Η ώρα της κρίσεως

Ο Ερντογάν ανακοίνωσε ότι θα παραλάβει τους ρωσικούς πυραύλους S-400 τον ερχόμενο Ιούλιο, παρά τη σαφή αμερικανική προειδοποίηση ότι αυτό θα σημάνει την αποβολή της Τουρκίας από το ΝΑΤΟ. Ασφαλώς η πρόσκτηση των ρωσικών πυραύλων δεν είναι τεχνικό αλλά γεωστρατηγικό ζήτημα. Που απειλεί να ανατινάξει τις ισορροπίες που δημιουργήθηκαν μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πόλεμο. Πίσω από ένα τόσο κρίσιμο ζήτημα, είναι προφανές ότι υποκρύπτονται πολύ σοβαρά κίνητρα. Επίσης είναι βέβαιο ότι θα υπάρξουν πολύ σοβαρές αντιδράσεις.

1. Τα κίνητρα του Ερντογάν: ο τούρκος πρόεδρος αποσκοπεί να μεταβάλει την Τουρκία από μικρομεσαίο κράτος υπαγόμενο στη δυτική σφαίρα επιρροής σε αυτόνομη περιφερειακή δύναμη με τη δική της σφαίρα επιρροής στα Βαλκάνια, στην Εγγύς Ανατολή και στην Ανατολική Μεσόγειο. Η παραλαβή αντιαεροπορικών πυραύλων από τον βασικό ανταγωνιστή των ΗΠΑ αποτελεί πράξη χειραφέτησης, επίδειξη ισχύος αλλά και μείζονα πρόκληση προς την παγκόσμια υπερδύναμη. Το ρίσκο είναι μεγάλο, αλλά ο Ερντογάν γνωρίζει ότι εάν η αμερικανική πολιτική δεν αντιδράσει πειστικά και το «καταπιεί», η Τουρκία στο εξής θα συνομιλεί ως ίσος προς ίσον με τις μεγάλες δυνάμεις.

2. Τα κίνητρα της Ρωσίας: ο Ερντογάν, στο άλμα που επιχειρεί, χρησιμοποιεί τη Μόσχα ως ασπίδα προστασίας. Ο Πούτιν, από την πλευρά του, αποκομίζει ένα καίριο πλήγμα στη συνοχή της δυτικής συμμαχίας και διασπά την αμερικανική σφαίρα επιρροής. Ταυτόχρονα εξουδετερώνει την Τουρκία ως αντιρωσικό πιόνι στην «παγκόσμια σκακιέρα». Φυσικά ο Ερντογάν υποτιμά ή αδιαφορεί για το βαθύτερο και δομικό αντιτουρκικό ενδιάθετο της ρωσικής πολιτικής. Είναι βέβαιον ότι η Μόσχα κατά βάθος αποσκοπεί να αποκόψει την Τουρκία από τους συμμάχους της και να την απομονώσει, ώστε να την καταστήσει στη συνέχεια ευάλωτη στον ρωσικό ηγεμονισμό και να τη σύρει στη δική της σφαίρα επιρροής.

3. Η αντίδραση των ΗΠΑ: η Ουάσιγκτον έχει συγκεκριμένες επιλογές. α. Να κινήσει διαδικασία αποπομπής της Τουρκίας από το ΝΑΤΟ. Η επιλογή αυτή  αφενός είναι νομικά περίπλοκη, αφετέρου είναι χρονοβόρα, ενώ παρέχει στους Τούρκους το χρονικό περιθώριο να μεταφέρουν νατοϊκή στρατιωτική τεχνογνωσία στους Ρώσους. β. Να απειλήσει με διπλωματικά και οικονομικά αντίποινα την Τουρκία στην περίπτωση που παραλάβει τους πυραύλους. Ο Ερντογάν έχει ήδη δοκιμάσει την αμερικανική οργή με την περυσινή κατάρρευση της τουρκικής λίρας. Το σενάριο αυτό, εάν επαναληφθεί υπό τις σημερινές συνθήκες έλλειψης ρευστότητας στην Τουρκία, μπορεί να αποβεί μοιραίο για το πολιτικό μέλλον του Ερντογάν. γ. Να απειλήσει με στρατιωτικά πλήγματα τις βάσεις υποδοχής των πυραύλων. Εάν οι ΗΠΑ εκπέμψουν παρόμοια απειλή, θα είναι δύσκολο να την ακυρώσουν χωρίς να χάσουν το κύρος τους. Σε αυτήν την περίπτωση, θα ανοίξει ο ασκός του Αιόλου και θα δρομολογηθούν απρόβλεπτες και μη γραμμικές εξελίξεις.

Λόγω ακριβώς των πολύ σοβαρών πιθανών επιπτώσεων, ας αφήσουμε ανοιχτό το ενδεχόμενο εύσχημης υποχώρησης του Ερντογάν λίγο πριν από την εκπνοή της προθεσμίας, οπωσδήποτε αφού αποσπάσει σοβαρά ανταλλάγματα από τη Δύση δίκην ανατολίτικου παζαριού. Στο οποίο έχει αποδείξει ότι διαθέτει εξαιρετικές ικανότητες.

Ο Μελέτης Η. Μελετόπουλος είναι διδάκτωρ Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Γενεύης