[Στερεότυπα] Φυγόστρατοι και ευθύνη

Το 1989 είχα εξαντλήσει τις αναβολές μου λόγω σπουδών και, για να είμαι ειλικρινής, πέρασε από το μυαλό μου ότι τι καλά που θα ‘τανε να μπορούσα να τη σκαπουλάρω από τον στρατό. Ηταν η εποχή που αρκετοί, στο όνομα ενός γενικόλογου αντιμιλιταρισμού, επεδίωκαν να πάρουν απαλλαγή – ο συνηθέστερος τρόπος ήταν το λεγόμενο τρελόχαρτο: αρκούσε να αποδείξουν ότι έχουν μια ψυχολογικού τύπου διαταραχή. Θυμάμαι ότι εγκατέλειψα την ιδέα όταν κάναμε μια συζήτηση με τον Αγγελο Ελεφάντη, μια από τις πιο ενδιαφέρουσες και παρεμβατικές φωνές στην περιοχή της ανανεωτικής Αριστεράς, που εκείνη την περίοδο τον συναντούσα στον «Πολίτη» είτε στην εφημερίδα «Εποχή».

Ο Ελεφάντης δεν υπεδείκνυε σε κανέναν τι να κάνει. Αλλά ήξερε να εξηγεί τι σήμαιναν οι επιλογές των ανθρώπων. Πολύ διακριτικά, λοιπόν, εξήγησε ότι η μοίρα των πολιτών δεν μπορεί να μη συνδέεται με την πορεία του κράτους, ότι η ευθύνη των πολιτών στις συντεταγμένες κοινωνίες είναι πρωτίστως ηθική κι ότι, ακόμα κι αν κάποιος διαφωνεί με ορισμένες κρατικές πολιτικές, είναι υποχρεωμένος να προσπαθήσει να τις αλλάξει με πολιτική δράση – κι όχι βγάζοντας την ουρά του απέξω. Επίσης, πρόσθεσε, ένας στρατός κληρωτών είναι συστατικό στοιχείο δημοκρατίας, στο πλαίσιο του εθνικού κράτους.

Μιλιταρισμός – ξεμιλιταρισμός, λοιπόν, ο στρατός είναι αναπόφευκτη υποχρέωση του συνειδητοποιημένου πολίτη και, ταυτόχρονα, ένα βήμα πολιτικής συνειδητοποίησης, ιδίως για ιδεολογίες που εκκινούν από το ηθικό πρόταγμα της κοινωνικής αλλαγής, όπως οι ιδεολογίες της δημοκρατικής Αριστεράς. Κι αν υπάρχουν κάποιοι οι οποίοι θεωρούν ότι ο στρατός είναι χάσιμο χρόνου και όποιοι κατατάσσονται είναι, απλώς, κορόιδα, υπάρχει κι εδώ δημοκρατική αριστερή απάντηση: ότι η ιστορική συγκυρία έχει απαιτήσει κατά καιρούς στρατιωτική δράση είτε από τα έθνη (στην περίπτωση του αντιναζιστικού πολέμου) είτε από την ίδια την Αριστερά. Κι ότι αν τα έθνη (ή οποιοσδήποτε σχηματισμός τα διαδεχθεί) προετοιμάζονται και στρατιωτικά, μια αντιεστέτ πολιτική ιδεολογία όπως η Αριστερά δεν νοείται να ευνοεί τις διακρίσεις.

Τα λόγια του Ελεφάντη, που τότε έπαιξαν ρόλο στην προσωπική μου συνειδητοποίηση, μόνο πολιτικοί αμοραλιστές θα τα θεωρούσαν σήμερα συντηρητικά. Επειδή λοιπόν είμαι σίγουρος ότι πολιτικοί αμοραλιστές δεν μπορεί να υπάρχουν σε ένα κόμμα όπως ο ΣΥΡΙΖΑ, στην κυβέρνηση του οποίου συμμετέχουν προσωπικότητες που συνεργάστηκαν με τον Ελεφάντη (Μπαλτάς, Πανούσης, Ξυδάκης κ.ά.), είμαι βέβαιος ότι είναι κακόβουλα όσα λέγονται για τον γραμματέα και μέλος της Ομάδας Πολιτικής Διαπραγμάτευσης Τάσο Κορωνάκη, ότι τάχα είναι φυγόστρατος, ανυπότακτος και λουφαδόρος.

Κι ότι η καθυστέρηση της κυβέρνησης και του ιδίου να απαντήσουν ρητώς στη σχετική ερώτηση βουλευτών της αντιπολίτευσης, που υπεβλήθη στις 30 Ιουλίου, οφείλεται στην ένταση της διαπραγμάτευσης και στη συμφωνία που καθαρογράφεται. Ισως και στις ζέστες.