[Ενστάσεις] Ο λαός ως υπερθεσμός

Η βασική πολιτική θέση του Συνασπισμού, τα χρόνια του Νίκου Κωνσταντόπουλου, ήταν η συχνή αναφορά στη θεσμική θωράκιση της δημοκρατίας. Ηταν τόσο μονήρης η ρητορική υπεράσπισης των θεσμών, που είχε γίνει ανέκδοτο: τα πολιτικά προβλήματα συχνά υποβιβάστηκαν σε ζητήματα θεσμικής αμέλειας. Ωστόσο, πολλές διεκδικήσεις (όχι οι συνδικαλιστικές) ήταν στερεωτικές ενός κράτους με απαρασάλευτες αρχές, με νόμους και κανόνες που δεν θα μπορούσαν να παραβιαστούν εύκολα από όσους επένδυαν στην κομματική ταυτότητα.

Ηταν εύλογη εκείνη η θέση. Το κράτος ήταν ανέκαθεν λάφυρο των κομμάτων και πάντα υπήρχε περιθώριο αυτό να διορθωθεί. Στην κατεύθυνση της διόρθωσης αυτής, η ευρωπαϊκή Αριστερά στήριξε ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις: το ΑΣΕΠ και τις ανεξάρτητες Αρχές (Συνήγορος του Πολίτη, Συνήγορος του Καταναλωτή, Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης κ.λπ.). Κατά σύστημα, επίσης, διεκδικήθηκε η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και η διάκριση των εξουσιών.

Ολα αυτά ήταν αριστερή διεκδίκηση – και δικαίως πολλοί είχαν εκφράσει τη δυσάρεστη έκπληξή τους όταν στην τρικομματική κυβέρνηση Σαμαρά – Βενιζέλου – Κουβέλη πολλά δημόσια αξιώματα (και όχι μόνο σε μετακλητές θέσεις) καλύφθηκαν με το σύστημα 4-2-1. Οσοι μέμφθηκαν τότε τη ΔΗΜΑΡ, ωστόσο, φοβάμαι ότι είτε αγνοούσαν είτε δεν υπολόγιζαν την πρόσβαση που είχε η Αριστερά σε κρατικές δομές της ενημέρωσης, της τέχνης, αλλά και της γραφειοκρατίας. Οτι δηλαδή άλλο πράγμα ήταν οι ηγετικές διακηρύξεις κι άλλο οι πρακτικές της βάσης.

Αυτές οι πρακτικές νίκησαν. Κι όταν η λεγόμενη ριζοσπαστική (και στην ουσία νεομπολσεβίκικη) Αριστερά έγινε κράτος, ο μόνος θεσμός που εκείνες οι πρακτικές επέτρεπαν ήταν «ο λαός». Στο όνομα του οποίου δικαιολογούνται τα πάντα. «Είναι δική μας υπόθεση» που λέει κι ο Νίκος Καρανίκας – υπόθεση «του λαού» και του κράτους που ανήκει «στον λαό».  

Ολοι οι ολοκληρωτισμοί του εικοστού αιώνα, όλων των ιδεολογικών κατευθύνσεων, θεμελιώθηκαν στο όνομα «του λαού». Μόνο που όταν «οι λαοί» αντιλήφθηκαν τι συνέβαινε ήταν πολύ αργά.