[Επιφυλλίδες] Συνάντηση με τον εαυτό του

Οι παλιοί σοφοί πίστευαν πως υπάρχει μια λεπτότατη ουσία που γεμίζει το Σύμπαν. Την ονόμασαν αιθέρα. Για πολλούς αιώνες ο αιθέρας ταίριαζε μια χαρά στις κοσμολογικές ερμηνείες τους. Το πράγμα άρχισε να στραβώνει όταν ανακαλύφθηκε η παράξενη φύση του φωτός. Για να μην τα πολυλογώ, αποδείχτηκε τελικά ότι ο αιθέρας απλούστατα δεν υπάρχει.

Θυμήθηκα αυτό το υποκεφάλαιο της ιστορίας της φυσικής με αφορμή τις απορίες για την κυβερνητική συμπεριφορά του ΣΥΡΙΖΑ. Πώς είναι δυνατόν η ριζοσπαστική Αριστερά να συγκυβερνά, στα όρια της ώσμωσης, με την κομματική έκφραση ενός σκοταδιστικού και φοβικού εθνικισμού; Να αποσυνθέτει την παιδεία, κάνοντας το αντίθετο από όλα τα αριστερά ριζοσπαστικά κόμματα και κινήματα όπου γης, με εξαίρεση τους Κόκκινους Χμερ του Πολ Ποτ; Να αδιαφορεί για την παραγωγή; Να παρουσιάζει, μέσα σε μόλις έξι μήνες εξουσίας, τόσο πολλά συμπτώματα ιδιοτέλειας, νεποτισμού, πελατειακής λογικής και γενικά αναπαραγωγής του παλαιοκομματικού συστήματος;

Τέτοιες απορίες εδράζονται σε ένα αξίωμα: ότι ο ΣΥΡΙΖΑ είναι αυτό που ισχυρίζεται και που θέλει να πιστεύει πως είναι, ένα αριστερό ριζοσπαστικό κόμμα. Αν όμως το αξίωμα δεν ισχύει; Αν η ριζοσπαστική αριστεροσύνη του ΣΥΡΙΖΑ είναι σαν τον αιθέρα των παλιών φυσικών και φιλοσόφων;

Η ιδεολογία του ΣΥΡΙΖΑ (αν και θα ήταν σωστότερο να πούμε η ρητορική του) είναι όντως ριζοσπαστικά αριστερή. Ο Μαρξ μάς έμαθε όμως ότι η ιδεολογία είναι ψευδής συνείδηση και ότι η πραγματική ταυτότητα κάποιου, εν προκειμένω ενός πολιτικού σχήματος, ορίζεται από το ταξικό στίγμα του και την αντικειμενική σχέση του με τις παραγωγικές δυνάμεις. Μπορεί π.χ. να λέμε ότι το ΚΚΕ ζει στον κόσμο του, αλλά το ταξικό προφίλ των περισσότερων στελεχών του και η μακρόχρονη ζύμωσή του με τους εργατικούς αγώνες το κάνουν ένα αυθεντικό αριστερό αντισυστημικό κόμμα.

Αληθεύει κάτι τέτοιο για τον ΣΥΡΙΖΑ; Από κοινωνική άποψη, σε όλες τις βαθμίδες του κυριαρχούν τα μεσοαστικά και, στα ηγετικά κλιμάκια, τα ανώτερα αστικά στρώματα. Από επαγγελματική άποψη δεσπόζουν συνδικαλιστές του Δημοσίου, ελεύθεροι επαγγελματίες προσοδοφόρων κλάδων, μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας και άτομα που είναι ζήτημα αν έχουν δουλέψει ποτέ στη ζωή τους. Η εκπροσώπηση των εργατικών στρωμάτων, των αγροτών, των μικροεπαγγελματιών βρίσκεται σε εντυπωσιακή αναντιστοιχία με τη ρητορική του κόμματος. Βρίσκεται όμως σε αντιστοιχία με τη μικρή διείσδυσή του στο κοινωνικό σώμα (όχι ως εκλογικό!), μικρότερη και από αυτή του συρρικνωμένου ΠΑΣΟΚ: κανένα κομμάτι της κοινωνίας δεν είναι οργανικά και οργανωτικά συνδεμένο με τον ΣΥΡΙΖΑ.    

Ουσιαστικά, δηλαδή, πρόκειται για ένα αστικό κόμμα, που ενσωματώνει και αναπαράγει πολλές από τις παθογένειες του πολιτικού συστήματος, αλλά και της κοινωνίας. Σίγουρα όμως δεν είναι ένα τυπικό αστικό κόμμα. Είναι μια βιαστική, ενόψει των πολιτικών ευκαιριών που έδινε η κρίση, συγκόλληση ετερόκλητων υλικών: κρατικοδίαιτων ομάδων που επενδύουν σε μια ριζοσπαστική φρασεολογία για να διατηρήσουν τα προνόμιά τους, αλλά και αυτιστικών εθνομπολσεβίκων που θεωρούν ότι ήρθε επιτέλους η ώρα τους· κατεστημένων διανοουμένων με μοδάτο μεταμαρξιστικό επίχρισμα, αλλά και ανερμάτιστων πολιτευτών με όπλο τους τις μιντιακές στρακαστρούκες·  φιλόδοξων βλαστών του μεταπολιτευτικού αστισμού που διψούν για εξουσία, αλλά και ενός νεανικού πρεκαριάτου με εφόδια που δεν εξαργυρώνονται από το σύστημα.

Είναι αρκετά εύκολο να προβλέψει κανείς ποιες από αυτές τις ομάδες θα επικρατήσουν. Στο μεταξύ, οι πρόσφατες εξελίξεις αναδεικνύουν κάτι που διαφαινόταν από καιρό και που κάνει τον ΣΥΡΙΖΑ να τείνει να μοιάσει και σε αυτό με παραδοσιακό ελληνικό αστικό κόμμα: τον προσωποπαγή χαρακτήρα του. Ο ΣΥΡΙΖΑ είναι ο Τσίπρας, γιατί μόνο με τον Τσίπρα μπορεί να διατηρήσει την πολιτική κυριαρχία του. Και η αστική μετάλλαξή του δεν είναι μετάλλαξη αλλά η ανομολόγητη, ίσως όμως ανακουφιστική τελικά για το ελληνικό δράμα συνάντηση με τον αληθινό εαυτό του.