Star system

Είναι από εκείνες τις περιπτώσεις που η λογοτεχνία σηκώνει ψηλά τα χέρια. Υποκλίνεται με σεβασμό μπροστά στην αληθινή ζωή. Προκειμένου να γίνει πλήρως κατανοητό το εξωφρενικό του πράγματος, επιτρέψτε μου να το μεταφέρω στα καθ’ ημάς. Ας επιλέξουμε μια ταραγμένη εποχή. Το 1948, ας πούμε. Τη χειρότερη χρονιά του ελληνικού εμφυλίου πολέμου. Η αδελφοκτονία – που ατύπως έχει ξεκινήσει από το 1943 – μετράει ήδη χιλιάδες νεκρούς και πολλαπλάσιους κατεστραμμένους· ούτε φαίνεται φως στην άκρη του τούνελ. Την ίδια χρονιά ένας δημοφιλής κωμικός ηθοποιός του θεάτρου, ονόματι Βασίλης Ταυλαρίδης, αλλά γνωστός στο πανελλήνιο με το καλλιτεχνικό του ψευδώνυμο Λογοθετίδης, πενηντάχρονος (ωστόσο, όπως σχεδόν όλοι οι ηθοποιοί της δικής του ταλαιπωρημένης γενιάς, δείχνει ηλικιακά πιο ώριμος), εγκαινιάζει μια μόδα που θα γνωρίσει μεγάλες πιένες την επόμενη και τη μεθεπόμενη δεκαετία: τη μεταφορά μιας θεατρικής επιτυχίας στον κινηματογράφο. Το έργο είναι «Οι Γερμανοί ξανάρχονται…» των Σακελλάριου – Γιαννακόπουλου, τεράστιο σουξέ στο θέατρο Κοτοπούλη την αμέσως προηγούμενη χρονιά. Το μήνυμα του έργου είναι τόσο απλοϊκό, όσο και ασυνήθιστα θαρραλέο σε καιρούς όπου το να μην ενταχθείς σε μια παράταξη μπορούσε να αποβεί πιο ολέθριο για τη σωματική σου ακεραιότητα από το να ενταχθείς σε μία, καθώς κινδύνευες πλέον αμφίπλευρα: για να μονοιάσουν οι Ελληνες χρειάζονται μια νέα γερμανική κατοχή· ίσως μονάχα έτσι σταματήσουν το αλληλοφάγωμα.

Η κινηματογραφική βερσιόν των «Γερμανών ξανάρχονται…» δεν τα πήγε καθόλου άσχημα (136.033 εισιτήρια κατά την πρώτη προβολή, τον Ιανουάριο του 1948, σύμφωνα με τα στοιχεία των Ρούβα – Σταθακόπουλου στον «Ελληνικό Κινηματογράφο», εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, 2005), αλλά το μήνυμά της πέρασε στο ντούκου. Χρειάστηκαν ακόμη είκοσι μήνες αιματοχυσίας καθώς και η συντριπτική αμερικανική υπεροπλία – στον Γράμμο δοκιμάστηκε πρώτη φορά μια προδρομική μορφή των εμπρηστικών βομβών Ναπάλμ – για να καταθέσουν οι αντάρτες τα όπλα· όσο για το περίφημο «μόνοιασμα», μπορεί να μην κρίθηκε απαραίτητη μια νέα γερμανική κατοχή, όπως στο σενάριο, αλλά δεν αποφύγαμε εν τέλει μια «εσωτερική» κατοχή, την επτάχρονη δικτατορία των συνταγματαρχών, και αν κρίνουμε από το πόσο γρήγορα δείχνουμε να λησμονούμε τι σημαίνει «χούντα», μάλλον κι εκείνο το «μάθημα» πήγε στράφι. Κάπου εδώ, όμως, ας χωρίσουμε από την πραγματικότητα και ας επιστρατεύσουμε τη φαντασία μας.

Ας υποθέσουμε πως όχι μονάχα «Οι Γερμανοί ξανάρχονται…» έσκισαν στα ταμεία, όχι μονάχα το μήνυμα της ταινίας διαπέρασε τους θεατές σαν ηλεκτρικό ρεύμα, αλλά και στην επόμενη εκλογική αναμέτρηση – τον Μάρτιο του 1950 – οι ψηφοφόροι δεν έδωσαν ένα ασθενές προβάδισμα στο Λαϊκό Κόμμα του Κωνσταντίνου Τσαλδάρη, μα μια συντριπτική πλειοψηφία στο κόμμα «Οι Γερμανοί ξανάρχονται…» του Βασίλη Λογοθετίδη! Μάλιστα. Ο Λογοθετίδης πρωθυπουργός. Εάν δεν είχαμε βασιλιά (αλλά είχαμε), θα τον εκλέγαμε και πρόεδρο.

Παίρνουμε έτσι μια τζούρα από τις εξωφρενικές εξελίξεις, όπως διαμορφώθηκαν στην Ουκρανία την περασμένη Κυριακή. Προσέξτε. Στην Ουκρανία. Οχι σε κάποια δυτική νεωτερική δημοκρατία που, εδραιωμένη πάνω από δύο αιώνες, έχει εξασφαλίσει πια το δικαίωμα στην ελαφρότητα, ακόμη και στη σαχλαμάρα, αλλά σε μια Ουκρανία που την τελευταία πενταετία αιμορραγεί ασταμάτητα, με χιλιάδες φέρετρα αμάχων και στρατευμένων.

