[Ενστάσεις] Εθνος και λαός

Η αρχαιότητα, ένα εξιδανικευμένο παρελθόν, υπήρξε η συνεκτική ύλη πάνω στην οποία οργανώθηκε ως έθνος κράτος η νεότερη Ελλάδα. Χρειαζόταν ένας ισχυρός μύθος που θα έθετε υπό την αιγίδα του μια ταυτότητα, κάτω από την οποία θα μπορούσαν να ενοποιηθούν ετερόκλητες κοινωνικές ομάδες και φατρίες, με διαφορετικά συμφέροντα, διαφορετικά γλωσσικά ιδιώματα, διαφορετικά έθιμα – και ο μύθος αυτός βρισκόταν στην κλασική αρχαιότητα, στη δημοκρατία, στα γράμματα και στις τέχνες που είχε ανασύρει ο δυτικός Διαφωτισμός. Από αυτό το εξιδανικευμένο παρελθόν εμπνεύστηκαν και οι ρομαντικοί φιλέλληνες που στήριξαν την ελληνική Επανάσταση, τη μοντέρνα διεκδίκηση δηλαδή του έθνους κράτους που οδήγησε στη δημιουργία της νεότερης Ελλάδας.

Το θέμα είναι ότι στην πορεία του ελληνικού έθνους η ιδέα της ευγενούς καταγωγής και της ταυτότητας τροφοδότησε την εθνική ιδεολογία – που συχνά αποτρέπει τους σύγχρονους Ελληνες να αγωνιστούν για το μέλλον τους επικαλούμενοι το παρελθόν τους, ενώ η ίδια αντίληψη τις περιόδους των εθνικιστικών εξάρσεων οδήγησε σε καταστροφές.

Αντίστοιχα αντιλαμβάνεται το παρελθόν της και η Αριστερά – ενδεικτικό, το πολύ σίγουρο για την ερμηνευτική του επάρκεια κείμενο του γραμματέα της Νεολαίας του ΣΥΡΙΖΑ Ιάσονα Σχινά – Παπαδόπουλου. Παραπέμποντας σε μια ιδεολογία χειραφέτησης και σε ένα παρελθόν αγώνων και θυσιών (όπως ακριβώς και ο εθνικισμός), οι οπαδοί της ερμηνευτικής αυτής μπορούν να παρακάμψουν την πραγματικότητα. Ολα νομίζουν ότι τα δικαιολογούν οι αγώνες των παππούδων τους. Και δεν χρειάζεται να μιλάει κανείς ούτε για το περιεχόμενο και την τελική διεκδίκηση εκείνων των παππούδων (όπως κάνει εσχάτως μια κριτική ανάγνωση της ιστορίας του Εμφυλίου, που βγάζει από τα ρούχα της την αριστερή θεολογία) ούτε για την πολιτική ή και την ηθική δικαίωση των πεπραγμένων του παρόντος, το οποίο πάντα καθαγιάζεται από το παρελθόν. Είτε στο όνομα του έθνους. Είτε στο όνομα του λαού.