[Εισαγωγικά] Tο βρώμικο Grexit

Υπάρχουν σοβαρά και λιγότερο σοβαρά θέματα στο ξεκίνημα του Αυγούστου. Στα λιγότερο σοβαρά εντάσσεται η χωρίς δισταγμούς απάντηση παράγοντα των πάλαι ποτέ «θεσμών» στο ερώτημα γιατί οι τροϊκανοί δεν κατέλυσαν σε παράκτιο ξενοδοχείο, όπως το Divani στο Καβούρι ή ο Αστέρας, και προτίμησαν το κεντρικό Χίλτον. «Για να μην ψάχνουν οι παπαράτσι να φωτογραφίσουν την Ντέλια με μαγιό στην παραλία» είπε. Εννοούσε τη Ρουμάνα Βελκουλέσκου, διάδοχο του Τόμσεν στην εκπροσώπηση του ΔΝΤ.

Στα σοβαρά είναι η ελληνική οικονομία που, κατ’ έκφρασιν τραπεζίτη, «λιώνει σαν παγωτό στον ήλιο» λόγω των capital controls. «Ξεχνάμε» εξηγεί το ίδιο πρόσωπο, «ότι ακόμη και οι περίφημες εξαγωγικές ελληνικές επιχειρήσεις συνήθως εισάγουν τις ύλες που μεταποιούν και πωλούν στο εξωτερικό». Κάθε τράπεζα μπορεί να ικανοποιήσει μικρό ποσοστό από τα αιτήματα τέτοιων επιχειρήσεων για εμβάσματα πληρωμών των ξένων προμηθευτών τους. Εξού και η αγορά συρρικνώνεται, ενώ η δραστηριότητα εξατμίζεται.

Στα εξίσου σοβαρά είναι οι παρατηρήσεις ξένου επισκέπτη, που άφησε πρόσφατα τον δημόσιο τομέα για να επανέλθει στο πανεπιστήμιο. Αυτός δεν ανησυχεί για τον Αλέξη Τσίπρα, «που θα κερδίσει όλες τις πολιτικές μάχες, στο κόμμα του ή σε νέες εκλογές». Περισσότερο τον απασχολούν οι δανειστές που, με τη μία ή την άλλη αφορμή, θα του κάνουν τη ζωή δύσκολη ζητώντας όλο και κάτι παραπάνω με τρόπο που να τον φθείρουν ή να τον παρακινούν έμμεσα να τα βροντήξει. Πρωτοστατούν εδώ οι Γερμανοί που δίνουν τον τόνο – οι άλλες χώρες του Βορρά είναι δορυφόροι τους που θα σιωπούσαν αν το Βερολίνο άλλαζε γραμμή.

Το ίδιο πρόσωπο δεν πιστεύει στην επιστροφή στη δραχμή αλλά σε ένα «βρώμικο Grexit». Οι ελληνικές τράπεζες, κατά το σενάριο που βλέπει να εκτυλίσσεται, θα ανακεφαλαιοποιηθούν και θα παραμείνουν στο ευρώ. Αλλά, αργά ή γρήγορα, οι δημόσιοι υπάλληλοι ή συνταξιούχοι και πιθανώς οι εγχώριοι προμηθευτές του κράτους θα αρχίσουν να πληρώνονται σε IOUs, σε ειδικά χρεόγραφα που θα αξίζουν 60-70 σεντς στο ευρώ. «Δεν θα είναι καλό για αυτούς που θα τα εισπράττουν» λέει, «αλλά θα είναι καλύτερο από το να μην πληρώνονται καθόλου». Η εκδοχή αυτή θα δώσει στους Γερμανούς το προσωρινό Grexit για το οποίο διψούν και στους Γάλλους το άλλοθι ότι ο διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος εξακολουθεί να έχει τη θέση του στο τραπέζι της ΕΚΤ. Επίσης, θα επιτρέψει στην ελληνική οικονομία να πάρει μπροστά βρίσκοντας ταχύτερα την αναγκαία ρευστότητα. Θα δώσει, επιπλέον, σάρκα και οστά στην κοινωνία του ενός τρίτου.

Σε αντίθεση με μια κομπλέ επιστροφή στη δραχμή, το βρώμικο Grexit θεωρείται διαχειρίσιμο. Και δεν προκαλεί επιπλοκές στο χρέος ή στις εξωτερικές υποχρεώσεις της χώρας. Πολιτικά, βέβαια, χωρίζει την Ελλάδα στα δύο. Μπαίνει κανείς στον πειρασμό να αναλογιστεί αν θα υπάρχει αντιστοίχηση ανάμεσα στο Ναι και στο Οχι του δημοψηφίσματος της 5ης Ιουλίου – αν η Ελλάδα του Οχι θα καταλήξει, ας πούμε, να είναι η Ελλάδα του ΙOU και πώς θα αντιδράσει. Παρ’ όλα αυτά, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η χώρα θα λειτουργήσει ως πολιτικο-οικονομικό πειραματόζωο σε ακραίες συνθήκες.

Ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε έβλεπε, ήδη από τον Μάρτιο, το Grexit ως κάθαρση της ευρωζώνης που θα μπορούσε, κατ’ αυτόν, να επενδύσει την υγιή της ενέργεια σε μεγαλύτερη σύσφιγξη σχέσεων των χωρών της. Μη βρίσκοντας συμμάχους έβαλε τον Ιούλιο στο τραπέζι το προσωρινό Grexit, που μπορεί τελικά να μετεξελιχθεί σε βρώμικο Grexit. Ηδη η παράταση των capital controls προκαλεί εξοικείωση των Ελλήνων στο λογιστικό χρήμα – με αναγκαστική χρήση κάρτας για συναλλαγές από ένα ποσό και πάνω που απλώς μετακινείται από τον ένα λογαριασμό στον άλλο. Είναι κάτι σαν προστάδιο για μια οικονομία διπλού νομίσματος: ευρώ και IOU. Αυτή θα είναι και η εκδίκηση του Βαρουφάκη που θα σερβιριστεί ως σχετικά κρύο πιάτο.