«Εκανα τρία χρόνια να βγω από το σπίτι»

Εσείς, μια γυναίκα με τόσο χορταστική ζωή, όταν γυρνάτε πίσω πού σταματάει το μυαλό σας;
Στα ευτυχισμένα παιδικά μου χρόνια. Ο πατέρας μου ήταν ένας χαρισματικός άνθρωπος, ο οποίος είχε ιδρύσει το ερασιτεχνικό θέατρο της Αιτωλοακαρνανίας. Ηταν από το Αιτωλικό ο μπαμπάς μου, από τη Σμύρνη η μητέρα μου και εγώ γεννήθηκα στην Πλατεία Συντάγματος, Μητροπόλεως 9. Ο μπαμπάς μου ήταν αξιωματικός, είχε όμως και εκδοτικό οίκο και του άρεσε επίσης η πεζοπορία. Τον θυμάμαι να έρχεται από τους περιπάτους του, να κάθεται στον καναπέ στο χολ και να λέει στη μαμά μου «θα μου κάνετε έναν καφέ, κυρία Τιτίκα;». Ετσι είχε βαφτίσει τη μαμά μου η γιαγιά μου, γιατί είχε διαβάσει τους «Αθλιους» του Βίκτωρος Ουγκώ και της άρεσε το όνομα.

Το δικό σας όνομα πού το χρωστάτε;
Στη Σάντα Ρόσα ντε Λίμα, προστάτιδα του Περού. Στη μητέρα μου άρεσαν τα εξωτικά πράγματα. Ομως όταν πήγαν να με βαφτίσουν ο παπάς αρνήθηκε γιατί δεν ήταν όνομα χριστιανικό. Για να δεχθεί ο παπάς να με βαφτίσει Ρόσα – αλλά με τα χρόνια μου το έκαναν Ρόζα – Ροζίτα – αναγκάστηκαν να μου δώσουν και το όνομα Ζωή, όπως λένε κι εσένα. Εγω όμως είχε μεγάλη αδυναμία στον πατέρα μου. Με καθόρισε η σχέση μας γιατί είχε ξεκινήσει δύσκολα.

Δεν τα πηγαίνατε καλά;
Καταπληκτικά. Αλλά όταν ήμουν πολύ μικρή αρρώστησε. Αυτός ήταν ο λόγος που δεν πήγα ποτέ στο δωμάτιό μου να κοιμηθώ γιατί ήθελα να είμαι δίπλα του. Απαιτούσα να είμαι κοντά του και να του δίνω ό,τι χρειάζεται. Φαντάσου ότι δεν πήγα στο δημοτικό αλλά κατευθείαν στο γυμνάσιο. Ο πατέρας μου και η μητέρα μου με έμαθαν να γράφω να διαβάζω και ξένες γλώσσες. Πήγα στο Παρθεναγωγείο ως κατ’ οίκον διδαχθείσα.

Η οικονομική άνεση που είχατε πιστεύετε ότι σας έδωσε ένα προβάδισμα έναντι των υπόλοιπων κοριτσιών της εποχής σας;
Μέχρι ένα σημείο. Τα χρήματα δεν μπορούν να σου προσφέρουν πολλά, πρέπει να υπάρχει και η επιθυμία για να πας παρακάτω. Αλλωστε εγώ δεν έγινα ποτέ πλούσια, ούτε έζησα μέσα στη χλιδή. Εζησα όμως ωραία και είμαι γεμάτη από τόσες εμπειρίες. Οταν πέθανε ο πατέρας μου δεν ρώτησα ποτέ τους συγγενείς μου ποια είναι τα χωράφια και τα κτήματα της οικογένειάς μου. Αρκέστηκα σε όσους τενεκέδες λάδι μού έφερναν ως αμοιβή για την ενοικίαση των χωραφιών μου. Στη δουλειά μου πάντα μου αρκούσε ο μισθός μου για να καλύπτω τις ανάγκες μου, μέχρι το τέλος του μήνα. Τίποτα παραπάνω. Και τώρα αυτό θέλω. Η σύνταξή μου να είναι αρκετή να ζήσω μέχρι το τέλος του μήνα. Δεν με ενδιέφερε ποτέ το χρήμα. Εζησα όμορφα και δίπλα σε μύθους. Σκεφτείτε ότι πήγαινα επί 52 συνεχόμενα χρόνια στο Φεστιβάλ Καννών.

