Έναν εξαιρετικά καλοδιατηρημένο τάφο ηλικίας περίπου 1.400 ετών, που ανήκει στον πολιτισμό των Ζαπότεκ, αποκάλυψαν αρχαιολόγοι στο νότιο τμήμα του Μεξικού. Το ταφικό μνημείο, που χρονολογείται γύρω στο 600 μ.Χ., ξεχωρίζει για ένα εντυπωσιακό γλυπτό κουκουβάγιας από το ράμφος της οποίας αναδύεται ανθρώπινο κεφάλι. Η πρόεδρος του Μεξικού, Κλάουντια Σέινμπαουμ, χαρακτήρισε την ανακάλυψη «την πιο σημαντική αρχαιολογική ανακάλυψη της τελευταίας δεκαετίας».
Ο τάφος, γνωστός ως Τάφος 10 του Ουίτσο, εντοπίστηκε ύστερα από ανώνυμη καταγγελία για λεηλασία στον χώρο Θέρο ντε λα Καντέρα, στο Σαν Πάμπλο Ουίτσο, στην Οαχάκα. Η έρευνα που ακολούθησε από το Εθνικό Ινστιτούτο Ανθρωπολογίας και Ιστορίας (INAH) αποκάλυψε ένα ταφικό συγκρότημα που, σύμφωνα με τους ειδικούς, προσφέρει νέες γνώσεις για τους Ζαπότεκ, γνωστούς και ως «Άνθρωποι των Σύννεφων».
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο του μνημείου είναι η μεγάλη σκαλιστή κουκουβάγια πάνω από την είσοδο του θαλάμου. Μέσα στο ράμφος της διακρίνεται ζωγραφισμένο το πρόσωπο ενός άρχοντα των Ζαπότεκ, πιθανότατα του ίδιου του νεκρού. Στην κοσμολογία του πολιτισμού, οι κουκουβάγιες συνδέονται με τη νύχτα και τον θάνατο, γεγονός που υπογραμμίζει τον ιερό χαρακτήρα του τάφου.
Στο εσωτερικό, οι αρχαιολόγοι εντόπισαν εκτεταμένες τοιχογραφίες ζωγραφισμένες με ώχρα, λευκό, πράσινο, κόκκινο και μπλε. Οι παραστάσεις απεικονίζουν πομπή μορφών που μεταφέρουν σακιά με κοπάλι, ρητινώδες υλικό που χρησιμοποιούνταν ως θυμίαμα σε τελετές. Πέτρινες πλάκες στο κατώφλι φέρουν χαραγμένα ημερολογιακά σύμβολα, ενώ σκαλιστές μορφές άνδρα και γυναίκας πλαισιώνουν την είσοδο, πιθανώς ως φύλακες του νεκρού.
Η υπουργός Πολιτισμού Κλαούντια Κουριέλ ντε Ικάσα τόνισε ότι η ανακάλυψη είναι «εξαιρετική λόγω του επιπέδου διατήρησης και των πληροφοριών που προσφέρει για την κοινωνική οργάνωση, τις νεκρικές τελετουργίες και την κοσμοθεωρία των Ζαπότεκ». Το μνημείο φαίνεται να συνδέεται με το αρχαίο βασίλειο του Huijazoo, κοντά στον λόφο Cerro de la Campana, όπου βρισκόταν η πρωτεύουσά του.
Η περιοχή βρίσκεται κοντά στον περίφημο Τάφο 5, που αποκαλύφθηκε το 1985 και έχει συγκριθεί με την Καπέλα Σιξτίνα λόγω της καλλιτεχνικής του αξίας. Σύμφωνα με το INAH, ο χώρος αποτελούσε ακρόπολη σύγχρονη του Monte Albán, της μεγάλης πρωτεύουσας των Ζαπότεκ. Μια διεπιστημονική ομάδα του Ινστιτούτου πραγματοποιεί εργασίες συντήρησης, καθώς οι τοιχογραφίες έχουν υποστεί φθορές από ρίζ
