Οι εκλογές του 1874 και ο Ρωμαϊκός Ιππόδρομος

Ο Δεληγιώργης κέρδισε τις εκλογές, αλλά δεν πρόλαβε να χαρεί για πολύ την εξουσία. Οι άλλοτε υποστηρικτές του φοιτητές ανασύστησαν την «Πανεπιστημιακή Φάλαγγα», που είχε πρωτοστατήσει στην εξέγερση κατά του Οθωνα, και οργάνωσαν μαχητικά αντικυβερνητικά συλλαλητήρια, τα οποία αντιμετωπίσθηκαν με βιαιότητα από την αστυνομία. Οι αντιπολιτευόμενοι ηγέτες, Κουμουνδούρος, Ζαΐμης και Βούλγαρης (ο Τζουμπές), προχώρησαν σε κοινό μέτωπο εκλέγοντας αντιπολιτευόμενο πρόεδρο της Βουλής. Ο Δεληγιώργης οδηγήθηκε σε παραίτηση (9-2-1874).

Ο βασιλιάς κάλεσε τότε τους ηγέτες της αντιπολίτευσης να σχηματίσουν κυβέρνηση και να υποδείξουν πρωθυπουργό. Εκείνοι άφησαν στον βασιλιά την επιλογή! Ο Γεώργιος τόλμησε τη συνταγματική εκτροπή, αναθέτοντας την εντολή στον Βούλγαρη, που είχε μόνο 12 βουλευτές!

Η βασιλική επιλογή προκάλεσε έντονες αντιδράσεις και θα παράσχει αιτία για ευθεία κριτική κατά του στέμματος. Αφορμή η πρόταση του Θ. Δηλιγιάννη για παραπομπή στο Ειδικό Δικαστήριο του Δεληγιώργη για τα εκλογικά όργια. Την πρόταση θα υποστηρίξει ο βουλευτής Ζακύνθου Κ. Λομβάρδος. Η αγόρευσή του θα ταρακουνήσει τα Ανάκτορα και θα ξεσηκώσει τους πολίτες. Θα καταγγείλει ότι στην Αυλή υπάρχουν πρόσωπα με αντικοινοβουλευτικές ιδέες και έχουν πρόθεση να καταλύσουν το Σύνταγμα.

ΤΑ ΑΝΑΚΤΟΡΑ ΣΕ ΑΔΙΕΞΟΔΟ. Η κατάσταση ήταν πλέον εκρηκτική. Ηδη η φημολογία κυκλοφορούσε πλήθος σεναρίων. Κίνημα, δημοψήφισμα, παραίτηση βασιλιά, δικτατορία Βούλγαρη… Τα Ανάκτορα βρίσκονται σε αδιέξοδο, ενώ δέχονται και πίεση των αυλικών για δίωξη του Λομβάρδου. Η αντιπολίτευση ανατρέπει, στη Βουλή, την κυβέρνηση Βούλγαρη. Ο βασιλιάς καλεί (17 Μαρτίου 1874) τον Δεληγιώργη, αλλά δεν βρίσκει συμμάχους! Πρωθυπουργός και πάλι ο Βούλγαρης. Σε ένα μήνα θα παραιτηθεί, λόγω διαφωνίας με τα Ανάκτορα. Η σειρά του Κουμουνδούρου, που δεν δέχεται την εντολή, αρνούμενος να υιοθετήσει την αγγλόφιλη πολιτική του Γεωργίου.

Είχε πια περάσει ένας μήνας από την παραίτηση του Βούλγαρη και τα Ανάκτορα δεν είχαν βρει ακόμη «διαθέσιμο» πρωθυπουργό. Στον τελευταίο γύρο η μπίλια σταματάει στον Δεληγιώργη (20 Απριλίου 1874). Αυτός δέχεται με τον όρο ότι θα του δοθεί το διάταγμα διάλυσης της Βουλής. Ο Γεώργιος αρνείται και «επιστρέφει» στον Βούλγαρη, τον οποίο «προικίζει» με το διάταγμα διάλυσης της Βουλής, όταν αυτός «γουστάρει»!

ΕΚΛΟΓΕΣ ΒΙΑΣ ΚΑΙ ΝΟΘΕΙΑΣ. Οι εκλογές της 23ης Ιουνίου 1874 έχουν μείνει στην ιστορία. Με τη βία και τη νοθεία, αλλά και το «Ρωμαϊκό Ιπποδρόμιο», όπως ονομάσθηκε τότε το Εκλογοδικείο (η Βουλή). Ο Βούλγαρης θα αποκλείσει από τη Βουλή τον Κουμουνδούρο, τον Τρικούπη και τον Δεληγιώργη. Σε αυτές, όμως, τις εκλογές θα γραφτεί και το τέλος του! Ακολουθώντας τη συνταγή Κωλέττη, ο Βούλγαρης, για να ενισχύσει την ισχνή κοινοβουλευτική πλειοψηφία του, «αξιοποιεί» τις αρμοδιότητες της Βουλής για τον έλεγχο της εκλογής των βουλευτών. «Ρωμαϊκόν Ιππόδρομον» χαρακτήρισαν τη Βουλή οι «Νέοι Καιροί» (3-10-1874), εξαιτίας της διαδικασίας ακύρωσης της εκλογής αντιπολιτευομένων βουλευτών. «Εκλογαί νόθοι και παράνομοι επεκυρώθησαν. Ηκυρώθησαν δε απ’ εναντίας εκλογαί νόμιμοι, όπως αποβληθώσιν αυθαιρέτως του Κοινοβουλίου πολλοί φανεροί οπαδοί της αντιπολιτεύσεως».

