Συγχαρητήρια, απολύεστε!

Ηταν μια συνηθισμένη μέρα στο γραφείο. Η Στέλλα κοιτούσε τα e-mail της όταν είδε ένα που προερχόταν από το αφεντικό της. Το άνοιξε ανυποψίαστη: «Συγχαρητήρια. Ομάδα, σήμερα ήρθε η μέρα της αποφοίτησης για τη Στέλλα. Ολοι είμαστε ενθουσιασμένοι και προσβλέπουμε να τη δούμε να χρησιμοποιεί τις υπερδυνάμεις της στην επόμενη μεγάλη περιπέτειά της». Η 35χρονη γυναίκα χρειάστηκε μερικά λεπτά για να καταλάβει το νόημα. Η «αποφοίτηση» σήμαινε ότι απολύθηκε. Ο 28χρονος διευθυντής της τής ανακοίνωνε με αυτόν τον τρόπο ότι σε δύο εβδομάδες θα ήταν χωρίς δουλειά. Και την τελευταία της ημέρα στο γραφείο, της διοργάνωσε αποχαιρετιστήριο πάρτι. Ξαναδίνοντάς της συγχαρητήρια.

Θα μπορούσε να είναι μια σκηνή από την ταινία «Ραντεβού στον αέρα» όπου ο Τζορτζ Κλούνι υποδυόταν τον ειδικό συρρίκνωσης εταιρειών και γυρνούσε απολύοντας εργαζομένους σε διάφορες επιχειρήσεις, εξηγώντας τους πως αυτό αποτελεί μια καινούργια αρχή για εκείνους. Είναι όμως μια νέα πρακτική που ακολουθούν κυρίως οι εταιρείες τεχνολογίας όλο και περισσότερο. Είναι σουρεαλιστικό και είναι βάρβαρο. Οι απολυμένοι καθώς εξωθούνται προς την έξοδο και την ανεργία αποκαλούνται «ροκ σταρ» που «εμπνέουν τους άλλους» και «αλλάζουν τον κόσμο». Η αλήθεια είναι πως αντιμετωπίζονται απλώς ως αναλώσιμοι.

Η τάση να αντιμετωπίζονται οι εργαζόμενοι «ως απλά μαραφέτια προς χρησιμοποίηση», όπως γράφουν οι «New York Times», «ξεκίνησε από τις εταιρείες της Σίλικον Βάλεϊ ως μοντέλο προοδευτικής σκέψης, αν και αυτός ο νέος τρόπος είναι στην πραγματικότητα ο παλαιότερος στον κόσμο: η εκμετάλλευση της εργασίας από το κεφάλαιο». Ομως αυτή τη φορά είναι επενδυμένος με hi-tech μηχανήματα, πολύχρωμα έπιπλα που δημιουργούν την ψευδαίσθηση της άνεσης, καταρράκτες στην αυλή και γιαπωνέζικους κήπους – για όσους έχουν τον χρόνο να κάνουν μικρά διαλείμματα την ώρα της δουλειάς. Δηλαδή για κανέναν. Δείχνουν ωραία και ζεν μόνο στις φωτογραφίες. Διότι η νέα πραγματικότητα δημιουργεί μια επιχειρηματική ουτοπία στην οποία δεν χρειάζεται να υπάρξει ισορροπία μεταξύ εργασίας και ζωής. Επειδή η ζωή θεωρείται δουλειά και η δουλειά θεωρείται ζωή.

   

Οι εργαζόμενοι δεν έχουν καμιά ασφάλεια. Για να μην «αποφοιτήσουν» λοιπόν πρόωρα, αναγκάζονται να βρίσκονται διαρκώς σε εγρήγορση. Τους λένε να μη σταματούν ποτέ. Κι όταν «χτυπήσουν τοίχο» από την κούραση, «να υπερπηδούν τον τοίχο αυτό». Σύμφωνα με αποκαλυπτικό κομμάτι αμερικανικής εφημερίδας, μεγάλη τεχνολογική εταιρεία προτρέπει τους εργαζομένους της να ξεχάσουν όσα ήξεραν μέχρι τώρα. Δηλαδή: στις συσκέψεις ο ένας να διαλύει τις ιδέες του άλλου. Να εργάζονται όλοι όσο περισσότερο μπορούν. Να απαντούν στα e-mail που λαμβάνουν ακόμα και μετά τα μεσάνυχτα – όσοι δεν απαντούν λαμβάνουν μηνύματα στο κινητό τους στα οποία ερωτώνται γιατί δεν απαντούν. Να στέλνουν μυστικά στα στελέχη της εταιρείας τη γνώμη τους για τους υπαλλήλους που εργάζονται σε άλλα τμήματα – γόνιμο έδαφος για «καρφώματα».

Οταν οι υπεύθυνοι της εταιρείας ρωτήθηκαν σχετικά, υπερασπίστηκαν την πολιτική τους. «Οταν στοχεύεις το φεγγάρι, η φύση της δουλειάς είναι ιδιαίτερα απαιτητική. Κάποιοι δεν αντέχουν». Ενας από τους εργαζομένους που άντεξε δύο χρόνια σ’ αυτό το περιβάλλον περιγράφει μια εικόνα που του έχει μείνει αποτυπωμένη: κόσμο να κλαίει. «Βγαίνεις από μια σύσκεψη και βλέπεις ενηλίκους να καλύπτουν το πρόσωπό τους για να μη φανούν τα δάκρυά τους. Κατά καιρούς, έχω δει όλους τους συναδέλφους μου να κλαίνε ακουμπισμένοι στο γραφείο τους».

   

Η οικονομική κατάσταση διεθνώς δείχνει πως τα ποσοστά ανεργίας θα αργήσουν να μειωθούν στις περισσότερες χώρες. Αυτό σημαίνει πως η αγορά εργασίας με τους νέους, πιο «ευέλικτους» νόμους που υιοθετούν παγκοσμίως αλλάζει ριζικά. Και σ’ αυτό συμβάλλουν οι νέες πρακτικές που ακολουθούνται προς το παρόν στις ΗΠΑ αλλά σύντομα και σε κάποια επιχείρηση κοντά μας.

Οι ιστορικές εργατικές κατακτήσεις του τελευταίου ενάμιση αιώνα ισοπεδώνονται. Οι αστικές επαναστάσεις έβαλαν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι κυβερνιούνται στον έλεγχο του ορθού λόγου. Αντίθετα, όμως, άφησαν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι παράγουν τα προς το ζην στο έλεος του ανορθολογισμού.