Πολύ μικρότερες οι διαφορές τελικά με τους Νεάντερταλ!

Η ζωή ως Νεάντερταλ δεν ήταν πικνίκ, αλλά τελικά δεν ήταν και πιο επικίνδυνη από ό,τι αντιμετώπισαν τα δικά μας είδη στην αρχαιότητα. Μάλιστα, φαίνεται ότι οι Νεάντερταλ και οι παλαιολιθικοί πρόγονοί μας (Homo sapiens) είχαν μπροστά τους παρόμοιες προκλήσεις και προβλήματα να λύσουν. Κατ’ επέκταση, οι Νεάντερταλ που ζούσαν στη Δυτική Ευρασία ήδη πριν από 400.000 χρόνια δεν είχαν μια πιο βίαιη και επικίνδυνη ζωή από ό,τι οι κατοπινοί κυνηγοί – τροφοσυλλέκτες και οι πραγματικές διαφορές τους με τους προγόνους μας ήταν τελικά πολύ μικρότερες από ό,τι είχε θεωρηθεί στο παρελθόν.

Η καθηγήτρια Κατερίνα Χαρβάτη και οι συνεργάτες της δημοσίευσαν πριν από μερικούς μήνες στο «Nature» μια πραγματικά ξεχωριστή ερευνητική δουλειά που ανέτρεψε την επικρατούσα άποψη ότι οι Νεάντερταλ ζούσαν επικίνδυνες, αγχωτικές ζωές και είχαν υψηλά ποσοστά τραυματισμού που παρέπεμπαν σε ενδείξεις όπως η κοινωνική βία, οι επιθέσεις από σαρκοφάγα ζώα, το κυνήγι που απαιτούσε να πλησιάσει κανείς το μεγάλο θήραμα και οι κίνδυνοι εκτεταμένων ταξιδιών σε περιβάλλοντα γεμάτα χιόνι και πάγο.

ΜΕΛΕΤΗ ΑΠΟΛΙΘΩΜΑΤΩΝ. Ολα αυτά προέκυψαν από τη μελέτη περισσότερων από 800 απολιθωμάτων τόσο Νεάντερταλ όσο και παλαιολιθικών ανθρώπων, μεταξύ των οποίων 114 κρανία Νεάντερταλ και 90 κρανία προϊστορικών ανθρώπων, όπου συνολικά βρέθηκαν ενδείξεις τραυματισμού σε 295 οστά Νεάντερταλ και σε 541 οστά ανθρώπων. Τα ποσοστά τραυματισμών αποδείχτηκαν περίπου τα ίδια και στα δύο είδη.

Η Κατερίνα Χαρβάτη είναι ελληνίδα επιστήμονας, αλλά δεν εργάζεται σε ελληνικό πανεπιστήμιο, παρότι οι δεσμοί της είναι ισχυροί και τα τελευταία χρόνια «ζεσταίνονται» ακόμη περισσότερο με συνεργασίες και σχέσεις με καθηγητές από τη χώρα μας. Το εργαστήριο και η ομάδα της βρίσκονται στο Πανεπιστήμιο του Tübingen στη Γερμανία, όπου ηγείται των ερευνών παλαιοανθρωπολογίας, του Κέντρου Senckenberg για την ανθρώπινη εξέλιξη και την παλαιοπεριβολή και του Ινστιτούτου Εξέλιξης και Οικολογίας.

Ετσι, μία φορά τον μήνα η στήλη θα ανοίγει τις «πόρτες» των ελληνικών ΑΕΙ σε καθηγητές από το εξωτερικό, που βάζουν καθημερινά την επιστημονική «υπογραφή» της χώρας μας σε έρευνες μεγάλης εμβέλειας και που οι ίδιοι επιθυμούν να διατηρήσουν τη σχέση με τους συναδέλφους τους στην Ελλάδα και να στηρίξουν τα ελληνικά ανώτατα ιδρύματα.

ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ. Σήμερα η Κατερίνα Χαρβάτη εξηγεί την ερευνητική της κατεύθυνση και αναφέρεται στις πρόσφατες έρευνές της. Οπως προκύπτει λοιπόν από αυτές, οι Νεάντερταλ υποστήριζαν παρόμοια επίπεδα τραυματισμών στο κεφάλι στους πρώτους ανατομικά σύγχρονους ανθρώπους στην Ευρασία. Αυτό το αποτέλεσμα έρχεται σε αντίθεση με προηγούμενες επιστημονικές απόψεις που ανέφεραν ότι οι Νεάντερταλ χαρακτηρίστηκαν από εξαιρετικά υψηλά ποσοστά τραυματισμού.