Η πολιτική κατάσταση, μετά τις εκλογές, συγκεχυμένη. Η αντιπολίτευση δεν αναγνωρίζει το εκλογικό πραξικόπημα και ο Βούλγαρης δεν αποκρύπτει τα σχέδιά του για την κατάργηση του Συντάγματος!

«ΤΙΣ ΠΤΑΙΕΙ;». Στη βαθιά πολιτική κρίση, που απειλούσε τα Ανάκτορα και το κοινοβουλευτικό σύστημα, αναδεικνύεται ο ηγέτης, ο Χαρίλαος Τρικούπης. Στις 29 Ιουνίου 1874 θα δημοσιεύσει, ανώνυμα, στους «Καιρούς» του Π. Κανελλίδη το ιστορικό άρθρο «Τις πταίει;». Στις 9 Ιουλίου θα δημοσιευθεί και δεύτερο άρθρο για το εκλογικό όργιο του Βούλγαρη. Και αυτό ανώνυμο.

Ο Βούλγαρης διατάσσει τη δίωξη της εφημερίδας. Ο Τρικούπης δεν διστάζει να αναγνωρίσει την πατρότητα των άρθρων. Στις 6 Ιουλίου συλλαμβάνεται και προφυλακίζεται στις φυλακές Τριγγέτα. Ο Βούλγαρης, ανήσυχος από τις αντιδράσεις, διατάσσει την αποφυλάκισή του. Ο Τρικούπης παραπέμπεται με την κατηγορία «επί εξυβρίσει του Βασιλέως και επί εξεγέρσει μίσους και αγανακτήσεως κατ’ αυτού». Στο Εφετείο, ο εφέτης Αριστείδης Οικονόμου, που θεωρούνταν, τότε, μεγάλη δικαστική φυσιογνωμία, ανατρέπει το κατηγορητήριο.

Το κύρος και η δημοφιλία του Τρικούπη ανεβαίνουν κατακόρυφα, αλλά ο Βούλγαρης δεν το «βάζει κάτω». Επιμένει στην αναθεώρηση του Συντάγματος. Οι προθέσεις του αποκαλύπτονται από την πρώτη συνεδρίαση της Βουλής. Το σύνολο των βουλευτών ήταν 190. Συνεπώς, για να έχει η κυβέρνηση πλειοψηφία έπρεπε να παρίστανται 96 βουλευτές. Ηταν, όμως, μόνο 92. Ο πρόεδρος Ρεβελέντης είχε τη δική του θεωρία: «Κύριοι, μίαν φοράν εις την Συνέλευσιν εξήρεσαν εκ του καταλόγου τους απόντας, τους μη ορκισθέντας και τους αποθανόντας και έτσι έκαμαν απαρτίαν. Λοιπόν, οι βουλευταί είμαστε 190, αφαιρέσατε 23 απόντας και μη ορκισθέντας, μένουν 167, το ήμισυ είναι 84, ημείς είμαστε 92 και ακόμη παραπάνω. Κηρύττω απαρτίαν»!

Στην κρίσιμη αυτή φάση, στην αντίδραση της αντιπολίτευσης, του λαού και των φοιτητών κατά των δικτατορικών σχεδίων του Βούλγαρη, με προφανή την ανοχή των Ανακτόρων, ήταν καθοριστική και η συμβολή του Τύπου. Από τις σπάνιες περιπτώσεις, εξεδόθη κοινή διακήρυξη – έκκληση 19 εφημερίδων της Αθήνας που κατακεραύνωνε την πολιτική του Βούλγαρη.

ΟΙ ΣΤΗΛΙΤΕΣ. Υπουργοί και βουλευτές του Βούλγαρη δεν πτοήθηκαν. Επεδόθησαν σε όργιο κομματικής συναλλαγής και ρουσφετολογίας. Είχαν καταντήσει ευτελώς ανυπόληπτοι και οι πολίτες τους γιουχάιζαν όταν τολμούσαν να κυκλοφορούν στους δρόμους… Οι εφημερίδες καθιέρωσαν ειδικές στήλες με τα ονόματά τους για να τους γνωρίζει ο κόσμος. Οπως στην Αρχαία Ελλάδα, έγραφαν σε ειδικές στήλες τους προδότες, τους οποίους ο λαός αποκαλούσε «στηλίτες».

Στις 27 Απριλίου 1874 γράφεται το τέλος του Βούλγαρη και αρχίζει η ιστορική πορεία του Χαριλάου Τρικούπη. Ο βασιλιάς, για να εκτονώσει την κρίση, αποφασίζει να αντικαταστήσει τον Βούλγαρη με τον πρεσβευτή στην Κωνσταντινούπολη Γ. Α. Κουντουριώτη. Δεν δέχεται και προτείνει τον Χαρ. Τρικούπη. Ο βασιλιάς, βλέποντας και τα μαύρα σύννεφα πάνω από τα Ανάκτορα, δεν διστάζει. Απολύει τον «εκλεκτό» του, αναθέτει την πρωθυπουργία στον Χαρίλαο Τρικούπη και αποφασίζει τη διάλυση της «νόθας» Βουλής. Αποκαθίσταται η συνταγματική νομιμότητα και προκηρύσσονται εκλογές για τις 18 Ιουλίου 1875.

Ο Γιώργος Ρωμαίος είναι δημοσιογράφος – συγγραφέας.

Βιβλία: Το τετράτομο «Η περιπέτεια του κοινοβουλευτισμού»,
«Η Ελλάδα των δανείων και των χρεοκοπιών», «Από τον Οθωνα στην καγκελάριο Μέρκελ – 180 χρόνια οι Γερμανοί στην Ελλάδα», «Η Ευρώπη και η Ελλάδα – Από την κρίση στην ελπίδα» (εκδόσεις Πατάκη)