[Γνώμη] Η Ευρώπη σε αδιέξοδο

Είχαμε καλομάθει. Πενήντα χρόνια μετά τον πόλεμο τα κράτη-μέλη και η Ενωση συνολικά οδηγούνται σταδιακά σε πολιτικό αδιέξοδο ύστερα από κάθε εκλογική αναμέτρηση. Είτε σε εθνικό επίπεδο είτε σε περιφερειακό. Είτε πριν από λίγες ημέρες στα τρία κρατίδια της Γερμανίας είτε λίγο καιρό πριν στις εθνικές εκλογές σε Σλοβακία, Ισπανία, Πορτογαλία, Ιρλανδία, Πολωνία. Σε όλες τις περιπτώσεις αντιευρωπαϊκά κόμματα ή ευρωσκεπτιστικά βρίσκονται στην εξουσία ή αποκτούν δυναμική για το μέλλον.

Η τάση παντού είναι η αποδυνάμωση των κομμάτων της λεγόμενης κοινωνικής Δημοκρατίας (social Democracy). Τα χριστιανοδημοκρατικά και τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα που κυριάρχησαν στην Ευρώπη μετά τον πόλεμο και συνέβαλαν στην ενδυνάμωσή της και στην ευημερία βρίσκονται σε υποχώρηση. Αντίθετα, τα κόμματα του αντιευρωπαϊκού λαϊκισμού αυξάνουν την επιρροή τους.

Οι λόγοι της αποδυνάμωσής τους είναι βασικά δύο. Ο φόβος που προκαλούν η υπερπαγκοσμιοποίηση και η συγκέντρωση του πλούτου σε όλο και λιγότερους. Και η οργή από τα στρώματα που πλήττονται από ανεργία ή ανέχεια. Τα συνδικάτα των εργαζομένων, βασικών πυλώνων των κομμάτων της κοινωνικής Δημοκρατίας, είτε από την εισβολή των νέων τεχνολογιών είτε από την ανεργία λόγω έλλειψης ανταγωνιστικότητας υποχωρούν επίσης. Αλλά και η συνεχιζόμενη, για τους ίδιους λόγους, συρρίκνωση της μεσαίας τάξης αδυνατίζει το μέτωπο εργοδοτών – εργαζομένων.

Σε δυο χρόνια ο πολιτικός χάρτης της Ευρώπης θα έχει δραματικά αλλάξει. Υστερα από μια περίοδο ακυβερνησίας, θα περάσουμε είτε στη συνεργασία των νέων κομμάτων με τα παραδοσιακά και προσαρμογής όλων σε συμβιβασμούς. Είτε στην επικυριαρχία των νέων δυνάμεων. Και στις δυο περιπτώσεις η αποδυνάμωση της Ευρώπης θα είναι αναπόφευκτη. Και επειδή η διάλυση της Ευρώπης δεν φαίνεται να συμφέρει, θα επικρατήσει ως συνέπεια αφενός η δημιουργία Ευρώπης πολλών ομόκεντρων κύκλων, αφετέρου  η αποδυνάμωση της Δημοκρατίας και η διάδοση αυταρχικών μεθόδων διακυβέρνησης.

  

Ο Ντάνι Ρόντρικ στο βιβλίο του «Το παράδοξο της παγκοσμιοποίησης», έχοντας μελετήσει διεξοδικά τις τρεις κρίσεις κάθε κύκλου της καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης, καταλήγει στο συμπέρασμα – που το ονομάζει «το τρίλημμα της παγκοσμιοποίησης» – ότι Δημοκρατία, παγκοσμιοποίηση και εκχώρηση εθνικής κυριαρχίας σε υπερεθνικά μορφώματα δεν μπορούν να συνυπάρξουν και τα τρία μαζί. Αυτό συνέβη στους προηγούμενους κύκλους και οδήγησε σε δύο Παγκοσμίους Πολέμους.

Ας ελπίσουμε οι κοινωνίες της Ευρώπης του Διαφωτισμού θα μπορέσουν να τον διαψεύσουν. Το δημοψήφισμα για την έξοδο της Αγγλίας από την Ενωση και οι εθνικές εκλογές στη Γαλλία και τη Γερμανία θα ξεκαθαρίσουν κάπως το τοπίο. Και την ευστάθεια της μεταπολεμικής Ευρώπης. Αλλά και τον ρόλο της ως πρωτεύουσας οικονομικής δύναμης.