Εγκώμιον αυτοδυναμίας

Ο λόρδος Ακτον (1834-1902) δεν είναι ιδιαίτερα γνωστός στην Ελλάδα – μια ευγενική διατύπωση όταν θέλουμε να πούμε ότι κάποιος είναι παντελώς άγνωστος. Μολαταύτα, δική του είναι η θρυλική ρήση που όλο και κάπου θα την έχει πάρει το αφτί σας: «Η εξουσία διαφθείρει και η απόλυτη εξουσία διαφθείρει απόλυτα». Ανάλογο σκεπτικό είχε κατά νου και ο Ουίνστον Τσόρτσιλ όταν δήλωνε: «Το δημοκρατικό (κοινοβουλευτικό) πολίτευμα είναι ένα κακό πολίτευμα, απλώς καλύτερο από όλα τα υπόλοιπα». Αυτό που άφηνε ο Τσόρτσιλ να εννοηθεί -και σίγουρα θα συνυπέγραφε ο λόρδος Ακτον ως ακραιφνής φιλελεύθερος – είναι πως ο κοινοβουλευτισμός έχει θεσμικά ενσωματωμένο ένα σύστημα ενδο-ελέγχου (όπως, μια και το έφερε η κουβέντα, το έχει ενσωματωμένο και η επιστήμη, σε αντίθεση με τη θρησκεία) που εμποδίζει, αν όχι την άνθηση, τουλάχιστον τη μακροημέρευση της διαφθοράς. Στην ιδεατή θεσμική σφαίρα, ως εκ τούτου, θα έπρεπε να αναθεματίζουμε την κυβερνητική αυτοδυναμία, σαν θερμοκήπιο διαφθοράς, και όχι να την εγκωμιάζουμε. Στην ιδεατή θεσμική σφαίρα, επαναλαμβάνω· σε μια σφαίρα που, εμείς εδώ στην Ελλάδα, όχι μονάχα δεν ακουμπήσαμε ποτέ, μα ούτε καν πλησιάσαμε.

Ρίχνοντας μια ματιά σχεδόν σε όλες τις τελευταίες φανερές δημοσκοπήσεις, και όχι στις κρυφές που συχνά-πυκνά επικαλούνται οι κυβερνώντες, αλλά αρνούνται – από καθαρό τακτ, εικάζω – να μας αποκαλύψουν, διαπιστώνουμε ότι η αξιωματική αντιπολίτευση φλερτάρει έντονα στις ερχόμενες εκλογές με την επίτευξη αυτοδυναμίας. Διαβάζουμε συχνά-πυκνά επίσης για μια σχέση αντιστρόφως ανάλογη: όσο μεγαλύτερο αθροιστικά θα είναι το ποσοστό των κομμάτων που θα πλησιάσουν στη βρύση αλλά δεν θα πιουν νερό (θα πάρει το καθένα, εν ολίγοις, κάτω από 3%, τη βάση για την είσοδο στη Βουλή), τόσο μικρότερο θα είναι και το απαιτούμενο ποσοστό από το πρώτο κόμμα για την επίτευξη αυτοδυναμίας. Σε μια ιδανική κοινωνία, λοιπόν, θα περιμέναμε ο Κυριάκος Μητσοτάκης να πέφτει κάθε βράδυ για ύπνο και να ονειρεύεται ένα λιβάδι με σπασμένες στάμνες, ενόσω θα διαρρέει από κάθε στάμνα χωριστά το 2,999% των ψήφων. Εντούτοις, αντί να κλαίει από τη χαρά του για αυτό το ενδεχόμενο, τον ακούμε να διαβεβαιώνει τους πάντες ότι, ακόμη και σε περίπτωση αυτοδυναμίας, θα επιδιώξει τη μέγιστη δυνατή συναίνεση. Γιατί το κάνει αυτό; Αφενός για να ξορκίσει τον εφησυχασμό ψηφοφόρων που μπορεί να μην προσέλθουν καν να ψηφίσουν, έτσι και πεισθούν ότι έχουν τη νίκη στο τσεπάκι βρέξει-χιονίσει, αφετέρου για να καθησυχάσει το φάντασμα του λόρδου Ακτον. Οχι – μας λέει με άλλα λόγια. Δεν πρόκειται να χρησιμοποιήσει την αυτοδυναμία ως εμβρυουλκό αυταρχισμού. Ανάμεσα στην οιονεί ομηρία μιας αδύναμης πρωθυπουργίας και στην οιονεί αυθαιρεσία μιας αυτοδύναμης, θα πρέπει να υπάρχει και η οιονεί χρυσή τομή.

Από τον γλυκό πειρασμό της αυτοδυναμίας – σαν τα σοκολατάκια του Πρέσβη, ένα πράγμα – δεν μένει ασυγκίνητη ούτε η ελάσσων δημοκρατική αντιπολίτευση. Με μια σημαντική ειδοποιό διαφορά. Δεν επιθυμεί, ούτε στα πιο τρελά της όνειρα, την αυτοδυναμία για τον εαυτό της· θα είναι υπερευχαριστημένη και με την τρίτη θέση, εάν στην τέταρτη εξοβελίσει τους ναζιστές της Χρυσής Αυγής. Την επιθυμεί για το πρώτο κόμμα, από τη στιγμή που κάτι τέτοιο θα απομακρύνει την πιθανότητα κυβερνητικής συνεργασίας μαζί του και θα την αναβαθμίσει στον τόσο αβανταδόρικο ρόλο της ανυποχώρητης και αταλάντευτης γκρινιάρας, έναν ρόλο που λιγουρεύεται κάθε ντίβα σε αυτήν τη χώρα. Αμαρτωλές απολαύσεις. Ισως ο λόρδος Ακτον να έκανε λόγο για «υποκρισία». Ο καημένος. Νόμιζε πως στην εν λόγω τέχνη ήταν μανούλες οι συμπατριώτες του. Δεν είχε δει τίποτε ακόμη.