Η πολύκλαδη ρίζα του Κ. Καραθεοδωρή

Στέφανος και Κωνσταντίνος, δυο ονόματα, δυο πρόσωπα, πατέρα και γιου: Ο καθιστός, νομικός διεθνούς φήμης (η διδακτορική του εργασία πάνω στο Δίκαιο των μεγάλων ποταμών ανατυπώθηκε 150 χρόνια μετά, το 2011, στις ΗΠΑ από τον εκδ. οίκο Kessinger Legacy Reprints), πρεσβευτής επί 27 χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στις Βρυξέλλες, ο όρθιος μαθηματικός και τι μαθηματικός, «Ο Μαθηματικός», ο γνωστός σε όλους Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή, τι να προσθέσεις! Ισως τους προγόνους και τους απογόνους!

Αραγε λοιπόν από πού να ‘ρθαν και πού να πήγαν αυτά τα ονόματα;

Ο παππούς του «Μαθηματικού», όπως συνηθίζεται από την εποχή του Ομήρου λεγόταν Κωνσταντίνος (Αντ. Καραθεοδωρή 1802-1879), ο περίφημος γιατρός, διδάκτωρ του Πανεπιστημίου της Πίζας, και επίτιμος διδάκτωρ του Πανεπιστημίου της Βιέννης, για τέσσερις δεκαετίες ιδιαίτερος γιατρός των σουλτάνων, αρχίατρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, καθηγητής Χειρουργικής της Στρατιωτικής Ιατρικής Σχολής, αναμορφωτής του Υγειονομικού Σώματος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ο άνθρωπος που κατάφερε να σταματήσει το 1836 τη μεγάλη επιδημία της πανώλης στην Πόλη, μετατρέποντας το νησάκι του Λεάνδρου σε Λοιμοκαθαρτήριο, πρόεδρος του περίφημου Ελληνικού Φιλολογικού Συλλόγου Κωνσταντινουπόλεως, γερουσιαστής στην Οθωμανική Γερουσία και τιμημένος με τους Μεγαλόσταυρους Οσμανιέ και Μετζιγιέ της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, αλλά και της Αυστρίας, της Σουηδίας, της Περσίας, μια πολυσχιδής προσωπικότητα.

Ο παππούς του Κωνσταντίνου του γιατρού, παππού του παππού του «Μαθηματικού» μάλλον λεγόταν Θεόδωρος. Από εκεί λένε ότι βγήκε το όνομα Καρα-θεοδωρή, επειδή ήταν μαυριδερός. Μια άλλη μαρτυρία όμως λέγει ότι και ο παππούς αυτός λεγόταν Κωνσταντίνος και όχι Θεόδωρος και ότι ο πατέρας του Κωνσταντίνου αυτού λεγόταν Στέφανος! Ποιος ξέρει; Ισως και κάποιος άλλος προ-προπάππος να λεγόταν Κωνσταντίνος. Τα έγγραφα που τα μαρτυρούν δεν υπάρχουν πια. Σίγουρο όμως είναι ότι Κωνσταντίνος (Σερπεντζόγλου), λεγόταν κατά κόσμον, ο Μέγας θείος της μητέρας του Κωνσταντίνου του γιατρού, προγιαγιάς του «Μαθηματικού» ο Νεομάρτυς του γένους και Οικουμενικός Πατριάρχης, Αγιος Κύριλλος ΣΤ’ (π. 1760-1821). Μητροπολίτης στο Ικόνιο και μετά στην Αδριανούπολη, Οικουμενικός Πατριάρχης (1813-1818). Καθαιρείται το 1818, γιατί κατηγορήθηκε ότι είχε επαφές με άτομα που προετοίμαζαν την Ελληνική Επανάσταση, εξορίζεται στην Αδριανούπολη και κρεμιέται στις 18 Απριλίου του 1821 στην κεντρική Πύλη της Μητρόπολης. Το λείψανό του ρίχνεται στον Εβρο και συλλέγεται στο Πύθιο από τον Χρήστο Αργυρίου που από φόβο το έθαψε μέσα στο σπίτι του! Από αυτόν προέρχεται το όνομα Κωνσταντίνος του γιατρού αλλά και του «Μαθηματικού».

