Ο παροξυσμός του τυφλοπόντικα

Τον Ιανουάριο του 2015 κυκλοφόρησε στα ελληνικά από μια μικρή ομάδα αυτόνομων μαρξιστών μια εξαιρετική ιστορική μελέτη ενός μη μαρξιστή γερμανού ιστορικού. Πρόκειται για το βιβλίο «Η συνέχεια των ελίτ» του Fritz Fischer. Ο Fischer, του οποίου οι απόψεις χαρακτηρίστηκαν ακόμη και ως «αντιγερμανισμός», εισήγαγε και υπερασπίστηκε (πέθανε το 1999) την άποψη πως ο Πρώτος αλλά και ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος δεν ήταν μια παρέκβαση της κανονικότητας, αλλά μια συνειδητή επιλογή των κυρίαρχων γερμανικών ελίτ. Οταν πρωτοδιατύπωσε αυτές τις θέσεις προκλήθηκε μέγα σκάνδαλο στη γερμανική ακαδημαϊκή κοινότητα. Σήμερα βέβαια αυτός ο τρόπος ανάγνωσης της γερμανικής Ιστορίας αποκαλείται «θέση Fischer», έχει εμπλουτιστεί με νέες έρευνες και θεωρείται πρωτοποριακός. Βέβαια, όπως σημειώνουν οι εκδότες, ο αποδημήσας ιστορικός απέφυγε να ερευνήσει την εξέλιξη της πολιτικής συμπεριφοράς των γερμανικών ελίτ μετά το 1945, πόσω μάλλον μετά το 1989 και τη γερμανική ενοποίηση. Σήμερα πάντως και μετά το ελληνικό παράδειγμα, δεν είναι δύσκολο να γίνει η προσομοίωση του θεωρητικού σχήματος του Fischer στα καθ’ ημάς. Οι ΗΠΑ μετά τη γερμανική ενοποίηση παραχώρησαν την οικονομική ηγεμονία της Ευρώπης στον γερμανικό καπιταλισμό, διατηρώντας για τον εαυτό τους τη γεωπολιτική ηγεμονία της ηπείρου. Η περίπτωση της Ουκρανίας είναι χαρακτηριστική. Πολλές φορές, όμως, τα όρια μεταξύ της γεωπολιτικής και της οικονομίας γίνονται ασαφή. Η περίπτωση της Ελλάδας ανήκει σε αυτή την κατηγορία. Οι πολιτικοί εκπρόσωποι των γερμανικών ελίτ συμπεριφέρθηκαν το περασμένο Σαββατοκύριακο με τρόπο που όλοι στην Ευρώπη είχαν ξεχάσει. Το δημοψήφισμα με εκείνο το απίθανο 61,3% έδωσε παγκόσμια διάσταση στο ελληνικό πρόβλημα κάνοντας την ελληνική κοινωνία να μοιάζει με γαλατικό χωριό. Η αντίδραση των Μέρκελ και Σόιμπλε ήταν να τρίψουν το πρόσωπο του Τσίπρα στο χώμα, στέλνοντας παράλληλα το μήνυμα σε ΗΠΑ, Γαλλία και Ιταλία ποιος κάνει κουμάντο στην ευρωζώνη. Εδωσαν μαθήματα αυτοκρατορικής αλαζονείας προκαλώντας ισχυρές αντιδράσεις των πιο επιφανών αστών διανοουμένων.

Είναι ενδεικτική η παρέμβαση του Χάμπερμας, ο οποίος μεταξύ των άλλων ανέφερε πως η Γερμανία έχασε το μεγαλύτερο μέρος του μεταπολεμικού πολιτικού της κεφαλαίου. Στον αντίποδα βρέθηκε ο πρόεδρος των γερμανών βιομηχάνων, ο οποίος έδωσε πλήρη κάλυψη στη ρητορική και τους σχεδιασμούς του Σόιμπλε. Ο γερμανικός καπιταλισμός βασιζόμενος στα τεράστια εμπορικά του πλεονάσματα και σε έναν σημαντικό αριθμό χωρών – δορυφόρων, θεωρεί πλέον ότι ο «κορσές» των συμφωνιών που επέτρεψαν την ενοποίηση του 1989 είναι πολύ στενός για τις δυνατότητες και τις επιδιώξεις του. Η Ελλάδα αποτελεί απλώς την αφορμή. Από την άλλη πλευρά, ο γαλλικός καπιταλισμός – εξουθενωμένος από την ύφεση – ενθαρρυμένος από τις ΗΠΑ και σε συμμαχία με τον μάλλον αμήχανο ιταλικό, είναι ο μόνος που μπορεί να αμφισβητήσει την αυτοκρατορική ηγεμονία των γερμανικών ελίτ. Μόνο όμως να τον αμφισβητήσει και όχι να συγκρουστεί μαζί του, αφού ο δυναμισμός του είναι μάλλον ανύπαρκτος και δεν έχει αποσαφηνιστεί η στρατηγική επιλογή της γαλλικής αστικής τάξης. Ο Ολάντ με το βλέμμα στραμμένο στις εκλογές του 2017 «προβάρισε» το κουστούμι του Ντε Γκολ. Αν του πέφτει μεγάλο θα φανεί στο επόμενο διάστημα. Το ενδιαφέρον στοιχείο στην προκειμένη περίπτωση είναι πως έσυρε πίσω του και τον Σαρκοζί, ο οποίος στην αρχή έκανε πρόβες στη στολή του Πετέν. Ο γαλλογερμανικός άξονας δοκιμάζεται και ίσως αργήσει να βρει – αν βρει – τη νέα του ισορροπία. Η θεολογική αντίληψη της οικονομικής λιτότητας και η όξυνση των ενδοϊμπεριαλιστικών αντιθέσεων αναδεικνύουν, έπειτα από τρεις – τέσσερις δεκαετίες κοινωνικής αφασίας, την Ευρώπη σε πεδίο νέων ιστορικών αναμετρήσεων. Το «κοινωνικό ζήτημα» βρίσκεται και πάλι στο επίκεντρο. Ο γερο-τυφλοπόντικας είναι ήδη σε παροξυσμό…