Ο 41χρονος κωμικός ηθοποιός Βολοντίμιρ Ζελένσκι, με μηδενική πολιτική εμπειρία, δημοφιλής στην πατρίδα του από τον «Υπηρέτη του λαού», μια κωμική τηλεοπτική σειρά όπου υποδύεται από το 2015 έναν πρόεδρο σε μια διεφθαρμένη χώρα, έφτιαξε ένα κόμμα τσάτρα-πάτρα, ένα κόμμα-σφραγίδα, το βάφτισε με το όνομα της τηλεοπτικής σειράς – μα την Παναγία! – και κατέβηκε υποψήφιος στις προεδρικές εκλογές. Πώς ο Στέφανος Χίος μάς απειλεί εδώ και λίγο καιρό ότι θα κατέβει στις επόμενες εθνικές εκλογές με ένα κόμμα ονόματι Μακελειό; Ε, ο Ζελένσκι το είπε και το έκανε.

Ενας ηθοποιός που μετά δυσκολίας αρθρώνει δύο προτάσεις εκτός κειμένου (όχι τόσο σπάνιο φαινόμενο για ηθοποιό, θα σας διαβεβαίωναν όσοι έτυχε να συγχρωτιστούν ηθοποιούς), κάλεσε ουσιαστικά τους συμπατριώτες του να επιλέξουν ανάμεσα στην «εθνική κατάθλιψη» και στην «εθνική ψυχαγωγία» – κι εκείνοι, ω του θαύματος, επέλεξαν να το ρίξουν στην παλαβή. «Ευχαριστώ όλους τους ουκρανούς πολίτες που με ψήφισαν και όλους όσοι δεν με ψήφισαν· υπόσχομαι να μην τα θαλασσώσω» δήλωσε ο Ζελένσκι και οι ουκρανοί πολίτες, μολονότι σίγουρα θα εκτίμησαν την αφοπλιστική του ειλικρίνεια, δεν μπορεί να μην ένιωσαν κι ένα σύγκρυο να διαπερνάει τη ραχοκοκαλιά τους. Ωραίο το ανέκδοτο. Και τώρα τι κάνουμε;

Ας μην είμαστε προκατειλημμένοι. Δεν είναι όλοι οι αστέρες για πέταμα. Ο Αμερικανός Ρόναλντ Ρίγκαν, λόγου χάριν, μπορεί να ήταν ηθοποιός δευτέρας διαλογής, κινούμενος διαρκώς μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας, αλλά ως πολιτικός έλαμψε, τιμήθηκε με δύο προεδρικές θητείες κι έβαλε ανεξίτηλη την υπογραφή του κάτω από τη λήξη του Ψυχρού Πολέμου.

Από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού, ο ιταλός κωμικός Μπέπε Γκρίλο ήταν ένας από τους πρώτους που έκαναν τον λαϊκισμό πάλι του συρμού στη Γηραιά Ηπειρο, ύστερα από διάφορα σκαμπανεβάσματα οδήγησε το δημιούργημά του, το Κίνημα των Πέντε Αστέρων, στο ασύλληπτο 33%, αλλά ο διάδοχός του, ο σαφώς πιο μετριοπαθής Λουίτζι ντι Μάιο, με την επιλογή του να συμμετάσχει στον κυβερνητικό συνασπισμό λαϊκιστών – ακροδεξιών, βλέπει το κόμμα τού προκατόχου του δραματικά να συρρικνώνεται. Οπως το έθεσε ο Τζίνο Στράδα, υποψήφιος του Κινήματος των Πέντε Αστέρων στις προεδρικές εκλογές του 2013: «Η Ιταλία κυβερνάται σήμερα από μια συμμορία που οι μισοί είναι φασίστες (λέγε με Ματέο Σαλβίνι) και οι άλλοι μισοί είναι ηλίθιοι (λέγε με Λουίτζι ντι Μάιο)». Ή όπως θα το θέταμε εμείς: άλλοτε σου βγαίνει η ζαριά και άλλοτε δεν σου βγαίνει.

Το δικό μας star system δεν έχει να επιδείξει ανάλογες επιτυχίες διεθνούς βεληνεκούς, αλλά το διακρίνει ανάλογη βούληση να απαξιώσει και να ταπεινώσει τους επαγγελματίες πολιτικούς, αυτούς που συνηθίσαμε ν’ αποκαλούμε κατεστημένο. Πιο έκδηλα ήταν τα συμπτώματα στις δίδυμες εκλογές του 2012, από τις οποίες και προέκυψε ένα Κοινοβούλιο ανανεωμένο κατά το ήμισυ.

«Μέχρι και τις εκλογές του 2009», έγραφα το 2016, «η πολιτική σκηνή έδινε την εντύπωση μιας κλειστής λέσχης – με κομματικές επετηρίδες, κομματικές ιεραρχίες κι επιβεβλημένο έναν ξύλινο κομματικό λόγο, απωθητικό για τους περισσότερους ανθρώπους της δικής μου γενιάς». Επειδή όμως το πολύ το «Κύριε ελέησον» το βαριέται και ο Θεός, το εκλογικό σώμα διψούσε ν’ ακούσει εναλλακτικές φωνές, έστω και φαιδρές στην πλειονότητα. Αφότου καταργήθηκε, μάλιστα, η λίστα στις ευρωεκλογές και όλη η χώρα εκλαμβάνεται ως ενιαία εκλογική περιφέρεια, εμφανίστηκε νέο δόλωμα με αστέρες: και ψήφους σού φέρνουν, και τους ξεφορτώνεσαι στις Βρυξέλλες. Διπλή απόλαυση.