ασφαλώς δεν πρέπει να πατήσουμε και την άλλη μπανανόφλουδα: να εξιδανικεύσουμε ντε και καλά τη νύφη. Δεν είναι όλες οι νύφες ίσες κι όμοιες. Δεν έχουν όλες αγαθά κίνητρα. Εάν βεβαίως δώσουμε βάση στις δηλώσεις μιας νύφης που πρόσφατα καλοπαντρεύτηκε – ο Θανάσης Θεοχαρόπουλος στον ραδιοφωνικό σταθμό News 247 – μάλλον θα πειστούμε για το αντίθετο. Ο Θεοχαρόπουλος κατ’ αρχάς διαβεβαιώνει ότι ο ΣΥΡΙΖΑ θα είναι το πρώτο κόμμα στις ερχόμενες εκλογές, κάτι που επιτείνει τις υποψίες μας ότι η υπουργική καρέκλα χρησιμεύει και ως μαγικός καθρέφτης: αφ’ ης στιγμής καθίσεις πάνω της, μπορείς να δεις και τη μάνα σου παρθένα. Επίσης ο Θανάσης, ως νύφη που έδεσε τον γάιδαρό της, κοιτάζει αφ’ υψηλού κι απαξιωτικά όλες εμάς τις αστεφάνωτες. Χαρακτηρίζει τον Κυριάκο Μητσοτάκη ως «μετρ των μεταγραφών», για να προσθέσει βιτριολικά πως πρόκειται για μεταγραφές «εν αναμονή υπουργών». Ουπς. Οταν αναφερόμαστε σε «εν αναμονή υπουργούς» του Μητσοτάκη, δεν είναι σαν να παραδεχόμαστε ότι στην επόμενη κυβέρνηση δεν θα βρίσκεται ο ΣΥΡΙΖΑ; Ας μην είμαστε αυστηροί με τον Θανάση. Γκάφα από υπερβάλλοντα υπουργικό ζήλο. Εχουμε παραβλέψει και χειρότερες.

Εντούτοις δεν μας επιτρέπεται να παραβλέψουμε ότι ο Θεοχαρόπουλος εξομοιώνει τις νύφες του ΣΥΡΙΖΑ με τις νύφες της Νέας Δημοκρατίας και αναγνωρίζει μονάχα μια διαφορά ανάμεσά τους: στον τρόπο εξόφλησης. Ο ΣΥΡΙΖΑ πληρώνει τοις μετρητοίς, η Νέα Δημοκρατία με υποσχετική. Από το κάδρο της συναλλαγής απουσιάζει μονάχα η εκλογική διαδικασία. Γι’ αυτή τη δασύτριχη νύφη φερειπείν, τον Γρηγόρη Ψαριανό, που θα κατέβει στις επόμενες εκλογές με τη Νέα Δημοκρατία, μπορεί να έχεις την καλύτερη γνώμη ή την αθλιότερη – δεν μπορείς ωστόσο να μην του αναγνωρίσεις ότι θα περάσει από τη δοκιμασία των εκλογών και, αν δεν υπερβεί τον πήχη, θα πάει σπίτι του. Προκειμένου να αγνοήσεις μια τόσο θεμελιώδη παράμετρο, δεν αρκεί να μην έχεις περάσει εσύ ποτέ από αυτή τη δοκιμασία, όπως δεν έχει περάσει ο όψιμος υπουργός Τουρισμού. Χρειάζεσαι κάτι παραπάνω. Χρειάζεσαι θράσος. Σε αντίθεση με τη διεύρυνση και τη δυσανεξία, για το θράσος δεν είναι ανάγκη ν’ ανοίξουμε το λεξικό. Εάν παραδειγματιστούμε από την προκοπή του Θεοχαρόπουλου, θα πρέπει να μιλάμε μάλλον για την ύψιστη πολιτική αρετή.