«Τα ευρήματά μας καταρρίπτουν την υπόθεση ότι οι Νεάντερταλ ήταν πιο επιρρεπείς σε τραυματισμούς στο κεφάλι από ό,τι οι σύγχρονοι άνθρωποι, αντίθετα με την κοινή πεποίθηση» λέει η Χαρβάτη. «Συνεπώς πιστεύουμε ότι πρέπει να αναθεωρηθεί η αντίληψη πως οι συμπεριφορές των Νεάντερταλ, όπως η βίαιη συμπεριφορά και οι κατώτερες κυνηγετικές ικανότητες, οδηγούσαν σε υψηλά επίπεδα τραυματισμών».

Η Κατερίνα Χαρβάτη είναι σήμερα μία εκ των κορυφαίων επιστημόνων που ασχολούνται με την εξέλιξη του ανθρώπου, χρησιμοποιώντας τις πιο σύγχρονες μεθόδους αναλυτικής, όπως η εικονική ανθρωπολογία, ερευνώντας ειδικά την παλαιοβιολογία των Νεάντερταλ και την προέλευση των σύγχρονων ανθρώπων. Είναι μάλιστα πρωτοπόρος στην εφαρμογή μεθόδων υποβοηθούμενων από υπολογιστή για τη μελέτη των απολιθωμάτων των ανθρώπων, έχει δημιουργήσει εργαστήρια αιχμής για την απεικόνιση και την υψηλή ανάλυση CT στο Tübingen, τα οποία είναι από τα καλύτερα εξοπλισμένα παγκοσμίως.

Στο Columbia. Σπούδασε στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου πήρε το πρώτο της πτυχίο στη Βιολογική Ανθρωπολογία από το Columbia University. Συνέχισε το διδακτορικό της στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Νέας Υόρκης και στο City University of New York. Από το 2011 κατέχει την έδρα Βιοαρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Tübingen της Γερμανίας, έχει τιμηθεί με σειρά βραβείων στην επιστήμη της διεθνώς και παράλληλα συνεχίζει τις συνεργασίες που έχει εδώ και χρόνια με το Πανεπιστήμιο Αθηνών, όπως και με την ελληνική Εφορεία Παλαιοανθρωπολογίας και Σπηλαιολογίας. Η ίδια, δε, θεωρεί πολύ σημαντική την επαφή της με το Πανεπιστήμιο Αθηνών, όπως και τις δυνατότητες που έχει να συνεργάζεται τόσο με τα ελληνικά ανώτατα ιδρύματα όσο και με τη νέα γενιά των φοιτητών τους. Οι ενδιαφερόμενοι νέοι θα μπορούσαν να λάβουν πληροφορίες για την επαφή της με την Ελλάδα μέσω των εκπροσώπων του Ανθρωπολογικού Μουσείου του Πανεπιστημίου Αθηνών, αλλά και του Εργαστηρίου Ιστολογίας – Εμβρυολογίας του ιδρύματος.

Γλωσσάρι

Νεάντερνταλ
Ο περίφημος άνθρωπος του Νεάντερταλ ήταν είδος ανθρωπίδη που εμφανίστηκε 200.000-250.000 χρόνια πριν και εξαφανίστηκε ως είδος πριν από 41.000-39.000 χρόνια.
Παλαιοανθρωπολογία
Κλάδος της επιστήμης και συγκεκριμένα της παλαιοντολογίας που μελετά την εμφάνιση και εξέλιξη του ανθρώπου.
Εικονική ανθρωπολογία
Η εφαρμογή των πιο σύγχρονων μεθόδων αναλυτικής έρευνας μέσω μεγάλων υπολογιστικών συστημάτων στη μελέτη των απολιθωμάτων των ανθρώπων. Σε αυτή χρησιμοποιούνται εργαστήρια αιχμής για την απεικόνιση και την υψηλή ανάλυση των δειγμάτων, συνεστιακά μικροσκόπια, συστήματα επιφανειακής σάρωσης 3D και υπολογιστές υψηλής ισχύος.