Alma Mater de Paris

Le livre tuera l’ edifice! (Το βιβλίο θα σκοτώσει το οικοδόμημα!), βάζει στο στόμα του Κλαύδιου Φρολό ο Βίκτωρ Ουγκώ, όταν ο δαιμονικός αρχιδιάκονος αντικρίζει για πρώτη φορά τυπωμένο βιβλίο, εκεί στα τέλη του 15^ου αιώνα που εκτυλίσσεται η υπόθεση της Παναγίας των Παρισίων: «ήταν το θάμπωμα και το ρίγος του ανθρώπου του ναού μπροστά στο φωτεινό πιεστήριο του Γουτεμβέργιου», εξηγεί ο Ουγκώ και εκθέτει σε ένα ολόκληρο κεφάλαιο τη θεωρία του ότι, πριν από την έλευση της τυπογραφίας, η αρχιτεκτονική ήταν «η μεγάλη γραφή του ανθρωπίνου γένους», τα κτίρια ήσαν τα μεγάλα, ανοιχτά, βιβλία της ανθρωπότητας. Διαβάζοντάς τα κατανοούμε τον θεμελιώδη και αισιόδοξο νόμο της ιστορίας: «κάθε πολιτισμός ξεκινά από τη θεοκρατία και τελειώνει με τη δημοκρατία» – όταν φθάνει η ώρα της τυπογραφίας.

Ο γοτθικός ρυθμός που υποκαθιστά τον ρωμανικό κατά τον 13^ο αιώνα αλλάζει τους καθεδρικούς ναούς: «κυριευμένος από την αστική τάξη, από την κοινότητα, την ελευθερία, (ο ναός) ξεφεύγει από τον ιερέα και περνά στην εξουσία του καλλιτέχνη… το αρχιτεκτονικό βιβλίο δεν βρίσκεται πια στα χέρια του ιερατείου, της θρησκείας, της Ρώμης. Είναι κτήμα της φαντασίας, της ποιήσεως, του λαού».

Τέτοιο βιβλίο της φαντασίας, της ποιήσεως, του λαού ήταν η γοτθική Notre Dame de Paris  – όχι μόνο για τον Ουγκώ: δεν υπάρχει γωνιά της, εικόνα, επιγραφή, gargouille που να μην έχει μελετηθεί για να αποκαλύψει «το μυστικό νόημά» της. Και χάρη στο βιβλίο του, τόσο στη γραπτή μορφή του όσο και στις διασκευές του για κόμικς, για το θέατρο και για το σινεμά, η Notre Dame απέκτησε διαστάσεις μυθολογικές. Οχι μόνο έγινε ο διασημότερος χριστιανικός ναός αλλά ξεπέρασε το θρήσκευμά της, έγινε οικουμενικό σύμβολο των ευγενών παθών της Εσμεράλδας και του Κουασιμόδου.

Κοντεύουν 200 χρόνια από τότε που έγραψε ο Ουγκώ το βιβλίο του και διαπιστώνουμε ότι δυστυχώς στο μεγαλύτερο μέρος του κόσμου η τυπογραφία δεν έφερε τη δημοκρατία: ολοκληρωτισμοί και δικτατορίες διαδέχθηκαν τις θεοκρατίες και τις βασιλείες. Αλλά έγινε κάτι άλλο απρόβλεπτο: το βιβλίο του έσωσε το οικοδόμημα – όχι μόνο ως σύμβολο αλλά και επειδή τρέχουν από παντού να βοηθήσουν για την παλινόρθωση της Παναγίας των Παρισίων.

Πριν τα πανεπιστήμια οικειοποιηθούν τον χαρακτηρισμό, οι θεές Δήμητρα και Κυβέλη, αλλά και η Παναγία μετά, είχαν το προσωνύμιο alma mater, μητέρα τροφός – μου φαίνεται ταιριάζει κατεξοχήν στην Παναγία των Παρισίων· περισσότερο και από το οικοδόμημα, ταιριάζει στο βιβλίο που ξανάφτιαξε τον ναό όπως τον ήθελε ο Ουγκώ και μας έκανε να αγαπήσουμε το Παρίσι και τη Γαλλία.