Χωρίς να σκεφτείτε, μπορείτε να μου πείτε αυτή τη στιγμή μια ιστορία, ένα περιστατικό που ζήσατε δίπλα σε έναν από τους μύθους που συναναστραφήκατε;
Η συνάντησή μου και η γνωριμία μου με τον Μάρλο Μπράντο. Οταν πήγαμε με τους υπόλοιπους να τον παραλάβουμε από το αεροδρόμιο θυμάμαι ότι δεν είχα ανοίξει το στόμα μου. Κάποια στιγμή με ρωτάει «Γνωρίζετε σε ποιο ξενοδοχείο θα πάμε;». Του απαντώ «Σε κάποιο που δεν θα σας αρέσει καθόλου». Γύρισε και με κοίταξε ξαφνιασμένος και με ρώτησε «Τι εννοείτε;». «Πιστεύω ότι θα σας άρεσε να μείνετε σε κάποιο παλιό βιεννέζικο. Δεν είναι τέτοιο». Αυτή η φράση ήταν η αρχή της φιλίας μας.

Περίμενα να μου πείτε για τον Νουρέγεφ.
Δικαίως. Ο θάνατός του μου συνέτριψε. Ηταν ό,τι πιο οδυνηρό έχω ζήσει. Αλλά πρέπει να πω και για τη συνάντησή μου με έναν ακόμη άνθρωπο που μου με δίδαξε και με καθόρισε. Αυτός ήταν ο Νίκος Γεωργιάδης. Ξέρετε εγώ δεν πιστεύω στο ταλέντο, αλλά στην αύρα των ανθρώπων, την οποία αντιλαμβάνομαι αμέσως. Γιατί το λέω αυτό; Διότι οι άνθρωποι που είχαν αύρα είναι όλοι αυτοί που γνώρισα και συναναστράφηκα στη ζωή μου. Πρώτος απ’ όλους ο Νίκος (Γεωργιάδης), αυτός ο σπουδαίος ενδυματολόγος, ζωγράφος και σκηνοθέτης που έχει συνεργαστεί και έχει βάλει τη σφραγίδα του στα σπουδαιότερα έργα και παραστάσεις του κόσμου. Με επηρέασε με τρόπο δραματικό. Φυσικά και ο Νουρέγεφ – τα έχω γράψει άλλωστε στο βιβλίο μου. Αυτός ο χωριάταρος όπως τον αποκαλούσε ο Γεωργιάδης, ο οποίος συνεργαζόταν μαζί του τόσο στενά. Αυτός ο πρίγκιπας!

Υπάρχουν γεγονότα που σας αποκάλυψαν αυτό το μεγαλείο του και θέλετε να τα μοιραστείτε μαζί μας;
Οταν του ζήτησα να γράψω το βιβλίο γι’ αυτόν μού λέει «Βεβαίως και το συζητάς;». Του λέω «Κι εσύ πού ξέρεις ότι εγώ δεν θα γράψω ψέματα;». Μου απαντά «Πολύ αργά, αγαπητή μου. Δεν μπορεί να με θίξει πια κανένας». Είχε απόλυτο δίκιο. Τι θα μπορούσα να γράψω που να πληγώσει την εικόνα του Νουρέγεφ; Αστεία πράγματα.

Πόσα χρόνια γνωριζόσασταν;
Περισσότερα από 15. Τώρα έρχονται και άλλες ιστορίες. Θέλετε να σας πω μια;

