Τη δημιουργία ενός ειδικού καθεστώτος «συνδεδεμένου μέλους» για την Ουκρανία, ως ενδιάμεσο βήμα πριν από την πλήρη ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση, προτείνει ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, επιχειρώντας να δώσει νέα ώθηση στην ευρωπαϊκή πορεία του Κιέβου.
Η επιστολή
Σε επιστολή του προς τους Ευρωπαίους ηγέτες, ο Μερτς αναγνωρίζει ότι η κανονική διαδικασία ένταξης δεν μπορεί να ολοκληρωθεί σύντομα, λόγω των θεσμικών δυσκολιών, των χρονοβόρων διαδικασιών κύρωσης και των πολιτικών επιφυλάξεων που εξακολουθούν να υπάρχουν σε αρκετά κράτη-μέλη.
Για τον λόγο αυτό, εισηγείται μια πιο ευέλικτη μορφή ευρωπαϊκής ενσωμάτωσης, η οποία θα επιτρέψει στην Ουκρανία να αποκτήσει ουσιαστικότερο ρόλο στην ΕΕ ακόμη και πριν από την πλήρη ένταξη.
Σύμφωνα με την πρόταση, η Ουκρανία θα αποκτούσε πρόσβαση στους βασικούς ευρωπαϊκούς θεσμούς — το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο — χωρίς όμως δικαίωμα ψήφου ή δική της εκπροσώπηση σε επίπεδο χαρτοφυλακίων. Παράλληλα, θα μπορούσε να συμμετέχει σταδιακά σε προγράμματα και χρηματοδοτικά εργαλεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Παράθυρο για βοήθεια από ρωσική επίθεση
Κεντρικό στοιχείο της πρωτοβουλίας αποτελεί η δυνατότητα του Κιέβου να ζητά βοήθεια από τα κράτη-μέλη σε περίπτωση νέας ρωσικής επίθεσης, μέσω του άρθρου 42 παράγραφος 7 των ευρωπαϊκών συνθηκών.
Η διάταξη αυτή θεωρείται από αρκετούς ως ευρωπαϊκό αντίστοιχο του άρθρου 5 του ΝΑΤΟ, αν και αφήνει στα κράτη μεγαλύτερη ευελιξία ως προς το είδος της βοήθειας που θα προσφέρουν, από στρατιωτική και οικονομική στήριξη έως ιατρική ή διπλωματική υποστήριξη.
Ο Μερτς προτείνει επίσης τη δημιουργία ενός «μηχανισμού επαναφοράς», ο οποίος θα επιτρέπει την αναστολή του ειδικού καθεστώτος εάν η Ουκρανία υποχωρήσει σε ζητήματα κράτους δικαίου, θεμελιωδών δικαιωμάτων ή μεταρρυθμίσεων. Όπως σημειώνει, η πρόταση θα προσέφερε στο Κίεβο «ένα ουσιαστικό ισοδύναμο της ένταξης», χωρίς να εγκαταλείπεται η προοπτική της πλήρους συμμετοχής στην ΕΕ.
Επιφυλάξεις
Η πρωτοβουλία παρουσιάστηκε επίσημα λίγες εβδομάδες μετά την άτυπη σύνοδο κορυφής της ΕΕ στην Κύπρο, όπου ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι είχε ζητήσει επιτάχυνση της ενταξιακής διαδικασίας, απορρίπτοντας κάθε μορφή «συμβολικής» συμμετοχής.
Παρά τις επιφυλάξεις αρκετών ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, ο Μερτς θεωρεί ότι η ειδική αυτή σχέση θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ισχυρό πολιτικό μήνυμα στήριξης προς την Ουκρανία, αλλά και ως εργαλείο σταθερότητας για ολόκληρη την Ευρώπη.
Η στάση της Ουγγαρίας
Την ίδια στιγμή, οι πολιτικές εξελίξεις στην Ουγγαρία φαίνεται να διευκολύνουν το κλίμα. Ο νέος πρωθυπουργός Πέτερ Μάγιαρ εμφανίζεται πιο θετικός απέναντι στην ευρωπαϊκή πορεία της Ουκρανίας σε σχέση με τον προκάτοχό του Βίκτορ Όρμπαν, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο άρσης του ουγγρικού βέτο για την έναρξη των πρώτων διαπραγματευτικών κεφαλαίων.
Εφόσον υπάρξει πρόοδος στις επαφές Βουδαπέστης και Κιέβου, η Ουκρανία θα μπορούσε να ανοίξει το πρώτο διαπραγματευτικό πακέτο ήδη στη σύνοδο κορυφής του Ιουνίου στις Βρυξέλλες.
