Απολογισμός

Η ερώτηση είναι αναπόφευκτη: «Ηταν ανέκαθεν τόσο γελοία, τόσο υστερόβουλη και, τελικά, τόσο κυνική η ανανεωτική Αριστερά; Ηταν τόσο ρηχοί οι εκπρόσωποί της; Τελικά, όλο αυτό το πράγμα, που διεκδικούσε να διακρίνεται από το υπόλοιπο πολιτικό σύστημα ως αντιλαϊκιστικό, αντιδημοφιλές όταν απαιτούνταν, ο πολιτικός ρόλος που προσδιοριζόταν με τη φράση του Κύρκου “μας ερωτεύονται αλλά δεν μας παντρεύονται” ήταν, απλώς, μια κυνική επένδυση που, υπομονετικά, περίμενε να κληρώσει και γι’ αυτή, όταν αλλάξουν οι συνθήκες;».

Τα ερωτήματα, προφανώς, είναι ηθικολογικά. Η ανανεωτική Αριστερά προέκυψε ως πολιτική ανάγκη στην επικράτεια της κομμουνιστικής Αριστεράς, μια εποχή που τα κομμουνιστικά κόμματα στη Δύση (με εξαίρεση την Ιταλία και, σε ένα βαθμό, την Ισπανία) λειτουργούσαν ως παραρτήματα της Σοβιετικής Ενωσης. Πολλά στελέχη και της ανανέωσης ήταν σταλινικής κοπής. Αλλά η ελληνική μεταπολίτευση μπόλιασε την ανανέωση με αριστερές φιλελεύθερες φωνές, κι αυτό ήδη ήταν σημαντικό.

Προφανώς, η κομμουνιστική ανανέωση (η λέξη «κομμουνιστικός» έμεινε για πολλές δεκαετίες στους τίτλους και στις επιδιώξεις του συγκεκριμένου πολιτικού  χώρου) υπέθαλψε αντιφάσεις. Τα πρώτα μεταπολιτευτικά χρόνια, ήδη, στις τάξεις της νεολαίας καλλιεργήθηκε ένας σχεδόν αριστερίστικος ριζοσπαστισμός, που δοκίμασε τη συνοχή της νεολαίας. Στη Β’ πανελλαδική συνδιάσκεψη του Ρήγα Φεραίου, το 1975, ο ριζοσπαστισμός αυτός είχε την πλειοψηφία, αλλά η ηγετική ομάδα του ΚΚΕ εσωτερικού που διέγραψε το 65% της νεολαίας είχε κατοχυρώσει τους τίτλους και τα σύμβολα. Παιχνίδια εξουσίας γίνονταν πάντα. Το θέμα είναι το στίγμα και το έργο που μένει πίσω.

Το στίγμα του ΚΚΕ εσωτερικού, τελικά, δεν το έδωσαν οι σχέσεις του με τη Ρουμανία του αυταρχικού Τσαουσέσκου αλλά η προσπάθεια κατανόησης της δημοκρατίας. «Ο σοσιαλισμός ή θα είναι δημοκρατικός ή δεν θα υπάρξει ποτέ», έλεγε ένα σύνθημα των αρχών του 1980. Οσοι πιστεύαμε στη δημοκρατία το λέγαμε κι ας ξέραμε ότι, με τα μέτρα της εποχής, ο σοσιαλισμός των κομμουνιστικών κομμάτων δεν υπήρχε περίπτωση να είναι δημοκρατικός. Ισως γι’ αυτό, όμως, είχε μεγάλη αξία ότι οι ανανεωτικές δυνάμεις αντιτάχθηκαν σθεναρά στον κομμουνιστικό αυταρχισμό της εποχής και στις εξάρσεις του.

Στο τέλος της διαδρομής αυτού του σχήματος, πάντως, μένει περισσότερη νοσταλγία και λιγότερη ουσία. Μένουν ακόμα κάποια όνειρα χειραφέτησης και πολλές ωραίες σχέσεις. Καλό πράγμα οι σχέσεις, αλλά δεν φτάνουν για να πραγματώσουν μια πολιτική παρουσία – που υποσχέθηκε περισσότερα απ’ όσα μπορούσε να πραγματώσει. Δυστυχώς.