Το συζητάτε;
Είχα πάρει το αεροπλάνο και έτρεξα στο Λονδίνο να τον συναντήσω. Κατεβαίνω κάτω στα καμαρίνια και τον βλέπω να τραβάει ένα τσιρότο από το γόνατο στον αστράγαλο γιατί πονούσαν φοβερά τα πόδια του. Ηταν γύρω του κάποιοι από τη Μετροπόλιταν Οπερα για να συζητήσουν για δουλειές. Τους αγνόησα και είπα την απαγορευμένη φράση «Τι έπαθαν τα πόδια σου;». Και συνέχισα να του διηγούμαι διάφορες ατυχίες από το φεστιβάλ που τελικά εκείνος δεν είχε έρθει – μπλακάουτ, καταιγίδες, απεργίες – και αρχίζει να γελάει τρανταχτά. Να πω εδώ ότι εκείνο το καλοκαίρι είχε χορέψει η Αλίσια Αλόνσο. Οταν σταμάτησε να γελάει, γυρνάει προς τους συνεργάτες του και λέει «αφού είναι εδώ αυτή η κυρία όλα είναι καλά. Ολα είναι στη θέση τους». Ηταν αξεπέραστος, αλλά όχι επειδή είχε ταλέντο όπως πολύ πιστεύουν. Αλλά γιατί όπως και ο Νίκος (Γεωργιάδης) ήταν φαινόμενο. Είχε κάτι που ελάχιστοι το διαθέτουν.

Τι αποδεικνύει αυτό το χάρισμά του;
Τώρα μου έρχεται στο μυαλό κάτι πάλι με τον Γεωργιάδη που του ετοίμαζε τα σκηνικά – ως μόνιμος συνεργάτης του Νουρέγεφ – για τον «Δον Κιχώτη» νομίζω. Ο Νίκος έσπαγε το κεφάλι του να ξεπεράσει ένα πρόβλημα που είχε στο σκηνικό. Ενα απόγευμα, λίγο πριν ξεκινήσει την πρόβα του, ο Νουρέγεφ του λέει «Είναι καλύτερα, νομίζω, να μπει σε αυτό το σημείο η βελούδινη κουρτίνα». Μόλις έφυγε ο Νουρέγεφ, γυρνάει και μου λέει: «Εναν μήνα αναρωτιέμαι ποιο είναι το λάθος και το βρήκε αυτός ο χωριάταρος μέσα σε ένα λεπτό». Μην ξεχνάμε αυτή η παραδοχή γινόταν από έναν σκηνογράφο που σηκωνόταν το κοινό να χειροκροτήσει τα σκηνικά του πριν ανεβεί το μπαλέτο στη σκηνή.

Μου είπατε πριν ότι ο θάνατός του ήταν ό,τι πιο οδυνηρό ζήσατε.
Οταν πέθανε ξέχασα τα ρωσικά μου σε μια μέρα. Σαν να μπήκε ένα χέρι μέσα στο κεφάλι μου και μου τα τράβηξε. Οχι ότι μιλούσαμε ρωσικά. Προτιμούσε να μιλάμε ιταλικά, γιατί του άρεσε η γλώσσα. Αλλά η απώλεια των ρωσικών μου ήταν το λιγότερο που υπέστην. Για τρία χρόνια δεν έβγαινα από το σπίτι. Απέφευγα να μιλήσω στο τηλέφωνο και όταν μιλούσα ήμουν επιθετική και άγρια. Είχα γίνει ένας άλλος άνθρωπος. Ομως ένα βράδυ οι φίλοι μου με έπεισαν και πήγα έξω. Εκεί γνώρισα έναν άνθρωπο που με έκανε να χαμογελάσω ξανά.

Ποιος ήταν αυτός;
Ο Μάριος Φραγκούλης. Είναι ένα πλάσμα ξεχωριστό, όχι μόνο για το πολύπλευρο ταλέντο του, αλλά για τη γενναιοδωρία του και την καλοσύνη του. Από τότε δεν έχει φύγει στιγμή από δίπλα μου. Είναι πάντα κοντά μου και του οφείλω πάρα πολλά.

Πάνω από τον πίνακα με την ιδιόχειρη αφιέρωση του Τσαρούχη υπάρχει ένας ακόμη. Θέλετε να μου πείτε τι είναι;
Σκίτσα που έκανα παρατηρώντας τον Νουρέγεφ να κάνει πρόβες ώρες ατελείωτες. Ζωγράφος ήθελα να γίνω και δεν ξέρω πώς δεν έγινα πραγματικά. Ομως ωραία είναι κι έτσι…