Ίβαρ ο Ασπόνδυλος, ένας από τους πιο αινιγματικούς και ισχυρούς πολέμαρχους της εποχής των Βίκινγκ, φαίνεται πως ίσως απέκτησε επιτέλους έναν τόπο ανάπαυσης στον χάρτη της ιστορίας. Σύμφωνα με νέα έρευνα, ένας μεγάλος τύμβος στη δυτική ακτή της Κούμπριας ενδέχεται να κρύβει τον χαμένο τάφο του θρυλικού ηγέτη του 9ου αιώνα, ο οποίος διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στις σκανδιναβικές κατακτήσεις στη Βρετανία και την Ιρλανδία.
Ο Ίβαρ, γνωστός και ως «ο Χωλός» ή «ο Δράκος», υπήρξε κεντρική μορφή της Μεγάλης Ειδωλολατρικής Στρατιάς που σάρωσε την Αγγλία στα μέσα του 9ου αιώνα. Ίδρυσε μια ισχυρή δυναστεία στο Δουβλίνο και εμφανίζεται σε χρονικά και θρύλους ως αδίστακτος στρατηγός, αλλά και ως βασιλιάς με ευρεία θαλάσσια επιρροή. Παρά τη σημασία του, ο τόπος ταφής του δεν έχει ποτέ ταυτοποιηθεί με βεβαιότητα.
Η θεωρία του αρχαιολόγου Στιβ Ντίκινσον
Ο ανεξάρτητος αρχαιολόγος Στιβ Ντίκινσον υποστηρίζει ότι ένας λόφος, γνωστός στις μεσαιωνικές πηγές ως «Ο Τύμβος του Βασιλιά», θα μπορούσε να είναι ο τόπος όπου ενταφιάστηκε ο Ίβαρ, πιθανότατα μαζί με το πλοίο του, σε μια επιβλητική παγανιστική τελετή. Ο τύμβος δεσπόζει στο τοπίο της δυτικής Κούμπριας, με θέα προς τη θάλασσα, και φαίνεται να αποτελεί μέρος ενός εκτεταμένου και μέχρι πρότινος άγνωστου ταφικού τοπίου της εποχής των Βίκινγκ.
Οι ταφές πλοίων ήταν από τις πιο τιμητικές πρακτικές των πρώιμων μεσαιωνικών κοινωνιών της βόρειας Ευρώπης και προορίζονταν για πρόσωπα εξαιρετικού κύρους. Αν και τέτοιες ταφές είναι γνωστές στη Σκανδιναβία, στη Βρετανία παραμένουν εξαιρετικά σπάνιες. Μέχρι σήμερα έχουν εντοπιστεί ελάχιστα μνημειώδη παραδείγματα της προ-βίκινγκ και βίκινγκ περιόδου στην ευρύτερη περιοχή, χωρίς κανένα να έχει επιβεβαιωθεί πλήρως στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Αρχαιολογικά ευρήματα και ενδείξεις
Η θεωρία του Ντίκινσον ενισχύεται από πληθώρα στοιχείων. Στην περιοχή γύρω από τον τύμβο έχουν εντοπιστεί μεταλλικά πριτσίνια πλοίων, εξαρτήματα ναυπήγησης και μολύβδινα βαρίδια, τα οποία χρησιμοποιούνταν για τη ζύγιση ασημιού στις εμπορικές συναλλαγές των Βίκινγκ.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ένας μεγάλος θησαυρός ασημιού που βρέθηκε κοντά, με νομίσματα και αντικείμενα από περιοχές τόσο μακρινές όσο η Ευρώπη και η Βαγδάτη. Όλα δείχνουν ότι το σημείο δεν ήταν τυχαίο, αλλά κόμβος εξουσίας, πλούτου και τελετουργίας.
Γύρω από τον κύριο τύμβο έχουν καταγραφεί δεκάδες μικρότεροι δορυφορικοί λόφοι, στοιχείο που παραπέμπει σε νεκρόπολη μεγάλης κλίμακας. Σύγχρονες τεχνολογίες, όπως δορυφορικές εικόνες, LiDAR και γεωφυσικές έρευνες, αποκάλυψαν επίσης ίχνη βάσεων στόλου και μεγάλων ξύλινων αιθουσών, πιθανότατα κέντρων εξουσίας και διοίκησης.
Σε μικρή απόσταση έχουν εντοπιστεί κτίσματα μήκους δεκάδων μέτρων, τα οποία ορισμένοι αρχαιολόγοι θεωρούν ότι συγκαταλέγονται στα μεγαλύτερα προ-νορμανδικά κτίρια που έχουν ποτέ βρεθεί στη Βρετανία και την Ιρλανδία.
Η Κούμπρια ως κέντρο εξουσίας των Βίκινγκ
Όλα αυτά ενισχύουν την ιδέα ότι η δυτική Κούμπρια δεν ήταν απλώς μια περιφερειακή περιοχή επιδρομών, αλλά ένα σημαντικό κέντρο βίκινγκ εξουσίας. Ο Ντίκινσον συνδέει την περιοχή με το βασίλειο «Λάιθλιντ» που αναφέρεται σε ιρλανδικές πηγές του 9ου αιώνα.
Αν και ορισμένοι ιστορικοί τοποθετούν το Λάιθλιντ στη Νορβηγία ή τη Σκωτία, η νέα ερμηνεία προτείνει ότι βρισκόταν στις ανατολικές ακτές της Ιρλανδικής Θάλασσας, με πυρήνα τη δυτική Κούμπρια. Σύμφωνα με τους θρύλους, ο Ίβαρ θάφτηκε σε τύμβο στα σύνορα ενός βασιλείου στην Αγγλία, ενώ τα ιρλανδικά χρονικά τον περιγράφουν ως γιο βασιλιά του Λάιθλιντ.
Για τον Ντίκινσον, ο συνδυασμός αυτών των πηγών με τα αρχαιολογικά δεδομένα καθιστά εύλογη την υπόθεση ότι ο πολέμαρχος ενταφιάστηκε στην ίδια του την επικράτεια, με θέα τη θάλασσα που κυριάρχησε όσο ζούσε.
Μυστικότητα και επόμενα βήματα
Η θεωρία δεν έχει ακόμη επιβεβαιωθεί με ανασκαφή, καθώς η ακριβής τοποθεσία του τύμβου παραμένει μυστική για να αποτραπεί η λεηλασία. Άλλοι ερευνητές εξακολουθούν να υποστηρίζουν ότι ο Ίβαρ θάφτηκε στο Ρέπτον του Ντέρμπισαϊρ, όπου βρισκόταν μεγάλο στρατόπεδο των Βίκινγκ. Ωστόσο, εκείνη η άποψη βασίζεται σε ασαφή αναφορά του 17ου αιώνα και όχι σε σύγχρονα αρχαιολογικά δεδομένα.
Αν ο «Τύμβος του Βασιλιά» αποδειχθεί πράγματι ο τάφος του Ίβαρ του Ασπόνδυλου, θα πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές ανακαλύψεις που αφορούν την εποχή των Βίκινγκ στη Βρετανία. Μια τέτοια επιβεβαίωση θα αναδιαμορφώσει την κατανόηση της σκανδιναβικής παρουσίας και θα προσφέρει μια σπάνια, απτή σύνδεση με έναν από τους πιο θρυλικούς —και φοβιστικούς— ηγέτες του πρώιμου μεσαίωνα.
