Ας ξανασκεφτούμε τον Σημίτη

Έχουμε πολλούς λόγους να ακούμε με προσοχή τις απόψεις του πρώην πρωθυπουργού Κ. Σημίτη. Γιατί ο ίδιος ουδέποτε αυτο-περιορίστηκε στον χρυσοποίκιλτο θώκο των «τέως», αλλά διαρκώς καταθέτει τις απόψεις του με
τεκμηριωμένες παρεμβάσεις στην Ελλάδα και σε υψηλού επιπέδου fora στο εξωτερικό (εκτενές συγγραφικό έργο και ομιλίες).

Με την εξαίρεση του Ευ. Βενιζέλου, είναι ο μοναδικός πολιτικός της κεντρο-αριστερής παράταξης, ο οποίος διαθέτει την ικανότητα να προσδιορίζει τα ζητήματα επείγουσας κυβερνητικής προτεραιότητας, τις ευρωπαϊκές και διεθνείς παραμέτρους και τους ειδικότερους στόχους των πολιτικών.

Κατά παράδοξο τρόπο, η παράταξη αυτή μάλλον πελαγοδρομεί και αδυνατεί να κατανοήσει ότι αυτή η ολοκληρωμένη προσέγγιση προκλήσεων και στόχων κυβερνητικής πολιτικής υπήρξε κάποτε το συστατικό στοιχείο της ηγεμονίας της. Η διαπίστωση αυτή αρμόζει τόσο για το εναπομείναν ΠΑΣΟΚ, όσο και για εκείνα τα κυβερνητικά στελέχη τα οποία σιωπηρώς μετακινούνται προς την Κεντροαριστερά.

Είναι ορθές οι περισσότερες από τις διαπιστώσεις του κ. Σημίτη σχετικά με τα προβλήματα, τα οποία οδήγησαν όχι μόνο στην έλευση της κρίσης, αλλά τελικά και στον εγκλωβισμό στο καθεστώς των μνημονίων. Ο καλόπιστος πολίτης, ωστόσο, οδηγείται στη λογική διαπίστωση ότι πολλά από τα πρόδρομα στοιχεία της κρίσης υφίστανται ήδη από την εποχή των δύο κυβερνήσεων Σημίτη.

Η παραδοχή αυτής της αλήθειας δεν πρέπει να θεωρηθεί ότι υποσκάπτει τα σημαντικά επιτεύγματα. Η ηγεσία Σημίτη μετέβαλλε τους όρους πολιτικής νομιμοποίησης της κυβέρνησης. Από το «χάρισμα», το λαϊκισμό, την κομματική ολιγαρχία, την οπαδική λογική των μέσων και των ψηφοφόρων, περάσαμε στο στάδιο της ικανότητας διαχείρισης, των πραγματικών κυβερνητικών αποτελεσμάτων και της ουσιαστικής σύγκλισης προς τα ευρωπαϊκά δεδομένα.

Αποκορύφωμα αυτής της μεταβολής υπήρξε η ένταξη της χώρας στην ΟΝΕ. Αν, όμως, λάβουμε υπόψη ότι οι κυβερνήσεις Σημίτη λειτούργησαν σε ένα εξαιρετικά ευνοϊκό πολιτικό πλαίσιο, τότε είναι εύλογο το συμπέρασμα ότι ο
κατάλογος των πεπραγμένων του εκσυγχρονισμού θα έπρεπε να εκτείνεται σε περισσότερα πεδία.

Η ηγεσία Σημίτη ανέλαβε την εκπλήρωση στόχων για τους οποίους δεν χρειάστηκε να πείσει την κοινή γνώμη. Η επιλογή της ΟΝΕ είχε νομιμοποιηθεί από την ιστορική ηγεσία Α. Παπανδρέου. Η αξιωματική  αντιπολίτευση εξέφραζε τη συναίνεσή της στα θεμελιώδη. Παράλληλα, η κοινοβουλευτική πλειοψηφία ήταν εξαιρετικά ισχυρή και στις δύο περιόδους.

Πέραν της ονομαστικής σύγκλισης, μικρά βήματα έγιναν στο επίπεδο των διαρθρωτικών αλλαγών στην οικονομία, στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της παραγωγικότητας της χώρας. Αντιθέτως, μετά το 2000 η κυβέρνηση έδωσε το λάθος μήνυμα της μονοσήμαντης εισοδηματικής σύγκλισης προς τα επίπεδα της ΕΕ. Την ίδια εποχή ο (σοσιαλδημοκράτης) καγκελάριος Σρέντερ προσδιόριζε ένα ρεαλιστικό κυβερνητικό πρόγραμμα σταθεροποίησης (Ατζέντα 2010), το οποίο απέδωσε καρπούς σε μία ήδη εξαιρετικά ανταγωνιστική οικονομία.

Η μεγαλύτερη αδυναμία εντοπίζεται στο γεγονός ότι δεν αξιοποιήθηκαν επαρκώς οι ευνοϊκές πολιτικές και οικονομικές προϋποθέσεις για την προώθηση ρηξικέλευθων τομών στη λειτουργία του κράτους και της οικονομίας, ιδιαίτερα μετά το 2000.

Το ασφαλιστικό, η απασχόληση, η ανταγωνιστικότητα, το δημόσιο χρέος, οι Ολυμπιακοί Αγώνες αποτελούν ορισμένα παραδείγματα των χαμένων ευκαιριών, πιθανώς γιατί δεν υφίστατο πλέον μία στενή εξωτερική επιτήρηση ανάλογη με την ΟΝΕ. 

Αντιθέτως, ανέκαμψαν οι «σκοτεινές» δυνάμεις του κόμματος, οι οποίες επικράτησαν έναντι της κυβερνητικής λειτουργίας, κατέστησαν το κόμμα ένα άλλο καρτέλ, κραύγασαν για το πολιτικό κόστος, δημιούργησαν νέες
πελατειακές σχέσεις (και διαφθορά) και εμπόδισαν την ανασυγκρότηση του κόμματος.

Οι προηγούμενες ηγεσίες με τις επιτυχίες και τις αδυναμίες τους μας κάνουν σοφότερους για τους πραγματικούς περιορισμούς στη λειτουργία της κυβέρνησης και του κράτους.

Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να εξακολουθούμε να διαπιστώνουμε τα συμπτώματα, δίχως να αναλαμβάνουμε με σθένος
πρωτοβουλίες για τη θεραπεία τους. Το καθήκον αυτό πλέον έχει περάσει σε όσους κυβερνούν, και όσους φιλοδοξούν να κυβερνήσουν.

Αρκεί να απαλλαγούν από τον αταβισμό που κατατρύχει τις ελληνικές κυβερνήσεις. 

Ο Μάνος Παπάζογλου είναι επίκουρος Καθηγητής Πολιτικών Συστημάτων στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου