Ο Σόιμπλε και το Grexit

Μία πρόσφατη συνέντευξη του Β. Σόιμπλε στους «Financial Times» (22/3) έφερε πάλι στο προσκήνιο τη συζήτηση για τον κίνδυνο εξόδου της Ελλάδας από το ευρώ την εποχή των Μνημονίων. Στην ενδιαφέρουσα αυτή συνέντευξη, ο γερμανός πρώην υπουργός Οικονομικών αναφέρεται στα λάθη που έγιναν στη διαδικασία δημιουργίας του ενιαίου νομίσματος, στην κατά την άποψή του λανθασμένη απόφαση να ενταχθεί η χώρα στην ευρωζώνη, και στη θέση του πως στη διάρκεια της κρίσης έπρεπε να είχε συμφωνηθεί μία «10ετής προσωρινή έξοδος» της Ελλάδας από το ευρώ. Μάλιστα συμπληρώνει ότι μου είχε προτείνει κάτι τέτοιο την εποχή που συνυπηρετήσαμε ως υπουργοί Οικονομικών, γιατί η χώρα είχε ανάγκη μία υποτίμηση του νομίσματος και οι αλλαγές που θα χρειάζονταν διαφορετικά  θα ήταν «δύσκολες σε μία δημοκρατία».

Κατ’ αρχάς μία οφειλόμενη διευκρίνιση: πρόταση «προσωρινής εξόδου» δεν έγινε ποτέ σε εμένα. Εγινε στον διάδοχό μου στο υπουργείο, Βαγγέλη Βενιζέλο, τον Σεπτέμβριο του 2011 στην Πολωνία, σε μία υπόγεια αίθουσα ξενοδοχείου στο περιθώριο μιας συνόδου του Eurogroup. Προφανώς απορρίφθηκε ασυζητητί από τον τότε υπουργό. Ξεκινώντας με την κυβέρνηση Παπανδρέου, για όλες τις κυβερνήσεις της κρίσης και όλους τους υπουργούς Οικονομικών μέχρι το πρώτο εξάμηνο του 2015 η συμμετοχή της χώρας στο ευρώ ήταν αδιαπραγμάτευτη – και δεν ήταν διατεθειμένοι να την θέσουν σε αμφισβήτηση έστω και έμμεσα στη διαπραγμάτευση. Γιατί ήξεραν ότι μεταξύ των εταίρων μας υπήρχαν αρκετοί πρόθυμοι να την φέρουν σε πέρας.

Παρά το χρονικό λάθος όμως, η αναφορά έχει ενδιαφέρον. Κατ’ αρχάς γιατί ο Β. Σόιμπλε είναι ένας από αυτούς που εργάστηκαν για την ενωμένη Ευρώπη από την εποχή που διαπραγματευόταν τη συμφωνία επανένωσης της Δυτικής με την Ανατολική Γερμανία. Ποιος λοιπόν ο λόγος που ο μακροβιότερος υπουργός Οικονομικών της κρίσης (συνεργάστηκε με 9 έλληνες ομολόγους του…) προσχώρησε στην άποψη ότι είναι καλύτερο για όλους μία έξοδος της χώρας μας; Ας αναζητήσουμε την εξήγηση σε δύο κατευθύνσεις. Η πρώτη: αντιμέτωποι με τις αναπόφευκτες προσαρμογές στην προβληματική αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, πολλοί γερμανοί πολιτικοί πίστεψαν πως η έξοδος του «παρία» θα μείωνε την πίεση για μηχανισμούς μεταβιβάσεων.

Η δεύτερη: παρά τις μεγάλες θυσίες, ένας συνδυασμός ανακολουθιών και αναξιοπιστίας από διαδοχικές ελληνικές κυβερνήσεις και πρόσωπα με αποκορύφωμα τον ΣΥΡΙΖΑ έπεισαν τον Β. Σόιμπλε και άλλους ότι δεν υπήρχε περίπτωση η χώρα μας να κάνει όσα έπρεπε για να παραμείνει ένα μη υποστηριζόμενο μέλος της ευρωζώνης. Και σε αυτό το σημείο έχει ενδιαφέρον η αντιστροφή ρόλων που είδαμε μέσα στην κρίση. Ενώ το 2010 ήταν ο Β. Σόιμπλε εκείνος που έσπρωχνε τη διστακτική καγκελάριο να συμφωνήσει στη δημιουργία του μηχανισμού στήριξης της Ελλάδας, το 2012 και το 2015 ήταν εκείνη που απέκρουσε τις προτάσεις του για έξοδο, φοβούμενη τις ευρύτερες συνέπειες. Ο αρχικός δισταγμός της που τόσο μας κόστισε το 2010 μας έσωσε στη συνέχεια.

Παραμένει το θέμα ουσίας: Μήπως έχει δίκιο ο Β. Σόιμπλε; Μήπως μία «προσωρινή 10ετής έξοδος» θα ήταν καλύτερη για την Ελλάδα; Κατηγορηματικά όχι. Κατ’ αρχάς, δεν υπάρχει «προσωρινή» έξοδος με την οποία θα αποφεύγαμε τα χειρότερα της κρίσης. Κάθε έξοδος θα ήταν μόνιμη, μη εύρυθμη, με τεράστιο κόστος. Η όποια υποτίμηση του νομίσματος – το μοναδικό «όφελος» μιας εξόδου – δεν θα αρκούσε για την ανόρθωση της οικονομίας, σε μία χώρα με μικρό εξαγωγικό τομέα και εξάρτηση για εισαγόμενη ενέργεια και βασικά αγαθά. Ιστορικά, οι διαδοχικές υποτιμήσεις κάθε άλλο παρά οδήγησαν σε μία πιο παραγωγική οικονομία. Το αντίθετο: η συμμετοχή στο ευρώ και οι αναγκαίες προσαρμογές ήταν η κινητήρια δύναμη για τον εκσυγχρονισμό της οικονομίας. Τα δε Μνημόνια – παρά τα λάθη τους – μας έδωσαν τον χρόνο για να κάνουμε αυτήν την προσαρμογή συντεταγμένα και όχι σε καθεστώς άτακτης χρεοκοπίας.

Ο Γιώργος Παπακωνσταντίνου είναι πρώην υπουργός Οικονομικών και συγγραφέας του βιβλίου «Game Over – Η Αλήθεια για την Κρίση».