«Εσχατη λύση για τις τράπεζες, το μαξιλάρι ασφαλείας»

Η ελληνική κυβέρνηση θα πρέπει να θέσει ως προτεραιότητα στη μεταμνημονιακή εποχή την οικονομική ανάπτυξη και την προσέλκυση επενδύσεων, κυρίως από ιδιωτικές πηγές, διαμηνύει ο αυστριακός κεντρικός τραπεζίτης Εβαλντ Νοβότνι, μιλώντας στα «ΝΕΑ» ενόψει της επίσκεψής του στην Αθήνα για να συμμετάσχει σε συνέδριο της Τραπέζης της Ελλάδος. Για τις εξελίξεις σχετικά με τις ελληνικές τράπεζες και ειδικότερα τα κόκκινα δάνεια, παρότι αποφεύγει άμεσες παρεμβάσεις, ο διοικητής της τράπεζας της Αυστρίας και μέλος του ΔΣ της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) δηλώνει βέβαιος ότι «ο Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός γνωρίζει επαρκώς την κατάσταση και είναι έτοιμος να δώσει τις κατάλληλες συμβουλές». Αναφέρει χαρακτηριστικά ότι «ως έσχατη λύση υπάρχουν μεγάλα μαξιλάρια διαθεσίμων από το επιτυχημένο πρόγραμμα στήριξης του ESM». Για την Ιταλία, δηλώνει ότι «για να ηρεμήσουν οι αγορές είναι απαραίτητο η ιταλική κυβέρνηση να καταλήξει σε συμφωνία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε σχέση με την πορεία του ιταλικού προϋπολογισμού» και προειδοποιεί ότι οι συνέπειες μιας κρίσης που θα αναδειχτεί από την Ιταλία θα είναι «σοβαρές». Ομως, εκτιμά ότι οι επιπτώσεις μιας μετάδοσης προς τη χώρα μας είναι λιγότερο απειλητικές από ό,τι θα ήταν πριν από μερικά χρόνια.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι είμαστε καλύτερα προετοιμασμένοι για την επόμενη κρίση από ό,τι ήμασταν για την τελευταία. Η Ευρωπαϊκή Ενωση μαζί με την ΕΚΤ και τις εθνικές κεντρικές τράπεζες έχουν επιτύχει σημαντική πρόοδο σε σημαντικούς τομείς, πρόοδο που μπορεί να θεωρούνταν ουτοπική μόλις πριν από δέκα χρόνια. Παραδείγματα αποτελούν η δημιουργία του Ενιαίου Μηχανισμού Εποπτείας στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής τραπεζικής ένωσης και η δημιουργία, και η εξαιρετικά επιτυχημένη δουλειά, του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας. Το αν είναι αρκετές οι μεταρρυθμίσεις και οι βελτιώσεις είναι κάτι που θα φανεί στην πορεία. Η ανθεκτικότητα της ευρωζώνης σε κρίσεις θα τεθεί τελικά σε δοκιμασία από τις αγορές.

