Οι κωμικοί στην εξουσία

Αρκεί ίσως αυτή η φράση για να εξηγήσει την εκλογή του Βολοντίμιρ Zελένσκι στην προεδρία της Ουκρανίας. «Χρειαζόταν ένας κωμικός», είπε ένας ψηφοφόρος, «για να μας κάνει να γελάσουμε με την τραγωδία μας». Είναι η ίδια φράση που θα μπορούσε να εκστομίσει ένας οποιοσδήποτε ισλανδός ψηφοφόρος όταν ένας άλλος κωμικός, ο Γιον Γκναρ Κρίστανσον, εκλεγόταν το 2010 δήμαρχος του Ρέικιαβικ υποσχόμενος δωρεάν πετσέτες στις δημοτικές πισίνες και μια πολική αρκούδα για τον ζωολογικό κήπο της πόλης. Αλλά είναι και μια φράση την οποία θα μπορούσαν να πουν πολλοί από τους Ιταλούς που στοιχήθηκαν πίσω από το vaffanculo ενός άλλου κωμικού, του Μπέπε Γκρίλο, στέλνοντας το κόμμα του στην κυβέρνηση.

Ο λόγος είναι πάντα ο ίδιος. Η ψήφος σε έναν κωμικό δεν είναι μόνο ψήφος δυσπιστίας στο πολιτικό σύστημα, είναι και μια ψήφος βαθιάς απελπισίας, μιας σχεδόν αυτοκαταστροφικής μανίας. Είναι η ψήφος ενός εκλογικού σώματος που αισθάνεται πως δεν έχει τίποτε πια να χάσει ακόμη και αν δεν έχει χάσει τα πάντα, ενώ κινδυνεύει να χάσει με την ψήφο του αυτά που του έχουν απομείνει. Οχι πως το αποτέλεσμα είναι πάντα καταστροφικό. Το κόμμα του πληθωρικού κωμικού Γκρίλο, στην Ιταλία, φαντάζει σαν όαση θεσμικής σοβαρότητας απέναντι στο κόμμα του επικίνδυνου κωμικού Ματέο Σαλβίνι, ενώ στο ρημαγμένο από την κρίση Ρέικιαβικ ο κωμικός Κρίστανστον αποδείχθηκε ένας καλός δήμαρχος.

Ούτε όμως η πικρή κωμωδία της Ιταλίας ούτε η σκανδιναβικών αποχρώσεων κωμωδία της Ισλανδίας μπορούν να συγκριθούν με το δράμα μιας χώρας της οποίας το 91% των πολιτών δεν εμπιστεύονται τους θεσμούς και αυτή δεν κάνει και πολλά για να τους διαψεύσει. Οι εκλογές διεξήχθησαν με ένα ντιμπέιτ που φιλοξενήθηκε σε γήπεδο και έμοιαζε με αγώνα μποξ, διάφορους να παριστάνουν τους υποψήφιους με σκοπό να ξεγελάσουν τους ψηφοφόρους και τη Ρωσία να παραμένει μια πάρα πολύ σοβαρή απειλή. Σε ένα τόσο τραγικό περιβάλλον ο Zελένσκι χρειαζόταν για να πάρει την εκδίκησή της ακόμη και η Ιστορία: σε μια χώρα με μακρά παράδοση αντισημιτισμού οι Ουκρανοί εξέλεξαν πρόεδρο όχι μόνο έναν κωμικό, αλλά και έναν κωμικό εβραϊκής καταγωγής…