Αλλά γιατί έβγαλε ο Κωνσταντίνος ο γιατρός τον γιο του Στέφανο; Τον πατέρα του τον έλεγαν Αντώνη. Θείος του όμως ήταν ο Στέφανος «Θεοδώρου» Καραθεοδωρή (1789-1867), που τον είχε βοηθήσει να σπουδάσει και να προκόψει. Ο Στέφανος αυτός σπούδασε στην Πίζα επί δέκα χρόνια Ιατρική, Μαθηματικά, Φυσική, ένας σωστός ιατροφιλόσοφος και λόγιος. Μιλούσε άπταιστα είκοσι γλώσσες και άφησε πίσω του πάνω από εβδομήντα έργα. Ηταν και αυτός επί δεκαετίες γιατρός των σουλτάνων. Ιδρυσε την Ιατρική Σχολή της Κωνσταντινούπολης, όπου δίδαξε μέχρι τον θάνατό του. Υπήρξε σύμβουλος του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Πρόκειται για μια μοναδική προσωπικότητα, που είναι και ο αρχηγέτης της οικογενείας των Καραθεοδωρή. Σ’ αυτόν αλλά ιδίως στον μεγάλο του γιο Αλέξανδρο πασά (1833-1906), που φθάνει να γίνει υπουργός Εξωτερικών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, χρωστά η Ελλάς και ο υπόδουλος Ελληνισμός τα μέγιστα. Την ανατροπή της Συνθήκης του Αγίου Στεφάνου, με την οποίαν είχαν επιβάλει οι Ρώσοι, η Βουλγαρία να φτάνει μέχρι τα Τέμπη, αλλά και την απελευθέρωση της Θεσσαλίας και της Αρτας χωρίς πόλεμο. Γι’ αυτό ονόμασε τον γιο του Στέφανο.

Ο μικρός γιος του Στεφάνου Θεοδώρου Κ., του μεγαλοθείου, πάλι Κωνσταντίνος Στεφάνου Κ. (1840-1889), όπως ο «Μαθηματικός», πήρε το όνομά του από τον μεγάλο του εξάδελφο, τον Κωνσταντίνο τον γιατρό. Για να τους ξεχωρίζουν τον φώναζαν μέχρι τα γεράματα Κωστάκη. Αντίθετα τον «Μαθηματικό» τον έλεγαν Κώστια. Με πλήρες όνομα Κωνσταντίνος, ήταν μόνο ο γιατρός. Ο Κωστάκης θα γίνει γενικός διευθυντής (υπουργός) Δημοσίων Εργων της απέραντης Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και κτίζει ή δίνει την άδεια να κτιστούν δεκάδες αν όχι εκατοντάδες ελληνικά σχολεία. Το 1906 γίνεται Ηγεμών της Σάμου. Τύπωσε μάλιστα χαρτονομίσματα, που στη μια μεριά ήταν στα ελληνικά και στην άλλη στα τούρκικα. Τον μάζεψε η Υψηλή Πύλη και όταν πληροφορήθηκε ότι κινδυνεύει να αποκεφαλιστεί, έκανε ζωντανός την κηδεία του και έφυγε μέσα στο φέρετρο για να «ταφεί» δήθεν στη Σάμο. Η αδελφή του Λουκία (-1946) πανδρεύτηκε τον στενό του φίλο από τη Σάμο, τον μετέπειτα πρωθυπουργό της Ελλάδας Θεμιστοκλή Σοφούλη.

Μετά τον «Μαθηματικό» το όνομα Κωνσταντίνος σβήνει, μαζί δε με την κόρη του Δέσποινα Καραθεοδωρή-Ροδοπούλου (1912-2009) σβήνει και το επίθετο Καραθεοδωρή. Τα όνομα Στέφανος όμως το συνεχίζει ο γιος του «Μαθηματικού» που βαφτίζεται Στέφανος Καραθεοδωρής (1909-1970), φιλόλογος και μαθηματικός στο Μόναχο αλλά και ο ανιψιός του, γιος της αδελφής του Ιουλίας Στέφανος Στρέιτ (1918-1971), δικηγόρος. Αυτός πάλι θα το μεταλαμπαδέψει στον ανιψιό του, μικρανιψιό του «Μαθηματικού, Στέφανο Ι. Γερουλάνο (1940-). Από εκείνον το όνομα θα περάσει στον ανιψιό του Στέφανο Ν. Γερουλάνο (1979-), καθηγητή Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης. Ας ευχηθούμε ότι ο γιος του Λέων (2009-) θα θαυμάζει τον πατέρα του όπως τον θαυμάζουμε και εμείς και θα μεταλαμπαδεύσει το όνομά μας στον 22ο αιώνα. Ισως έτσι να καταφέρουμε να ζήσουμε 300 χρόνια!