[Αγιογραφίες] Τζετ λαγκ

Κανείς δεν ξεφεύγει από τη σαγήνη της Αμερικής. Στην Αμερική πηγαίνεις ευρωπαϊστής και κινδυνεύεις να φύγεις ευρωσκεπτικιστής.

Από ένα τέτοιο θεωρητικό τζετ λαγκ φαίνεται ότι υποφέρει ακόμη ο Βαγγέλης Βενιζέλος. Πέρασε το Πάσχα στην άλλη όχθη του Ατλαντικού – με πολιτικές και ακαδημαϊκές συζητήσεις. Και χθες, που παρουσίαζε το τελευταίο του βιβλίο, δήλωσε όχι βεβαίως ευρωσκεπτικιστής αλλά ευρωπαϊστής που, λόγω ακριβώς του ευρωπαϊσμού του, δεν μπορεί παρά να είναι σκεπτικιστής.

Υπό την προφανή επήρεια του ταξιδιού, ο Βενιζέλος είπε ότι τα υπαρξιακά προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η Ευρώπη – όπως το χρέος και το νόμισμα – στην Αμερική έχουν λυθεί ήδη από τον 18ο αιώνα, με τη θεσμική μαστοριά της ομοσπονδίας. Τα του χρέους τα είχε λύσει ο Αλεξάντερ Χάμιλτον, που τώρα τιμάται αμερικανοπρεπώς ως πραγματικός πατέρας του έθνους: με μια χιπ χοπ όπερα που σπάει από πέρσι ταμεία στο Μπρόντγουεϊ.

Ολα αυτά ακούγονται λίγο εξωτικά, αλλά δεν είναι. Τα καταστατικά ελλείμματα της Ευρώπης αντανακλώνται στην ελληνική περιπέτεια. Αυτό είναι και το πόρισμα του βρεγμένου από την περιπέτεια Βενιζέλου: φτιαγμένη για τον καιρό της ειρήνης και της ευημερίας, η Ενωση κεραυνοβολήθηκε από την κρίση και αναγκάστηκε να την αντιμετωπίσει βιάζοντας το θεσμικό της κεκτημένο. Αναγκάστηκε να καλέσει το ΔΝΤ, όπως καλεί τώρα το ΝΑΤΟ για να προφυλάξει τα σύνορά της. Ολα συντελέστηκαν – ή μάλλον συντελούνται – στη νομισματική και γεωγραφική μεθόριο της Ευρώπης: στην Ελλάδα.

Ο βενιζελικός σκεπτικισμός δείχνει πάντως να μην αμφισβητεί το γεγονός ότι ακόμη και αυτή η Ευρώπη – ατροφική, αντιφατική και ασταθής – ήταν άγκυρα για την Ελλάδα. Η άγκυρα που την κράτησε στο ιστορικό της πεπρωμένο, όταν το εγχώριο πολιτικό σύστημα είχε παρασυρθεί από τα μποφόρ της αυταπάτης.

Ετσι περίπου φαίνεται η ιστορία από ψηλά. Από κάτω, από τη βράση της στιγμής, το οπτικό πεδίο κλείνει. Περιορίζεται σε συνθήκες δωματίου, στους τοίχους του θεάτρου όπου ο Βενιζέλος μπορεί ακόμη να απευθύνεται – και να ακούγεται – σε μια μικρή ευρωστρεφή ελίτ. Τόσο μικρή που θα χρειάζονταν πολύ χαλαρά κριτήρια για να συμπεριλάβει κανείς σε αυτή όλους τους παρισταμένους, ακόμη κι αν τυπικά ανήκουν στο ίδιο κόμμα με τον Βενιζέλο.

Εξω από αυτό τον κύκλο η ακουστική είναι χαλασμένη. Αλλά και τι να κάνουμε; Οπως είπε ο πρώην πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, είμαστε Ελληνες από μοίρα.

Η μοίρα που ο Χάμιλτον ήθελε για τον αμερικανικό λαό ήταν να αποδείξει ότι μπορεί πραγματικά να κυβερνηθεί «βασισμένος στον στοχασμό και την επιλογή» και όχι εξαρτημένος «από την ισχύ και την τύχη».

Εμείς ακολουθούμε την αντίστροφη μοίρα. Εξω εξαρτημένοι από την ισχύ των άλλων. Και μέσα αφημένοι στην τύχη.