Φυσικά, παρακολουθούμε με μεγάλη ανησυχία τις εξελίξεις στην Ιταλία. Η Ιταλία είναι η τέταρτη μεγαλύτερη οικονομία της ευρωζώνης ως προς το ΑΕΠ. Από την πλευρά της Αυστρίας, η Ιταλία είναι γειτονική μας χώρα και ο δεύτερος μεγαλύτερος εμπορικός μας εταίρος. Δεδομένης της πρόσφατης νευρικότητας στις χρηματοπιστωτικές αγορές, ο κίνδυνος να καταλήξει η Ιταλία σε δίνη ρευστότητας (liquidity spiral) είναι σίγουρα υψηλότερος σήμερα, όμως δεν πρέπει να συγχέεται με την κρίση φερεγγυότητας. Οι συνέπειες μιας κρίσης που αναδύεται από την Ιταλία θα είναι σοβαρές, ιδιαίτερα για τους Ιταλούς, αλλά σίγουρα και για τα υπόλοιπα κράτη – μέλη της ευρωζώνης. Ωστόσο, αναμένω ότι οι παρενέργειες θα είναι μικρότερες από ό,τι κατά την κρίση χρέους των ετών 2011 και 2012, δεδομένου ότι οι περισσότερες χώρες, ιδίως εκείνες που βρέθηκαν υπό οικονομική πίεση κατά την κρίση στην ευρωζώνη, σημείωσαν πρόοδο όσον αφορά τη βελτίωση της δημοσιονομικής τους θέσης και την ενίσχυση των τραπεζικών τους συστημάτων. Επιπλέον, η ΕΚΤ μαζί με την Ευρωπαϊκή Ενωση δημιούργησαν ένα καλό δίχτυ ασφαλείας. Για να ηρεμήσουν οι αγορές, είναι απαραίτητο η ιταλική κυβέρνηση να καταλήξει σε συμφωνία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε σχέση με την πορεία του ιταλικού προϋπολογισμού.

Πράγματι, η Ελλάδα γύρισε σελίδα επιτυχώς και παρότι τα νέα είναι καλά για όλους μας, αισθάνομαι μεγάλη συμπάθεια για τον ελληνικό λαό, ο οποίος υπέφερε πολύ από την κρίση. Νομίζω ότι οι επιπτώσεις της μετάδοσης από την Ιταλία είναι πολύ λιγότερο απειλητικές από ό,τι θα ήταν πριν από μερικά χρόνια. Κατά τη γνώμη μου, η κύρια προτεραιότητα για την Ελλάδα είναι η οικονομική ανάπτυξη και το κύριο συστατικό για την επίτευξη αυτού του στόχου είναι οι επενδύσεις. Ενώ η χρηματοδότηση από επίσημες πηγές, όπως τα διαρθρωτικά ταμεία της ΕΕ, θα διαδραματίσει σίγουρα σημαντικό ρόλο, το κύριο μέρος θα πρέπει να προέρχεται από ιδιωτικές πηγές. Και αυτό με τη σειρά του απαιτεί οικονομική και πολιτική σταθερότητα.

Δεν είμαι ειδικός επί των ελληνικών τραπεζών. Φυσικά, γνωρίζω ότι η αναλογία των μη εξυπηρετούμενων δανείων είναι η υψηλότερη στην Ευρώπη. Γνωρίζω επίσης ότι το ελληνικό υπουργείο Οικονομικών, η διοίκηση της Τραπέζης της Ελλάδος και το Ελληνικό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας σημείωσαν τεράστια πρόοδο στην ολοκληρωμένη στρατηγική τους για τον τραπεζικό τομέα και τη διαχείριση των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Οπως είπα, δεν είμαι σε θέση να κρίνω αν οι ελληνικές τράπεζες έχουν επαρκή κεφάλαια ή αν είναι σε θέση να επιτύχουν συμφωνημένους στόχους στα μη εξυπηρετούμενα δάνεια. Ωστόσο, είμαι βέβαιος ότι ο Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός γνωρίζει επαρκώς την κατάσταση και είναι έτοιμος να δώσει τις κατάλληλες συμβουλές. Ως έσχατη λύση υπάρχουν μεγάλα μαξιλάρια διαθεσίμων από το επιτυχημένο πρόγραμμα στήριξης του ESM. Η καλύτερη διασφάλιση για την αξιοπιστία του τραπεζικού συστήματος, ωστόσο, είναι η οικονομική ανάπτυξη. Με αυτή την έννοια, η επίτευξη του ορίου του 2% στην αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ για πρώτη φορά σε περισσότερο από μία δεκαετία, όπως δείχνουν οι σημερινές προβλέψεις για το τρέχον έτος, είναι αρκετά καλά νέα.

Το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ έχει ήδη δείξει την προοπτική τερματισμού του Προγράμματος Αγορών Στοιχείων Ενεργητικού, ανάλογα με τις προοπτικές για μεσοπρόθεσμη σταθερότητα των τιμών. Κατά τη γνώμη μου, η εξομάλυνση της νομισματικής πολιτικής του Ευρωσυστήματος, η οποία περιλαμβάνει επίσης την αύξηση των επιτοκίων από τα τρέχοντα πολύ χαμηλά επίπεδα, παρουσιάζει μικρό κίνδυνο για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Εκτός από τις περιορισμένες άμεσες επιπτώσεις στα δημόσια οικονομικά, μπορεί να υπάρξουν έμμεσες επιδράσεις στη χρηματοπιστωτική σταθερότητα μέσω της εξασθένησης της συνολικής ζήτησης. Ωστόσο, αν υποτεθεί ότι η οικονομική ανάκαμψη είναι ισχυρή, μια καλά επικοινωνημένη και προβλέψιμη έξοδος μπορεί ακόμη και να σταθεροποιήσει το τραπεζικό σύστημα βελτιώνοντας τα καθαρά περιθώρια επιτοκίου. Αντίθετα, τα χαμηλά επιτόκια στην αγορά για μεγάλο χρονικό διάστημα θα μπορούσαν να έχουν αρνητικές συνέπειες για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και την υγεία των ασφαλιστικών εταιρειών, των συνταξιοδοτικών ταμείων και των τραπεζών.

Οι κύριες μελλοντικές προκλήσεις περιλαμβάνουν πολιτικούς κινδύνους. Οπως δείχνει το παράδειγμα του Brexit ή οι πρόσφατες εμπορικές εντάσεις, οι δρόμοι του λαϊκισμού ενδέχεται να βρίσκονται εν μέρει στην ανεπαρκή ή άδικη απάντηση στην οικονομική κρίση. Ακόμη και η σημερινή ανάκαμψη δεν έχει σημειώσει ομοιόμορφη πρόοδο από χώρα σε χώρα και εντός των χωρών. Με τη σειρά του, το αποσαρθρωτικό δυναμικό του λαϊκισμού απειλεί το ευρωπαϊκό εγχείρημα, το πολυμερές εμπορικό καθεστώς καθώς και τις προσπάθειες για να καταστεί το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα πιο σταθερό.

Οσον αφορά τόσο τον επιμερισμό των κινδύνων όσο και τη μείωσή τους, η ήδη συμφωνηθείσα κοινή εξασφάλιση (backstop) για το Ταμείο Ενιαίας Εκκαθάρισης, που θα παρέχεται από τον ενισχυμένο Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας, θα αποτελούσε σημαντική βελτίωση. Το ίδιο ισχύει για ένα Ευρωπαϊκό Σύστημα Εγγύησης Καταθέσεων, που βρίσκεται ακόμη σε διαπραγμάτευση. Επιπλέον, θα ήταν λογικό ένα είδος προϋπολογισμού της ευρωζώνης με στόχο την ανταγωνιστικότητα, τη σύγκλιση και τη σταθεροποίηση, όπως τα εργαλεία που πρότεινε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Το Πρόγραμμα Στήριξης Μεταρρυθμίσεων για την κάλυψη του βραχυπρόθεσμου κόστους των εγχώριων διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και η Ευρωπαϊκή Λειτουργία Σταθεροποίησης Επενδύσεων για τη διατήρηση των επενδύσεων σε περίπτωση σοβαρών οικονομικών κρίσεων. Με παρόμοιο τρόπο, η γερμανική και η γαλλική κυβέρνηση προετοιμάζουν ένα Ευρωπαϊκό Ταμείο Σταθεροποίησης της Ανεργίας. Ωστόσο, η επίτευξη συμφωνίας για τις θεσμικές αυτές καινοτομίες απαιτεί ένα ελάχιστο αμοιβαίας εμπιστοσύνης. Η συμμόρφωση με τους ισχύοντες κανόνες είναι σίγουρα ένα βασικό συστατικό για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης.