Εάλω η Πόλις;

Η εικόνα είναι τρομακτική. Η Ακρόπολη και ο Παρθενώνας φαίνονται στο βάθος, αλλά όχι συνολικά πλέον. Τμήματα του Βράχου και των Μνημείων του καλύπτονται από έναν σχεδόν ισοϋψή τσιμεντένιο πολυώροφο όγκο και αποτυπώνονται στο βλέμμα αποσπασματικά και διασπασμένα. Αίφνης, στην οδό Φαλήρου, απέναντι από το Μουσείο της Ακρόπολης και σχετικά κοντά στον Βράχο, ξεπήδησε ένα πολυώροφο ξενοδοχείο το οποίο διακόπτει και διασπά βίαια τη θέα του. Τα δημοσιογραφικά ρεπορτάζ αναφέρουν ότι η ανέγερσή του είναι νόμιμη αφού αυξήθηκε ο συντελεστής δόμησης στην περιοχή και αδειοδοτήθηκε κανονικά. Μάλιστα λέγεται ότι επίκειται εκεί κοντά η ανέγερση και άλλου υψηλού ξενοδοχειακού κτιρίου. Τα ερωτήματα για την αδειοδότηση του συγκεκριμένου κτιρίου και τις αδράνειες της πολιτείας και των σχετικών οργάνων, όπως το περιβόητο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, είναι πολλά και πρέπει γρήγορα να απαντηθούν. Προς το παρόν οι πολίτες της Αθήνας και, διά των μέσων ενημέρωσης, όλης της χώρας είναι μάρτυρες ενός πολλαπλού εγκλήματος. Πολιτιστικού, πολιτισμικού, αρχιτεκτονικού, πολεοδομικού, αισθητικού, ιστορικού.

Δυστυχώς όμως το θλιβερό αυτό συμβάν σημαίνει κάτι πολύ περισσότερο. Σημαίνει ότι η ελληνική κοινωνία, στη σημερινή παρατεταμένη κατάσταση κρίσης και απονομιμοποίησης των πάντων, τείνει να αποξενωθεί από εκείνα τα στοιχεία που συνετέλεσαν στη συνείδηση και στη συγκρότηση του εαυτού της. Η κλασική αρχαιότητα, ύψιστο σύμβολο της οποίας είναι η Ακρόπολη και ο Παρθενώνας, την περίοδο που ο Ελληνισμός ήταν χαμένος στα ερέβη της Ιστορίας, υπήρξε το μέσον για την ανάδυσή του. Οπως γράφει ο Νικηφόρος Διαμαντούρος, για τον Νεοελληνικό Διαφωτισμό, «η σύνδεση με την αρχαιότητα ήταν πάνω απ’ όλα μια διαδικασία αποκάθαρσης του έθνους, το οποίο μέχρι τότε βρισκόταν σε κατάσταση νάρκης, και το εφαλτήριο για την ίδρυση ενός νέου ελληνικού πολιτισμού». Οταν δε ξέσπασε η Επανάσταση, η κλασική αρχαιότητα συνετέλεσε σαφώς στην εθνική συνειδητοποίηση των εξεγερμένων Ελλήνων. Είναι γνωστή η ρήση του λαϊκότροπου Μακρυγιάννη προς τους στρατιώτες του ότι «γι’ αυτά πολεμήσαμε», όταν εμπόδισε την πώληση δύο αρχαιοελληνικών αγαλμάτων σε ξένους. Η ίδια αρχαιότητα δημιούργησε κατά πολύ και το κίνημα του φιλελληνισμού στη διανοούμενη Ευρώπη που έφθασε μέχρι την κάθοδο πολλών Ευρωπαίων στην εξεγερμένη Ελλάδα και οδήγησε και στη ναυμαχία του Ναυαρίνου. Στη συνέχεια, όταν η Ελλάδα έγινε ανεξάρτητο κράτος, για να συγκροτηθεί και να εδραιώσει την ύπαρξη και τη συνέχειά της στην Ιστορία, βρήκε στην αρχαία κληρονομιά και στις πολλαπλές της εκφράσεις τις ιδρυτικές της βάσεις και τα θεμέλια της εθνικής της αφήγησης και συνείδησης.

Και οι τρίτοι όμως έβλεπαν και βλέπουν στη σύγχρονη Ελλάδα τον κληρονόμο του αρχαιοελληνικού πολιτισμού και τον τόπο όπου υπάρχουν και συντηρούνται τα μνημεία του. Εμβληματικό τοπόσημο όσων σημαίνει ο αρχαιοελληνικός πολιτισμός ήταν και είναι βέβαια η Ακρόπολη και ο Παρθενώνας, που δεσπόζουν στην Αθήνα. Οχι μόνο για τα εκατομμύρια των επισκεπτών, αλλά και για σημαντικούς και επιδραστικούς διανοουμένους, όπως ο Σατομπριάν και ο Ερνέστος Ρενάν τον 19ο αιώνα και ο μεγάλος αρχιτέκτονας Λε Κορμπιζιέ τον 20ό.

Τώρα όμως, την εποχή της διαλυτικής κρίσης, το ελληνικό κράτος και η ελληνική κοινωνία αρνούνται το πολιτισμικό φορτίο που τους βοήθησε να υπάρξουν και να προχωρήσουν στην Ιστορία. Αποδέχονται την υπερκάλυψη της Ακρόπολης και παραδίδουν τον ορίζοντα των Αθηνών σε μια χυδαία επιχειρηματικότητα, το φάντασμα πλέον των νέων καιρών. Αποδέχονται όμως έτσι και την απώλεια των αναγκαίων για μια κοινωνία ιστορικών ριζωμάτων, με ό,τι σημαίνει αυτό. Εάλω η Πόλις;

Ο Κώστας Καρακώτιας είναι νομικός – κριτικός βιβλίου